Κατ’ αρχήν συμφωνία για ειρήνη μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν: Τα «αγκάθια» που κρατούν πίσω το οριστικό deal

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έχουν φτάσει σε κατ’ αρχήν συμφωνία σχετικά με τη λήξη του μεταξύ τους πολέμου στη Μέση Ανατολή. Όμως ο δρόμος μπροστά μας είναι ακόμα μακρύς, επισημαίνουν διπλωμάτες, καθώς για να φτάσουμε στη φάση της οριστικοποίησης και από τις δύο πλευρές, θα χρειαστούν ακόμα μερικές μέρες. Αφού… περάσουν και αυτές οι μέρες, θα μπούμε στη φάση των «60 ημερών», κατά τις οποίες θα ενεργοποιηθεί δοκιμαστικά η ειρηνευτική συμφωνία. Οι αγορές, έστω και επιφυλακτικά, αντιδρούν θετικά, με το μπρεντ να πέφτει κάτω από το «ψυχολογικό όριο» των 100 δολαρίων το βαρέλι και τις μετοχές του S&P500 να σημειώνουν μικρή άνοδο.

Το deal μεταξύ των δύο πλευρών περιλαμβάνει άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, αλλά και δημόσια δέσμευση του Ιράν ότι δεν πρόκειται να αναπτύξει πυρηνικά όπλα και ότι θα παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο που κατέχει, κλείνοντας τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού. Σε καμία από τις τρεις παραπάνω περιπτώσεις, ωστόσο, δεν έχει ακόμα αποφασιστεί το πώς θα γίνει ό,τι γίνει. Και αυτό φαίνεται πως είναι το σημείο στο οποίο «κόλλησαν» οι συνομιλίες, αφού το Σάββατο ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, έλεγε πως «σύντομα θα ανακοινωθεί συμφωνία» και χθες ανέφερε ότι «δεν βιαζόμαστε».

Καθώς στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών έχει ξεσπάσει κόντρα ως προς το αν η συμφωνία αποτελεί υποχώρηση (για «παράδοση» κάνουν λόγο ορισμένοι Δημοκρατικοί), ο πρόεδρος Τραμπ είναι πολύ προσεκτικός ως προς το πώς θα επικοινωνηθεί και πώς θα… φανεί ο,τι προβλέπεται στη συμφωνία. «Μην ακούτε τους losers, η συμφωνία που θα κάνω είναι καλύτερη από του Ομπάμα», έγραφε χθες ο ίδιος με νόημα.

Τα τρία «αγκάθια»

Ο δρόμος προς την οριστικοποίηση της συμφωνίας φαίνεται μακρύτερος καθώς οι δύο πλευρές μπορεί να τα «έχουν βρει» στα βασικά σημεία, όμως «φρενάρουν» επάνω σε «αγκάθια» των σημείων αυτών. Ποια είναι αυτά;

-Σε ό,τι αφορά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, υπάρχει και η διάσταση απόψεων η οποία έχει επικοινωνηθεί και περισσότερο. Ενώ και οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει ότι η ειρηνευτική συμφωνία θα σημάνει το άνοιγμα των βασικών για τη διεθνή ναυσιπλοϊα και δη για τη μεταφορά και το εμπόριο των πετρελαιοειδών στενών, δεν έχουν συμφωνήσει το πώς και από ποιον θα γίνει. Οι Ιρανοί θεωρούν αυτονόητο και «νόμιμο δικαίωμα», όπως διαρρέεται από την πλευρά του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ότι θα διατηρήσουν αυτοί τον πλήρη έλεγχο των στενών.

Αυτό δεν θα αποτελούσε πρόβλημα για τις ΗΠΑ, εάν η διαρροή σημείων της συμφωνίας δεν ερμηνευόταν ως «συμφωνία παράδοσης» των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράν από πολιτικούς παράγοντες της Ουάσινγκτον. Με τον Τραμπ να απαντά ότι η συμφωνία δεν θα είναι «σαν του Ομπάμα» και ότι δεν θα δίνει χρήματα και άλλους πόρους στο Ιράν, φαίνεται πως εδώ υπάρχει διαφωνία.

