Φωτοβολταϊκά στα μπαλκόνια και στην Ελλάδα για φθηνό ρεύμα

Τοποθετούνται σε στηθαία, κάγκελα ή πέργκολες, συνδέονται απευθείας με την πρίζα του σπιτιού και μετατρέπουν μπαλκόνια, βεράντες ή ακόμη και κήπους σε μικρούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Τα ιδιαιτέρως δημοφιλή στη Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες «φωτοβολταϊκά μπαλκονιού» άρχισαν να «φυτρώνουν» και στα ελληνικά μπαλκόνια, δίπλα σε γλάστρες και τέντες, παρότι δεν έχει ακόμη θεσμοθετηθεί ένα πλαίσιο για την εγκατάστασή τους, κάτι που καταδεικνύει τη δυναμική ανάπτυξης αυτής της τάσης στη χώρα μας, με την πλούσια ηλιοφάνεια και τις υψηλές τιμές ρεύματος, που η νέα τεχνολογία υπόσχεται να τις μειώσει, με μια επένδυση εξαιρετικά χαμηλού κόστους και χωρίς πολύπλοκες διαδικασίες εγκατάστασης.

Το θεσμικό πλαίσιο

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με το τελευταίο νομοσχέδιο για τις ΑΠΕ που κατέθεσε στη Βουλή την περασμένη εβδομάδα, ανοίγει τον δρόμο για την ευρεία χρήση τους, διαβλέποντας αυτή τη δυναμική. Προβλέπει την έκδοση υπουργικής απόφασης η οποία αναμένεται, σύμφωνα με πληροφορίες, μέσα στον Μάιο και θα επιτρέπει την εγκατάστασή τους μόνο με γνωστοποίηση στον ΔΕΔΔΗΕ, ο οποίος θα προχωρήσει στη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας όπου οι πολίτες θα δηλώνουν τον εξοπλισμό που θα εγκαθιστούν.

Τα φωτοβολταϊκά στα μπαλκόνια (αλλιώς plug-and-play φωτοβολταϊκά) αποτελούνται από δύο συνήθως φωτοβολταϊκά πλαίσια (2 επί 400 Wp), ένα μικρομετατροπέα (έως 800 W) και ένα απλό σύστημα στήριξης, που συνδέονται απευθείας σε μια τυπική πρίζα σούκο του σπιτιού. Κοστίζουν όσο ή και λιγότερο από έναν ηλιακό θερμοσίφωνα (500 έως 1.000 ευρώ) και μπορούν να καλύψουν βασικές ενεργειακές ανάγκες μειώνοντας τον ετήσιο λογαριασμό ρεύματος σε ποσοστό από 15% έως 25%.

Το κύριο πλεονέκτημά τους, πέραν του χαμηλού κόστους, είναι η φορητότητα. Σε αντίθεση με τα κλασικά φωτοβολταϊκά συστήματα που απαιτούν μόνιμη εγκατάσταση σε ταράτσα ή στέγη και ηλεκτρολόγο για τη σύνδεση με τον μετρητή, όπως και σύμβαση σύνδεσης με τον ΔΕΔΔΗΕ, τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού μπορεί κανείς να τα εγκαταστήσει μόνος του, αλλά και να τα επανατοποθετήσει σε άλλο χώρο, χαρακτηριστικά που τα καθιστούν ελκυστική λύση για χαμηλά εισοδήματα και ενοικιαστές.

Μετακομίζοντας κάποιος το αποσυνδέει και το μεταφέρει σαν μια απλή οικιακή συσκευή που θα τη βάλει στη πρίζα της νέας οικίας. Σε αντίθεση επίσης με την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στη στέγη, δεν απαιτείται η συναίνεση της πολυκατοικίας, εκτός αν πρόκειται για διατηρητέο κτίριο ή βρίσκεται σε παραδοσιακό οικισμό. Οπως αναφέρει στην «Κ» ο σύμβουλος του Συνδέσμου Εταιρειών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ) Στέλιος Ψωμάς, «plug-and-play φωτοβολταϊκά επιτρέπουν στον καθένα να αξιοποιήσει τη δύναμη του ήλιου, εξοικονομώντας χρήματα από τους λογαριασμούς ρεύματος». Η νέα τεχνολογία, σύμφωνα με τον ίδιο, ειδικά στην Ελλάδα όπου το 60% των Ελλήνων κατοικεί σε διαμερίσματα πολυκατοικιών, έχει προφανή πλεονεκτήματα.

