Σύνοδος Κορυφής ΕΕ: Τα εύκολα και τα δύσκολα για την Ουκρανία - Όλες οι προκλήσεις της ομοφωνίας στην εποχή μετά τον Όρμπαν

Στο ειδυλλιακό σκηνικό της κοσμοπολίτικης Αγίας Νάπας υποδέχθηκε για την άτυπη σύνοδο κορυφής ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, χθες, Πέμπτη 23 Απριλίου, τους ηγέτες των χωρών-μελών, αλλά και τους κορυφαίους αξιωματούχους των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Εκεί βρίσκεται από χθες το απόγευμα και ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης.

Η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί την προεδρία της ΕΕ κατά το τρέχον, πρώτο εξάμηνο του 2026 και η παρουσία όλων των ηγετών εκεί είναι μία ακόμα σαφής ένδειξη της βούλησής τους να δείξουν έμπρακτα τη συμπαράστασή τους στις προκλήσεις ασφαλείας που αντιμετωπίζει η Μεγαλόνησος, λίγες εβδομάδες μετά την αποστολή αεροναυτικών δυνάμεων για την ενίσχυση της άμυνάς της έναντι απειλών από την μεριά της σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ του Λιβάνου. Οι εργασίες της συνόδου θα επαναληφθούν σήμερα, Παρασκευή, οπότε αναμένεται και να υπογραφεί κοινό ανακοινωθέν των 27 κρατών-μελών.

Η νέα, μετά Όρμπαν εποχή, δεν είναι τόσο διαφορετική

Το πρώτο -και πιο εύκολο, όπως αποδεικνύεται- μέρος αυτής της συνόδου αφορούσε την έγκριση του μεγάλου δανείου προς την Ουκρανία. Το ύψους 90 δις ευρώ δάνειο εγκρίθηκε ομόφωνα μετά την άρση της πολύμηνης αρνησικυρίας (βέτο) της Ουγγαρίας, αλλά και της Σλοβακίας. Η αλλαγή στάσης των δύο κυβερνήσεων ήρθε ως αποτέλεσμα της συντριπτικής ήττας που υπέστη ο απερχόμενος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, αρχιτέκτονας της αντίθεσης στην υποστήριξη της Ουκρανίας από την ΕΕ.

Για τον λόγο αυτό, αλλα΄και για επαφές με το σύνολο των Ευρωπαίων ηγετών βρέθηκε στην Κύπρο και ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Άλλωστε, πέρα από το δάνειο, το κλείδωμα του οποίου θεωρείτο δεδομένο μετά την άρση του βέτο από την Ουγγαρία, στην Αγία Νάπα συζητείται και το μέλλον των ενταξιακής διαδικασίας της Ουκρανίας. Αυτό το θέμα, σε αντίθεση με την παραχώρηση του δανείου, συναντά λιγότερη ομοφωνία μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Άλλοι, όπως ο Γάλλος πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν, που πιέζει για την έγκριση ενός σαφούς χρονοδιαγράμματος για την ένταξη της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, εμφανίζονται ως επισπεύδοντες τη διαδικασία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Άλλοι -και όχι λίγοι- τηρούν μια πιο επιφυλακτική στάση, θεωρώντας ως «μη ρεαλιστική» την καλλιέργεια της προσδοκίας για μια ένταξη fast track. Εύγλωττη ήταν για παράδειγμα η δήλωση του Κροάτη πρωθυπουργού Αντρέι Πλένκοβιτς, ο οποίος τόνισε ότι «η ένταξη της Κροατίας ήταν σχετικά γρήγορη... και χρειάστηκαν έξι χρόνια διαπραγματεύσεων». Αυτό δείχνει το κλίμα μεταξύ αρκετών Ευρωπαίων ηγετών και κυβερνήσεων σε σχέση με την εξέλιξη της διεύρυνσης στην Ανατολική Ευρώπη.

