Ουκρανία: Η μεγάλη συμπαιγνία Λευκού Οίκου και Κρεμλίνου

Η τρέχουσα φάση της πολιτικής και διπλωματικής διαχείρισης του ουκρανικού ζητήματος μοιάζει με την κορύφωση μιας τραγωδίας. Η Ουκρανία ως βασανισμένο θύμα μοιάζει να παραδίδεται στις ορέξεις της Ρωσίας ως κακού πρίγκιπα με τη συγκατάθεση της μοχθηρής μητριάς-Αμερικής και την απραξία του ανήμπορου πατέρα-Ευρώπης. Η ζωή και η διεθνής πολιτική δεν είναι θεατρικό έργο όμως και στην πραγματικότητα τα συμφέροντα, η ισχύς και η αδυναμία των κρατών και των ηγετών τους έχουν συνέπειες για τους λαούς που έχουν κληθεί να υπηρετούν.

Συναλλακτική διπλωματία

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι αυτές τις ημέρες παρακολουθούμε σε πλήρη ανάπτυξη την μεθοδολογία της συναλλακτικής διπλωματίας (transactional diplomacy) της διακυβέρνησης Τραμπ. Η διαπραγμάτευση με τη Ρωσία έχει ανατεθεί στα χέρια όχι πολιτικών αξιωματούχων ή διπλωματών, αλλά επιχειρηματιών και για την ακρίβεια μεσιτών, όπως ο Στήβεν Ουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ. Η ίδια δε η διαδικασία της διαπραγμάτευσης μοιάζει πολύ περισσότερο με επιχειρηματικό deal παρά με μια παραδοσιακή πολιτική διελκυστίνδα.

Η Ουκρανία έχει μετατραπεί από χώρα σε σύνολο πόρων και περιουσιακών στοιχείων. Η χώρα ουσιαστικά εγκαταλείφθηκε στην πράξη από τις ΗΠΑ από το φθινόπωρο του 2023, όταν μετά από κινήσεις των τραμπικών Ρεπουμπλικανών το Κογκρέσο επί μήνες πάγωσε κάθε σοβαρή βοήθεια. 

Από εκεί και μετά η αμερικανική βοήθεια δεν έφτασε ποτέ στα αναγκαία επίπεδα. Οι δε ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ δεν κατάφεραν να καλύψουν επαρκώς το κενό που άφησε η σταδιακή έκλειψη της αμερικανικής βοήθειας. Στη διάρκεια του τρέχοντος έτους μάλιστα η κυβέρνηση Τραμπ σιωπηρά «έκλεισε τη στρόφιγγα» ακόμα και στη ροή των πληροφοριών, όχι μόνο προς τους Ουκρανούς, αλλά και προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, όπως παραδέχθηκε προ ημερών ο Γερμανός στρατηγός Φρόιντινγκ.

Μέσα από ένα μακρόσυρτο κοντσέρτο παλινωδιών ο Ντόναλντ Τραμπ και οι άνθρωποί του οδήγησαν τα πράγματα σε μια συνθήκη λίαν επιβαρυντική για την Ουκρανία, η οποία καλείται ούτε λίγο ούτε πολύ να επιλέξει ανάμεσα στον εδαφικό και πολιτικό ακρωτηριασμό και την απόλυτη εγκατάλειψη. Ο Βλάντιμιρ Πούτιν αποδείχθηκε μέγας μαριονετίστας της αμερικανικής ηγεσίας, πετυχαίνοντας να μετατρέψει την αδυναμία της χώρας του σε δύναμη απέναντι σε αυτούς που αν ήθελαν μπορούσαν να τον οδηγήσουν σε πτώση.

Το αντίτιμο για αυτό τον διασυρμό, της Ουκρανίας, του ΝΑΤΟ, αλλά και των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών είναι η συναλλαγή. Είναι στην πραγματικότητα η υπόσχεση μιας μεγάλης παρτίδας συναλλαγών, μοιράσματος και αξιοποίησης πόρων, ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Μόσχα. Ως βιτρίνα χρησιμοποιείται η ενδόμυχη προσδοκία ενός προσεταιρισμού της Ρωσίας έναντι της ολοένα και πιο ισχυρής Κίνας, της έτερης μεγάλης δύναμης στην Ευρασία. Στην πραγματικότητα όμως ο πραγματικός πόθος που καθοδηγεί την ομάδα που βρίσκεται γύρω και κυρίως πίσω από τον Τραμπ -και τον Βανς- είναι η μετατροπή του κόσμου σε ένα πεδίο ανεμπόδιστων επιχειρηματικών συμπράξεων, χάριν των οποίων όλα τα υπόλοιπα ζητήματα (εθνικά, θρησκευτικά, κοινωνικά, πολιτικά, κλπ) οφείλουν να παραμερίζουν, χωρίς καν να λύνονται, απλώς να κλείνουν με τον συμβιβασμό του λιγότερο ισχυρού ή πιο σωστά του λιγότερο υποσχόμενου…