Από την άλλη ωστόσο, στον τοπικό Τύπο, ιρανικές πηγές (για την ακρίβεια στρατιωτικός αξιωματούχος ο οποίος είναι σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεϊ) επιμένουν ότι η χώρα «έχει νόμιμο δικαίωμα να διαχειριστεί τα στενά». Γίνεται σαφές έτσι ότι η Τεχεράνη δεν προτίθεται να κάνει ούτε βήμα πίσω σε αυτό το κομμάτι, καθώς δεν πρόκειται για «εγωισμό», αλλά για ζήτημα επιβίωσης. Το Ιράν χρειάζεται τον έλεγχο των Στενών για να συγκεντρώσει χρήματα, τα οποία χρειάζεται απεγνωσμένα. Ποιος θα κάνει πίσω;

-Σε ό,τι αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο και τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου για την κατασκευή πυρηνικών όπλων, υπάρχει επίσης «αγκάθι». Όλες οι πλευρές κατανοούν πως αυτό -το να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικά όπλα- αποτελεί «κόκκινη γραμμή» και αδιαπραγμάτευτο όρο για το Ισραήλ, κάτι που επικοινώνησε (για μια ακόμα φορά) στη μεταξύ τους τηλεφωνική συνομιλία χθες, ο Νετανιάχου στον Τραμπ. Και έλαβε τις διαβεβαιώσεις που ήλπιζε.

Το Ιράν έχει συμφωνήσει, όπως μαθαίνουμε, στα πλαίσια της συμφωνίας, να παραδώσει όλες τις ποσότητες απεμπλουτισμένου ουρανίου και να καταστρέψει τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού και γενικότερα εξέλιξης πυρηνικών όπλων. Το «αγκάθι», ωστόσο, βρίσκεται στο πώς θα γίνει αυτό.

Η Τεχεράνη έχει εμπειρία από την προηγούμενη συμφωνία (το λεγόμενο deal του Ομπάμα). Με το προηγούμενο «nuclear deal», μεταξύ του Ιράν και και των Ε3/EU+3 (Κίνα, Γαλλία, Γερμανία, Ρωσία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ), στο οποίο διεθνείς παρατηρητές παρακολουθούσαν την ανάπτυξη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν «αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς» (δηλαδή για παραγωγή ενέργειας, για παράδειγμα) και επέβλεπαν ή αναλάμβαναν την διάθεση των τοξικών αποβλήτων, του εμπλουτισμένου ουρανίου, με πρόβλεψη ακόμα και για το βαρύ ύδωρ.

Σε αυτή την περίπτωση, ωστόσο, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η πλευρά Τραμπ επιμένει -για λόγους επικοινωνιακούς, προφανώς- η παράδοση του εμπλουτισμένου ουρανίου από το Ιράν να γίνει σε αμερικανικούς φορείς, οι οποίοι και θα το παραλάβουν και μεταφέρουν από το ιρανικό σε αμερικανικό έδαφος. Αμερικανοί θέλει ο πρόεδρος Τραμπ να είναι και οι επιτηρητές του τερματισμού του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, καθώς θεωρεί ότι η διεθνής επιτροπή είχε εξαπατηθεί. Αντιλαμβάνεται κανείς πως κάτι τέτοιο δεν γίνεται να γίνει εύκολα δεκτό από την Τεχεράνη, καθώς μοιάζει σαν την παράδοση του ηττημένου ενός πολέμου.

