Αμετάβλητα τα όρια ηλικίας για σύνταξη έως το 2029

Αντίστροφα για χιλιάδες ασφαλισμένους συνεχίζει να μετράει το… ασφαλιστικό ρολόι στη χώρα μας, καθώς όσο οι δημογραφικοί δείκτες πιέζουν, τόσο τα σημερινά «παράθυρα εξόδου» αποκτούν χαρακτήρα τελευταίας ευκαιρίας. Μια τέτοια, τελευταία ευκαιρία, έχουν άλλωστε και περίπου 25.000 με 30.000 ασφαλισμένοι, κυρίως μητέρες με ανήλικα τέκνα και εργαζόμενοι σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, που μπορούν και το 2026 να συνταξιοδοτηθούν, ακόμη και 7 χρόνια νωρίτερα από τα 62. Βέβαια, η Ελλάδα έχει μπει ήδη σε τροχιά αναπόφευκτων αλλαγών στο ασφαλιστικό, υπό την πίεση της επιταχυνόμενης γήρανσης του πληθυσμού, όπως αποτυπώνεται στους δημογραφικούς δείκτες της τελευταίας έκθεσης του ΟΟΣΑ για τις συντάξεις (Pensions at a Glance 2025). Ωστόσο, παρά τις ισχυρές συστάσεις του Οργανισμού για αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, η κυβέρνηση και η ηγεσία του υπουργείου Εργασίας αποφάσισαν να βάλουν προσωρινά «φρένο» στις αλλαγές που αναμένονταν το νέο έτος, κι έτσι, η πρώτη, μικρή αύξηση των ορίων ηλικίας θα μετατεθεί για το 2030. Αναλυτικά, η σύνδεση των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής άνω των 65 ετών –μηχανισμός που έχει θεσμοθετηθεί ήδη από το 2010– μπαίνει εκ νέου στο συρτάρι, με την επανεξέταση να μετατίθεται για το 2029 και την όποια αύξηση να μεταφέρεται πλέον για το 2030.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, στην Ελλάδα, τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης είναι νομοθετικά συνδεδεμένα με το προσδόκιμο ζωής των ατόμων άνω των 65 ετών. Η πανδημία της COVID-19, ωστόσο, ανέκοψε την ανοδική πορεία του προσδόκιμου, με αποτέλεσμα να μην πληρούνται οι προϋποθέσεις για ενεργοποίηση του μηχανισμού αύξησης των ορίων το 2021 και το 2024.

Για το 2027, σύμφωνα με τις μελέτες που βρίσκονται σε εξέλιξη, το προσδόκιμο ζωής δεν φαίνεται να έχει ακόμη ανακάμψει σε τέτοιο βαθμό που να δικαιολογεί αλλαγές στα όρια ηλικίας πέραν του 67ου έτους για πλήρη σύνταξη ή του 62ου με 40 έτη ασφάλισης. Ετσι, η απόφαση που επρόκειτο να ληφθεί στα τέλη του 2026 για εφαρμογή από 1/1/2027, μετατίθεται χρονικά.

Στελέχη του υπουργείου Εργασίας επιβεβαιώνουν ότι το 2026 δεν θα εξεταστεί καμία αύξηση, ενώ η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Αννα Ευθυμίου δήλωσε πρόσφατα ότι «δεν προκύπτει θέμα αναπροσαρμογής των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης», υπογραμμίζοντας ότι η μεγάλη αύξηση του 2015 παρέχει επαρκές περιθώριο ασφαλείας. Το μήνυμα της κυβέρνησης είναι σαφές: δεν υπάρχει λόγος πανικού ή πρόωρων αιτήσεων λόγω φόβου. Ετσι, με βάση τα σημερινά δεδομένα δεν θα εξεταστεί το 2026 η σύνδεση των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής. Η σχετική αξιολόγηση μετατίθεται το αργότερο για το 2029. Εφόσον τότε διαπιστωθεί αύξηση του προσδόκιμου, τα νέα όρια θα ισχύσουν από 1/1/2030.