Οι μοιραίοι άνθρωποι

Πέρα από τον ίδιο τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, οι κυριότεροι μοιραίοι άνθρωποι στην κλιμάκωση της ουκρανικής τραγωδίας υπήρξαν ο αντιπρόεδρος Τζ.Ντ.Βανς και ο ειδικός -υποτίθεται- μεσολαβητής για το ουκρανικό ζήτημα, ο Στηβ Ουίτκοφ. Ο Βανς άνοιξε τον δρόμο με την ακραία αντιευρωπαϊκή ρητορική του, αλλά και την σκληρή επίθεση στον Ουκρανό πρόεδρο μέσα στο Οβάλ Γραφείο. Ήταν ο παράγοντας που εξέπεμψε όλα τα κρίσιμα σήματα προς όλες τις πλευρές, ο άνθρωπος που εκπροσώπησε την δραματική διαφοροποίηση στον τρόπο με τον οποίο η Αμερική μιλούσε με τους συμμάχους και τους αντιπάλους της.

Ο βασικός και πιο μοιραίος παράγοντας ωστόσο αποδεικνύεται ο Στηβ Ουίτκοφ, ο υποτιθέμενος “ειδικός διαπραγματευτής” για την Ουκρανία, ο οποίος είναι στην πραγματικότητα ειδικός μόνο στη διαπραγμάτευση για κτηματομεσιτικές συμφωνίες και όχι για διακρατικές διευθετήσεις, πολύ περισσότερο στο πολιτικά ναρκοθετημένο περιβάλλον της Ανατολικής Ευρώπης.

Είναι πλέον σαφές ότι ο Ουίτκοφ όχι απλώς είναι εντελώς ανεπαρκής για τον ρόλο και την αποστολή που του έχει ανατεθεί, αλλά και ότι τυγχάνει του απολύτου χειρισμού του Κρεμλίνου. Πού να πρωτοσταθεί κανείς… Στην τραγική του εμφάνιση στο Κρεμλίνο την περασμένη άνοιξη, όταν προσήλθε χωρίς διερμηνέα και οι Ρώσοι έβαλαν να κάτσει δίπλα του ως διερμηνέας μια γυναίκα που έχει πλέον ταυτοποιηθεί ως έμπειρη πράκτορας των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών; Ή μήπως στην αποκάλυψη, πιθανότατα από τους ίδιους τους Ρώσους, ότι ο ίδιος ο Ουίτκοφ τους έδινε συμβουλές για το πώς θα διαπραγματευθούν και θα πείσουν τον Τραμπ να αποδεχτεί τις θέσεις τους και να απορρίψει τις ουκρανικές;

Μέχρι τώρα ο πραγματικός ρόλος του “ανθρώπου του προέδρου” έχει αποκαλυφθεί πλήρως. Είναι ο μεσίτης που θα κλείσει το deal, ανάμεσα σε έναν ιδιοκτήτη που έχει ανάγκη ζωής και θανάτου και έναν αγοραστή που θέλει να τον εκμεταλλευτεί. Και όπως πάντα, άσχετα από το ποιος βγαίνει από τους δύο κερδισμένος στη συναλλαγή, ο μεσάζοντας κερδίζει πάντα.

Με αυτή την συμπαιγνία ανάμεσα στο ιμπεριαλιστικό Κρεμλίνο και τον τυχοδιωκτικό Λευκό Οίκο η ουκρανική ανεξαρτησία ετοιμάζεται να μπει στην μακρά περίοδο των εκπτώσεων. Μετά την Ουκρανία όμως ο πιο τραγικός παράγοντας είναι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, που βλέπουν μαζί με την ελευθερία και ακεραιότητα της Ουκρανίας να τους αποχαιρετά και η ασφάλεια που παρείχε επί τόσες δεκαετίες η αμερικανική ισχύς. Μια ισχύς που τώρα καλούνται όχι απλά να πληρώνουν ακριβά, αλλά και να μην ξέρουν αν και πότε θα διαθέτουν στο πλευρό τους. Την ίδια ώρα που αποδεικνύονται πολύ ανέτοιμοι και πολύ αργοί να κάνουν όσα χρειάζεται για να αναλάβουν μόνοι την άμυνα και ασφάλεια όχι πια της Ουκρανίας, αλλά της ίδιας της Ευρώπης, ανάμεσα σε έναν αντίπαλο που καγχάζει βρυχώμενος ότι είναι έτοιμος να τους νικήσει και έναν σύμμαχο που κοιτάζει αδιάφορος από την άλλη πλευρά…