-Κάπως έτσι φτάνουμε στη δήλωση μη απόκτησης πυρηνικών όπλων. Αυτή φαίνεται πως είναι μια αντιπρόταση της ιρανικής αντιπροσωπείας για να βγει η συζήτηση από το αδιέξοδο που είχε μπει με τη διαφωνία σε ό,τι αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο. Οι Ιρανοί προτίθενται να δηλώσουν δημοσίως ότι δεν ενδιαφέρονται, δεν σκοπεύουν και δεν πρόκειται να αναπτύξουν ή να προμηθευτούν πυρηνικό οπλοστάσιο. Αυτή είναι μια δήλωση η οποία προφανέστατα ικανοποιεί σε τεράστιο βαθμό τον… άμεσα απειλούμενο, την ισραηλινή πλευρά και εξετάζεται από την Ουάσινγκτον. Το ερώτημα ωστόσο είναι το εάν θα καταφέρει να αποτελέσει το «αντίβαρο» που θέλουν οι Ιρανοί ώστε να μην υποστούν μια ταπεινωτική διαδικασία στην οποία θέλει να τους υποβάλλει ο Ντόναλντ Τραμπ. Άλλωστε υπάρχει και το χρονικό ζήτημα, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ ζητά η συμφωνία σχετικά με τον εμπλουτισμό να έχει τουλάχιστον 20ετή ισχύ. Αυτός είναι και ένας λόγος για τον οποίο είναι πιθανό, λένε ιρανικές πηγές, το κομμάτι του εμπλουτισμού ουρανίου να μην περιλαμβάνεται καθόλου στην ειρηνευτική συμφωνία.

Καχυποψία από παντού

Και οι δύο πλευρές πάντως έχουν μια… καχυποψία για την άλλη. Γι’ αυτό το λόγο, εξηγούν αναλυτές, θα χρειαστούν σίγουρα μερικές ημέρες ακόμα και μετά την κατ’αρχήν συμφωνία και το ξεπέρασμα των όποιων εμποδίων, για να οριστικοποιηθεί η ειρηνευτική συμφωνία. Εάν -ή καλύτερα, όταν- γίνει αυτό, θα μπούμε σε μια περίοδο 60ήμερης κατάπαυσης του πυρός. Τις τελευταίες 24 ώρες, τόσο Αμερικανοί όσο και Ιρανοί αξιωματούχοι τόνισαν τις παραχωρήσεις που ήλπιζαν να εξασφαλίσουν. Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν το Σάββατο ότι μια πιθανή συμφωνία θα προέβλεπε μόνο ότι τα πυρηνικά ζητήματα θα διαπραγματευτούν εντός 30 έως 60 ημερών.

«Εάν επιτευχθεί συμφωνία», ανέφερε ο κ. Τραμπ σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Κυριακή, «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να άρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, τον οποίο είχαν χρησιμοποιήσει για να ασκήσουν πίεση στην Τεχεράνη ώστε να ανοίξει ξανά το στενό».

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να ξεκινήσουν «πολύ σοβαρές συνομιλίες» σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, εφόσον το Ιράν ανοίξει εκ νέου το Στενό του Ορμούζ, υποδηλώνοντας ότι η κυβέρνηση Τραμπ είναι διατεθειμένη να αποδεχτεί μια προσωρινή συμφωνία που δεν θα αφαιρεί αμέσως από το Ιράν τη δυνατότητα κατασκευής πυρηνικών όπλων.

«Δεν μπορείς να κάνεις κάτι σχετικά με τα πυρηνικά σε 72 ώρες, γράφοντας σε μια χαρτοπετσέτα», δήλωσε ο κ. Ρούμπιο σε μια σύντομη συνέντευξη την Κυριακή, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στο Νέο Δελχί. «Το στενό πρέπει να ανοίξει αμέσως και, στη συνέχεια, θα ξεκινήσουμε, βάσει συμφωνημένων παραμέτρων, πολύ σοβαρές συνομιλίες σχετικά με τον εμπλουτισμό, το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο και τη δέσμευσή τους να μην αποκτήσουν ποτέ πυρηνικά όπλα».

