Το ασταθές γιεν μπορεί να πυροδοτήσει μια παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση

Η αστάθεια του ιαπωνικού γιεν θα μπορούσε να προκαλέσει μια παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Ωστόσο, η αποτελεσματική αντιμετώπισή της είναι εντυπωσιακά απλή.

Το γιεν έφτασε πρόσφατα στο χαμηλότερο επίπεδό του έναντι του δολαρίου εδώ και 40 χρόνια. Ο φόβος είναι ότι μια περαιτέρω υποχώρηση του ιαπωνικού νομίσματος θα πυροδοτήσει μια κρίση εμπιστοσύνης, η οποία όχι μόνο θα οδηγήσει σε σοβαρό πληθωρισμό στην Ιαπωνία –άλλωστε, ο πραγματικός ορισμός του νομισματικού πληθωρισμού είναι η υποτίμηση της αξίας ενός νομίσματος–, αλλά θα επηρεάσει αρνητικά και τις χρηματαγορές σε όλο τον κόσμο.

Γι' αυτό Ηνωμένες Πολιτείες και Ιαπωνία προχώρησαν πρόσφατα σε μια εξαιρετικά σπάνια κοινή παρέμβαση στην αγορά συναλλάγματος για να στηρίξουν το γιεν. Εν ολίγοις, και οι δύο χώρες χρησιμοποίησαν δολάρια για να αγοράσουν γιεν.

Η παρέμβαση πέτυχε τον στόχο της. Ωστόσο, οι περισσότεροι ειδικοί εκτιμούν ότι η ανακούφιση θα είναι προσωρινή, εξαιτίας των δυσμενών θεμελιωδών μεγεθών της ιαπωνικής οικονομίας: του υπερβολικά χαμηλού βραχυπρόθεσμου επιτοκίου, το οποίο διαμορφώνεται στο 1%, έναντι περίπου 3,5% στις Ηνωμένες Πολιτείες, του δημόσιου χρέους που ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι περίπου διπλάσιο από εκείνο των ΗΠΑ, της αύξησης του ενεργειακού κόστους, αλλά και της γήρανσης και συρρίκνωσης του πληθυσμού.

Η άμεση ανησυχία του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, είναι ότι, στην προσπάθειά της να αποτρέψει την κατάρρευση του γιεν, η Ιαπωνία θα αρχίσει να ρευστοποιεί το χαρτοφυλάκιό της ύψους 1,1 τρισ. δολαρίων σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, για να μην αναφερθώ στις τοποθετήσεις της σε γερμανικά και βρετανικά κρατικά ομόλογα. Τέτοιες πωλήσεις θα ασκούσαν ανοδικές πιέσεις στα επιτόκια. Εξάλλου, οι αγορές ήδη ανησυχούν για τη χρηματοδότηση των τεράστιων δημοσιονομικών ελλειμμάτων των ΗΠΑ, καθώς και για την αναχρηματοδότηση περίπου 7 τρισ. δολαρίων υφιστάμενου χρέους που λήγει τα επόμενα χρόνια. Αυτές οι ανησυχίες εξηγούν, μεταξύ άλλων, γιατί η απόδοση του 30ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου έχει φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα σχεδόν της τελευταίας 20ετίας.

Ο Μπέσεντ θέλει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ να επεκτείνει τον μηχανισμό που δημιούργησε το 2020 για την αντιμετώπιση της έλλειψης δολαρίων κατά τη διάρκεια της πανδημίας και να τον αξιοποιήσει τώρα για τη στήριξη του γιεν. Θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει το Ταμείο Σταθεροποίησης Συναλλάγματος (Exchange Stabilization Fund), έναν μηχανισμό που δημιουργήθηκε την περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης. Η ιδέα είναι ότι, μέσω αυτών των εργαλείων, η Ιαπωνία θα μπορεί να δανείζεται δολάρια χρησιμοποιώντας ως εγγύηση τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα που κατέχει, χωρίς να αναγκάζεται να τα πουλήσει.

Η βοήθεια αυτή είναι θετική. Υπάρχουν όμως καλύτεροι και πιο άμεσοι τρόποι αντιμετώπισης της κρίσης. Η Ιαπωνία πρέπει να αυξήσει το εντελώς μη ρεαλιστικό βραχυπρόθεσμο επιτόκιό της. Κυρίως όμως, πρέπει να σταματήσει να επαναλαμβάνει ένα θεμελιώδες λάθος όταν παρεμβαίνει στην αγορά συναλλάγματος. Αφού αγοράζει γιεν με τα δολάριά της, ουσιαστικά επανεισάγει αυτά τα γιεν στην οικονομία. Είναι σαν να παίρνει κανείς έναν κουβά νερό από τη μία άκρη μιας πισίνας και να τον αδειάζει στην άλλη. Η συνολική προσφορά γιεν παραμένει αμετάβλητη. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που οι προηγούμενες παρεμβάσεις της Ιαπωνίας για τη στήριξη του νομίσματος απέτυχαν.

Ένα ακόμη σημαντικό βήμα, το οποίο τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και η Ιαπωνία θα έπρεπε να κάνουν –αν και δεν πρόκειται να το κάνουν– θα ήταν να ανακοινώσουν ότι επιδιώκουν μια σταθερή ισοτιμία μεταξύ δολαρίου και γιεν. Θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να ορίσουν ένα εύρος μεταξύ 150 και 155 γιεν ανά δολάριο και να καταστήσουν σαφές ότι θα παρεμβαίνουν δυναμικά στις αγορές συναλλάγματος για να διατηρούν την ισοτιμία εντός αυτών των ορίων. Εάν χρειαστεί, η Ιαπωνία θα πρέπει να περιορίσει την προσφορά γιεν ώστε να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Τα μέτρα αυτά θα έθεταν τέλος στη σημερινή κρίση.

Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η Ιαπωνία πρέπει να προχωρήσει σε σημαντικές μειώσεις των φορολογικών συντελεστών της, ώστε να πυροδοτήσει μια ισχυρή οικονομική άνθηση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο συνδυασμένος συντελεστής εισφορών για την Κοινωνική Ασφάλιση και το Medicare ανέρχεται στο 12,4%. Στην Ιαπωνία υπερβαίνει το 30%. Παράλληλα, οι φόροι κατανάλωσης, οι φόροι εισοδήματος φυσικών προσώπων και οι φόροι επιχειρήσεων είναι υψηλότεροι από τους αντίστοιχους στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Forbes