Η σύνδεση προσδόκιμου ζωής και ορίων ηλικίας εφαρμόζεται ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ως βασικό εργαλείο βιωσιμότητας των ασφαλιστικών συστημάτων. Η Ελλάδα είναι από τις πρώτες χώρες που θεσμοθέτησε το μέτρο με τον νόμο 3863/2010 (Λοβέρδου – Κουτρουμάνη), όμως δεν το έχει εφαρμόσει στην πράξη. Παρεμβλήθηκε βέβαια το τρίτο μνημόνιο, μέσω του οποίου έκλεισαν οριστικά όλες οι πόρτες πρόωρης –πριν από το 62ο έτος– συνταξιοδότησης και θεσπίστηκαν μεταβατικά όρια, προκειμένου η μετάβαση να είναι ομαλή για εκατοντάδες χιλιάδες ασφαλισμένους που βάσει των τότε ορίων, βρίσκονταν ένα βήμα πριν από τη συνταξιοδότηση.

Παρ’ όλα αυτά, ο ΟΟΣΑ στην πρόσφατη έκθεσή του για το ασφαλιστικό, ήταν σαφής: η αύξηση των ορίων ηλικίας είναι αναπόφευκτη. Η Ελλάδα κατατάσσεται ήδη στις πιο «γερασμένες» χώρες του Οργανισμού και εκτιμάται ότι μέσα στα επόμενα χρόνια θα είναι δεύτερη μετά την Ιταλία.

Το «πάγωμα» έως το 2029 ευνοεί κυρίως τους σημερινούς 57άρηδες και 58άρηδες, οι οποίοι έως το 2030 θα έχουν συμπληρώσει το 62ο έτος της ηλικίας τους και, εφόσον διαθέτουν 40 χρόνια ασφάλισης, θα έχουν θεμελιώσει δικαίωμα συνταξιοδότησης χωρίς να επηρεαστούν από μελλοντικές αυξήσεις. Αντίθετα, πιο «επίφοβη» κατηγορία θεωρούνται οι σημερινοί 50άρηδες και 55άρηδες, καθώς δεν θα έχουν φτάσει τα 62 έως το 2030 και είναι πιθανό να εγκλωβιστούν σε μία ή και δύο αυξήσεις ορίων ηλικίας, οδηγούμενοι ακόμη και στα 68-69 ή στα 64 με 40ετία.

Ποιοι προλαβαίνουν έξοδο από την εργασία πριν από τα 62 

Παρά το γεγονός ότι το γενικό όριο ηλικίας συνταξιοδότησης έχει πλέον διαμορφωθεί στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης ή στα 67 έτη με λιγότερα, το 2026 εξακολουθεί να αποτελεί έτος-κλειδί για χιλιάδες ασφαλισμένους που διατηρούν δικαίωμα εξόδου πριν από το 62ο έτος, ακόμη και έως και επτά χρόνια νωρίτερα.

Πρόκειται για περίπου 25.000-30.000 ασφαλισμένους, κυρίως «παλαιούς» πριν από το 1993, οι οποίοι έχουν κατοχυρώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με τα μεταβατικά όρια ηλικίας.

Στον πυρήνα αυτής της ομάδας βρίσκονται οι μητέρες με ανήλικα τέκνα, γονείς στο Δημόσιο, ασφαλισμένοι σε ΔΕΚΟ και τράπεζες, τρίτεκνοι, καθώς και εργαζόμενοι στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Αν και τα μεταβατικά όρια επιβαρύνονται πλέον κατά έξι μήνες σε σχέση με παλαιότερα έτη, παραμένουν σαφώς χαμηλότερα από το γενικό όριο των 62.