Γιατί το πετρέλαιο πέφτει… λίγο

Είτε έτσι, πάντως, είτε αλλιώς, αφού είναι πασιφανές πως βρισκόμαστε πολύ κοντά σε ειρηνευτική συμφωνία -κάτι που άφησε να εννοηθεί και ο Ισραηλινός πρόεδρος, Μπενιαμίν Νετανιάχου, μετά την τηλεφωνική συνομιλία που είχε με τον Τραμπ- οι αγορές φαίνεται ότι παίρνουν τα σωστά μηνύματα, αν κρίνουμε από την τιμή του πετρελαίου, η οποία έχει πάρει την… κατηφόρα. Έστω και οριακά, τα ξημερώματα η τιμή του μπρεντ αργού, μειώθηκε κατά 1,5% περίπου, πέφτοντας κάτω από το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων ανά βαρέλι, στα 99. Στα 92 δολάρια το βαρέλι, κάτω κατά περίπου 5%, το αργό West Texas Intermediate.

Αυτή η σχετικά διστακτική υποχώρηση της τιμής του αργού, ίσως να είναι ένα σημάδι, ή καλύτερα μια απόδειξη ότι οι επενδυτές και οι αναλυτές είναι και αυτοί… επιφυλακτικοί με τους δύο διαπραγματευόμενους. Ότι τηρούν δηλαδή στάση αναμονής για να διαπιστώσουν εάν η συμφωνία που «ψήνεται» θα οριστικοποιηθεί. Ενδέχεται επίσης να έχουν υπόψη τους ότι θα χρειαστούν αρκετοί μήνες ακόμα πριν η παγκόσμια ναυτιλία επιστρέψει στην κανονικότητα στα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου μεταφέρεται περισσότερο από το ένα πέμπτο του πετρελαίου που διακινείται παγκοσμίως.

Στον Περσικό Κόλπο αυτή τη στιγμή παραμένουν εγκλωβισμένα περίπου 1500 με 2000 πλοία. Ακόμα και αν τα στενά ξανάνοιγαν αύριο, θα χρειάζονταν πολλά ακόμα για να επανέλθει η ναυσιπλοϊα. Πρώτα πρώτα να αισθανθούν οι πλοιοκτήτες και οι ναυτασφαλιστικές ότι η συμφωνία είναι ανθεκτική και ότι είναι ασφαλές να περάσουν τα τεράστια πετρελαιοφόρα πλοία -και φυσικά τα πληρώματά τους- από το ναυτικό πέρασμα.

Επιπλέον, αφού το ναυτικό του Ιράν πλέον είναι ανύπαρκτο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι άλλες ναυτικές δυνάμεις (ενδεχομένως σε αυτό το κομμάτι να ζητηθεί και ληφθεί η συνδρομή της Ελλάδας και του Πολεμικού της Ναυτικού) θα χρειαστούν «τουλάχιστον αρκετές εβδομάδες» για να κινητοποιήσουν ναρκαλιευτικά πλοία και να «καθαρίσουν» τα στενά από νάρκες που πιστεύεται ότι έχει ποντίσει το Ιράν. Μέχρι να δημιουργηθούν 100% ασφαλείς διάδρομοι και να υπάρχει εγγύηση ότι τα στενά είναι καθαρά από εκρηκτικά, είναι πολύ πιθανό να δούμε τις ναυτασφαλιστικές να απαιτούν τα τάνκερ να συνοδεύονται ή να λαμβάνονται άλλα μέτρα ασφαλείας, τα οποία θα προκαλέσουν καθυστερήσεις και θα αυξήσουν τα κόστη μεταφοράς, λέει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας. «Τουλάχιστον δύο με τρεις μήνες θα χρειαστούν πιθανότατα για να ξαναστηθούν οι εξαγωγικές επιχειρήσεις», αναφέρεται σε σημείωμά του.