Reuters: Η Τουρκία κι οι άλλοι οκτώ εμπορικοί εταίροι του Ιράν που απειλούνται από την «D-Day» του Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανεβάζει ξανά την πίεση προς το Ιράν, αυτή τη φορά στο οικονομικό πεδίο, προαναγγέλλοντας μια εκστρατεία πρωτοφανούς πίεσης κατά της Τεχεράνης και προειδοποιώντας παράλληλα τις χώρες που συνεχίζουν να συνεργάζονται μαζί της.

Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε την επόμενη φάση των μέτρων κατά του Ιράν ως «οικονομική D-Day», προειδοποιώντας ότι η Ουάσινγκτον θα χτυπήσει όχι μόνο την ιρανική οικονομία αλλά και όσους προσφέρουν οικονομική ή εμπορική στήριξη στο καθεστώς της Τεχεράνης.

Όπως αναφέρει το Reuters, η νέα στρατηγική του Λευκού Οίκου έρχεται ενώ η κρίση στη Μέση Ανατολή παραμένει σε υψηλό επίπεδο έντασης, με το ζήτημα των κυρώσεων, της ενέργειας και της ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο να βρίσκονται στο επίκεντρο.

Η νέα εκστρατεία οικονομικής πίεσης του Ντόναλντ Τραμπ κατά του Ιράν δεν αφορά μόνο την Τεχεράνη, αλλά ανοίγει ένα ευρύτερο μέτωπο με χώρες που εξακολουθούν να διατηρούν σημαντικές εμπορικές και ενεργειακές σχέσεις με την Ισλαμική Δημοκρατία.

Η Ουάσινγκτον προειδοποιεί ότι οι χώρες που συνεχίζουν να στηρίζουν οικονομικά το Ιράν μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με συνέπειες, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι εξαγωγές πετρελαίου και τα έσοδα της ιρανικής οικονομίας.

Στο επίκεντρο της αμερικανικής πίεσης βρίσκονται κυρίως η Κίνα, η Τουρκία και το Ιράκ, τρεις χώρες που, για διαφορετικούς λόγους, αποτελούν σημαντικούς οικονομικούς εταίρους της Τεχεράνης.

Η Κίνα ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου

Το μεγαλύτερο αγκάθι για την αμερικανική στρατηγική είναι το Πεκίνο. Η Κίνα παραμένει ο σημαντικότερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας μεγάλο μέρος των εξαγωγών της Τεχεράνης.

Σύμφωνα με το Reuters, η Κίνα εισήγαγε περίπου 1,38 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα το 2025 από το Ιράν, χρησιμοποιώντας σύνθετα εμπορικά και χρηματοπιστωτικά δίκτυα που δυσκολεύουν την εφαρμογή των αμερικανικών κυρώσεων.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η συνέχιση αυτής της εμπορικής δραστηριότητας μπορεί να προκαλέσει νέα μέτρα κατά κινεζικών εταιρειών και τραπεζών που διευκολύνουν τις συναλλαγές με την Τεχεράνη.

Ωστόσο, μια μετωπική σύγκρουση με το Πεκίνο εγκυμονεί κινδύνους για την Ουάσινγκτον, καθώς θα μπορούσε να μετατρέψει την κρίση του Ιράν σε νέα εστία αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: O κρίσιμος οικονομικός δίαυλος

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν ιστορικά μία από τις σημαντικότερες οικονομικές διόδους του Ιράν, με τράπεζες του Ντουμπάι να διατηρούν επί χρόνια σημαντικές καταθέσεις που συνδέονται με ιρανικά συμφέροντα, πολλές από τις οποίες έχουν πλέον δεσμευτεί λόγω αμερικανικών κυρώσεων.

Το 2024, τα ΗΑΕ αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των εισαγωγών του Ιράν, αξίας συνολικά 21 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Παράλληλα, αντιπροσώπευαν το 13% των ιρανικών εξαγωγών.

Το μη πετρελαϊκό εμπόριο των δύο χωρών έφτασε τα 6,6 δισ. δολάρια το 2024, με τη συντριπτική πλειονότητα να αφορά επανεξαγωγές.

Ωστόσο, αυτή η σχέση δέχεται πλέον ισχυρό πλήγμα. Αυτή την εβδομάδα, τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα τη στρατιωτική κλιμάκωση από την Τεχεράνη και την απειλή πυραυλικών επιθέσεων.

Τουρκία: Εμπόριο δισεκατομμυρίων με την Τεχεράνη

Η Τουρκία αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο κρίκο στην οικονομική αλυσίδα του Ιράν.

Οι δύο χώρες διατηρούν εμπορικές σχέσεις ύψους περίπου 5 έως 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως, με σημαντικό μέρος της συνεργασίας να αφορά την ενέργεια.