Το ευρωπαϊκό μέλλον της Ουκρανίας, αλλά και της Μολδαβίας που φαίνεται να ακολουθεί μια λογική ένταξης en bloc με τον βόρειο μεγάλο γειτονά της στην ΕΕ, δεν είναι το μόνο θέμα που διχάζει. Με τον πόλεμο σε εκκρεμότητα στη Μέση Ανατολή, με τα στενά του Ορμούζ κλειστά και με τον πρόεδρο των ΗΠΑ σε μια εμφανή αστάθεια, τα ζητήματα για την ωρίμανση των δομών ασφάλειας και τον μηχανισμό αντίδρασης της Ένωσης σε αντίστοιχες προκλήσεις είναι βασικό κομμάτι των συζητήσεων.

Από έναν «ξένο» πόλεμο, στην κοινή άμυνα και ασφάλεια

Οι ηγέτες των χωρών-μελών δεν συμπλέουν πλήρως στον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ μπορεί και πρέπει να τοποθετείται απέναντι στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Αρκετοί θεωρούν, και όχι παράλογα ότι «αυτός ο πόλεμος δεν είναι δικός μας» και εκφράζουν αισθητή επιφυλακτικότητα σε οποιαδήποτε διάθεση παρέμβαση της Ευρώπης στις εξελίξεις. Αυτή δεν είναι ωστόσο μια στάση που βρίσκει σύμφωνους όλους τους επικεφαλής των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και θεσμών. 

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης μεταξύ άλλων δήλωσε ξεκάθαρα την πεποίθησή του ότι «δεν μπορεί να υπάρξει αποκλιμάκωση στο Ιράν χωρίς την ενεργό συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Αυτή η στάση επίσης εκφράζει αρκετές χώρες, αλλά σίγουρα όχι όλες. Η Κύπρος, αλλά και η Ελλάδα, όπως και η Γαλλία ασφαλώς, ωθούν για μια πιο ενεργητική και παρεμβατική στάση των Βρυξελλών στα ανοιχτά ζητήματα της Μέσης Ανατολής. Αντίστοιχες εσωτερικές διαφοροποιήσεις εμφανίζονται παραδοσιακά, αλλά και στη σύνοδο αυτή, για την εξέλιξη των πολιτικών ανάπτυξης κοινής άμυνας και ασφάλειας της Ένωσης.

Ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης τόνισε την ανάγκη για την συνομολόγηση ενός κοινού και συνεκτικού επιχειρησιακού σχεδίου για την κοινή ευρωπαϊκή άμυνα. Η πλειοψηφία των ηγετών δεν αντιτίθεται επί της αρχής σε κάτι τέτοιο. Η αποχώρηση του Βίκτορ Όρμπαν από το προσκήνιο υποτίθεται ότι θα ενισχύσει τη ροπή προς ταχύτερη προώθηση αυτών των πολιτικών επιλογών. Ο Όρμπαν δεν είναι όμως ο μόνος αντιδραστικός, υπάρχουν ως γνωστόν και μια σειρά άλλοι ομόλογοί του που προκαλούν αναβολές και καθυστερήσεις. 

Το χειρότερο είναι ότι ενδεχομένως πίσω από την Ουγγαρία μέχρι πρότινος, ή την Σλοβακία και την Τσεχία, βρίσκουν ευκαιρία να «κρυφτούν» και κυβερνήσεις άλλων χωρών που επιθυμούν να σπρώξουν παρακάτω την μπάλα των δεσμευτικών αποφάσεων. Ωστόσο, το διεθνές περιβάλλον γίνεται διαρκώς και πιο δυσοίωνο, και οι πιέσεις από πολλές πρωτεύουσες, με πρώτο μεταξύ τους το Παρίσι, αλλά από κοντά και το Βερολίνο, την Βαρσοβία και την Αθήνα, εντείνονται για πιο αποφασιστικά βήματα.

Η ελπίδα τους είναι στα συμπεράσματα της άτυπης αυτής συνόδου κορυφής θα επιτευχθεί μαι καταρχάς συμφωνία σε ένα τέτοιο επιχειρησιακό σχέδιο. Τίποτα όμως δεν έχει ξεκαθαρίσει ήδη από την πρώτη ημέρα των επαφών σχετικά με αυτό, ούτε το κοινό δείπνο εργασίας παρήγαγε «λευκό καπνό». Η δεύτερη ημέρα ίσως κρύβει την έκπληξη, αν και οι πιθανότητες μειώνονται. Ίσως ο μεσογειακός ήλιος και τα καταγάλανα νερά της Αγίας Νάπας βοηθήσουν...