• Μητέρες με ανήλικα στο ΙΚΑ. Σημαντική κατηγορία είναι οι μητέρες ασφαλισμένες στο ΙΚΑ που είχαν συμπληρώσει 5.500 ημέρες ασφάλισης με ανήλικο τέκνο τα έτη 2010, 2011 ή 2012. Οσες από αυτές συμπλήρωσαν κρίσιμα ηλικιακά όρια (50ό, 52ο ή 55ο έτος) έως το 2018, μπορούν ακόμη και το 2026 να αποχωρήσουν με μειωμένη ή πλήρη σύνταξη σε ηλικίες από 58,5 έως 61 ετών, ανάλογα με το έτος θεμελίωσης. Για τις ίδιες ασφαλισμένες, αν τα όρια ηλικίας συμπληρώνονται μετά το 2019, η έξοδος μεταφέρεται υποχρεωτικά στα 62.

• ΔΕΚΟ – Τράπεζες και Δημόσιο.Αντίστοιχα «παράθυρα» διατηρούν μητέρες ασφαλισμένες σε ταμεία ΔΕΚΟ και τραπεζών, οι οποίες είχαν συμπληρώσει 25ετία με ανήλικο τέκνο το 2010-2012 και έφτασαν τα προβλεπόμενα ηλικιακά όρια έως το 2018. Οι ασφαλισμένες αυτές μπορούν να αποχωρήσουν με πλήρη σύνταξη σε ηλικίες από 58,5 έως 61 ετών, ακόμη και αν συμπληρώνουν το σχετικό όριο εντός του 2026.

Στο Δημόσιο, γονείς με ανήλικο τέκνο και 25ετία το 2011 ή το 2012, που συμπλήρωσαν τα ηλικιακά όρια των 52 ή 55 ετών έως το 2018, διατηρούν δικαίωμα εξόδου πριν από τα 62, με πλήρη σύνταξη, σε ηλικίες που ξεκινούν από τα 58 έτη και 5 μήνες.

• Τρίτεκνοι και μειωμένη σύνταξη. Ιδιαίτερη μεταχείριση προβλέπεται και για τρίτεκνους δημοσίους υπαλλήλους, οι οποίοι με 21 ή 23 έτη ασφάλισης το 2011-2012 και συμπλήρωση κρίσιμων ηλικιών έως το 2018, μπορούν να συνταξιοδοτηθούν το 2026 ακόμη και πριν από τα 60.

Παράλληλα, «παλαιοί» ασφαλισμένοι στο Δημόσιο με 25ετία τα έτη 2011 ή 2012, που είχαν συμπληρώσει ηλικίες 56 ή 58 ετών έως το τέλος του 2022, διατηρούν δικαίωμα μειωμένης σύνταξης πριν από τα 62. Οσοι, όμως, συμπληρώνουν τα όρια αυτά από το 2023 και μετά, οδηγούνται υποχρεωτικά στο γενικό όριο.

• Βαρέα και ανθυγιεινά. Τέλος, εργαζόμενοι στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αποχωρήσουν ακόμη και από τα 55 ή τα 60 έτη, εφόσον έχουν συμπληρώσει τον απαιτούμενο αριθμό ενσήμων, εκ των οποίων συγκεκριμένο μέρος σε καθεστώς βαρέων.

Σύμφωνα με ειδικούς της κοινωνικής ασφάλισης, ο κύκλος των μεταβατικών ορίων θα κλείσει οριστικά μέσα στην επόμενη τετραετία. Από εκεί και πέρα, για όλους θα ισχύουν τα γενικά όρια των 67 ετών για πλήρη σύνταξη και των 62 με μειωμένη, με ελάχιστες εξαιρέσεις.

Ωστόσο, όσοι έχουν κατοχυρώσει δικαίωμα έως 31/12/2022 μπορούν να το ασκήσουν οποτεδήποτε στο μέλλον –ακόμη και με εξαγορά πλασματικών ετών– χωρίς να επηρεάζονται από τις αλλαγές που θα έρθουν μετά το 2030.