Η Άγκυρα έχει στο παρελθόν προσπαθήσει να ισορροπήσει ανάμεσα στις σχέσεις της με το Ιράν και στις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, αποφεύγοντας πλήρη ευθυγράμμιση με τις αμερικανικές κυρώσεις.

Η νέα πολιτική του Τραμπ, όμως, αυξάνει την πίεση προς την τουρκική κυβέρνηση, καθώς η Ουάσινγκτον επιδιώκει να περιορίσει κάθε οικονομική «ανάσα» προς την Τεχεράνη.

Ιράκ: Η ενεργειακή εξάρτηση από το Ιράν

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί το Ιράκ, το οποίο παρά τις στενές σχέσεις ασφαλείας με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει οικονομικά συνδεδεμένο με το Ιράν.

Η Βαγδάτη αγοράζει σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου από την Τεχεράνη για την κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών, με τις σχετικές συναλλαγές να ανέρχονται σε περίπου 4 έως 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Η επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στο ενεργειακό σύστημα του Ιράκ, το οποίο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ιρανικού αερίου.

Ομάν: Ο παραδοσιακός μεσολαβητής

Το Ομάν διατηρεί εδώ και δεκαετίες φιλικές σχέσεις με το Ιράν, ακόμη και πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Το Μουσκάτ έχει συχνά λειτουργήσει ως μεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.

Το εμπόριο αγαθών μεταξύ των δύο χωρών έφτασε τα 1,5 δισ. δολάρια το 2025 και τα 345 εκατ. δολάρια κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026.

Πολύχρονες εμπορικές σχέσεις με το Πακιστάν

Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε αμερικανική δράση εναντίον χωρών που συναλλάσσονται ή βοηθούν το Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα.

Οι δύο χώρες έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν το διμερές εμπόριο στα 10 δισ. δολάρια. Μετά τις προηγούμενες κυρώσεις κατά του Ιράν, το επίσημο εμπόριο είχε σχεδόν σταματήσει, όμως το ανεπίσημο εμπόριο έχει οδηγήσει τις εξαγωγές και εισαγωγές των δύο πλευρών περίπου στα 4 δισ. δολάρια, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία.

Οι δύο χώρες ανταλλάσσουν εδώ και χρόνια πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώντα ζώα και φάρμακα μέσω ανεπίσημων διαύλων.

Το εμπόριο έχει ήδη μειωθεί δραματικά με την Ινδία

Οι εμπορικές σχέσεις Ινδίας και Ιράν μειώθηκαν απότομα το 2020, όταν η Ουάσιγκτον ενέτεινε τις κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.

Το διμερές εμπόριο μειώθηκε κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα, στα περίπου 4,8 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2019-20, από 17 δισ. δολάρια ένα χρόνο νωρίτερα.

Έκτοτε υποχώρησε ακόμη περισσότερο και έφτασε μόλις τα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26. Οι ινδικές εξαγωγές, ύψους 1,3 δισ. δολαρίων, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου και αφορούν κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά.

Ινδοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι συγκεκριμένες εξαγωγές πραγματοποιούνται για ανθρωπιστικούς λόγους και θα πρέπει να εξαιρούνται από τις κυρώσεις.

Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν

Το Ιράν αντιπροσώπευε το 2025 το 3,6% του συνολικού εμπορίου της Αρμενίας, με αξία 768 εκατ. δολαρίων. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, το εμπόριο έφτασε τα 371,4 εκατ. δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 8,4%.

Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας περνά μέσω του Ιράν. Παράλληλα, οι δύο χώρες εφαρμόζουν συμφωνία ανταλλαγής «φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια». Η Αρμενία χρησιμοποιεί το ιρανικό φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, μέρος της οποίας επιστρέφει στο Ιράν.

Στο Αζερμπαϊτζάν, το εμπόριο με το Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5% το πρώτο εξάμηνο του 2026, φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια, από 299,1 εκατ. το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Οι εισαγωγές από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, στα 297 εκατ. δολάρια, ενώ οι εξαγωγές του Αζερμπαϊτζάν προς το Ιράν αυξήθηκαν 2,4 φορές, στα 15,6 εκατ. δολάρια.

Ο οικονομικός πόλεμος ως νέο μέτωπο

Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να μεταφέρει την πίεση από το στρατιωτικό πεδίο στην οικονομία, θεωρώντας ότι η απομόνωση της Τεχεράνης μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητές της.

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, έχει δηλώσει ότι η Ουάσινγκτον προχωρά στις «σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία» κατά του Ιράν και κάλεσε συμμάχους και εταίρους να στηρίξουν την αμερικανική προσπάθεια.

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι αν οι κυρώσεις μπορούν πράγματι να γονατίσουν την ιρανική οικονομία ή αν θα οδηγήσουν σε μια νέα γεωπολιτική σύγκρουση, με την Κίνα, την Τουρκία και το Ιράκ να καλούνται να επιλέξουν πλευρά.