Η λειτουργία των plug-and-play φωτοβολταϊκών δεν έχει καμία επίπτωση στο δίκτυο ηλεκτρικού ρεύματος, σύμφωνα με τον κ. Ψωμά. Μονάδες παραγωγής με ισχύ έως 800 Watt, η οποία αποτελεί όριο για τα φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι, χαρακτηρίζονται από την ευρωπαϊκή οδηγία αμελητέας επίδρασης στη σταθερότητα του ηλεκτρικού δικτύου, εξηγεί.

Για μικρές συσκευές

Η ενέργεια που παράγεται από τα ηλιακά πάνελ στο μπαλκόνι καταναλώνεται την ίδια στιγμή από τις οικιακές συσκευές που βρίσκονται σε λειτουργία και καλύπτουν συνήθως την κατανάλωση ενός ψυγείου, ρούτερ, τηλεόρασης, λαμπτήρων – και όχι ενεργοβόρων συσκευών. Με την προσθήκη και ενός ηλιακού θερμοσίφωνα, ένα μέσο νοικοκυριό, σύμφωνα με τον κ. Ψωμά, μπορεί να μειώσει έως και 50% το ετήσιο κόστος ρεύματος.

Σε περίπτωση διακοπής ηλεκτρικού ρεύματος στο δίκτυο, οι μετατροπείς στα ηλιακά πάνελ δίνουν αυτόματα εντολή και αποσυνδέονται σε δευτερόλεπτα. Με την αυτόματη αποσύνδεση αίρονται οι κίνδυνοι ηλεκτροπληξίας για τους τεχνικούς του ΔΕΔΔΗΕ που θα εργάζονται στις γραμμές για την αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης στο δίκτυο. Η νέα τάση των φωτοβολταϊκών στο μπαλκόνι ανοίγει μια νέα αγορά και στην Ελλάδα. Διατίθενται ήδη από μεγάλες αλυσίδες πώλησης οικιακών συσκευών, όπως «Πλαίσιο», Leroy Merlin, Praktiker, Public, «Κωτσόβολος» κ.λπ., σε τιμές που κυμαίνονται από 500 έως και 1.000 ευρώ. Η απουσία, ωστόσο, θεσμικού πλαισίου που θα ορίσει προδιαγραφές πιστοποίησης κ.λπ. δημιουργεί αβεβαιότητα σε καταναλωτές και επαγγελματίες του κλάδου. Σύνδεσμος Εταιρειών Φωτοβολταϊκών και ΔΕΔΔΗΕ καταρτίζουν αυτό το διάστημα έναν κατάλογο οδηγιών προς τους καταναλωτές για την αγορά και εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάνελ στο μπαλκόνι για την ασφαλή και αποδοτικότερη χρήση τους.

Η σωστή τοποθέτηση

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ένα φωτοβολταϊκό σύστημα για να είναι αποδοτικό θα πρέπει να έχει συγκεκριμένη κλίση. Κάθετα τοποθετημένα πάνελ έχουν 30%-45% μειωμένη απόδοση σε σχέση με την ιδανική κλίση. Μπορεί να τοποθετηθεί σε διάφορα σημεία ενός κτιρίου, αρκεί να υπάρχει επαρκής έκθεση στον ήλιο. Η απόδοση αυξάνεται σε μπαλκόνια με νότιο προσανατολισμό, ταράτσες ή στέγες γκαράζ, κήπους χωρίς σκιά και εξωτερικούς χώρους που βλέπουν προς τον ήλιο και αντιθέτως μειώνεται σημαντικά όταν το πάνελ σκιάζεται από δέντρα, τοίχους ή άλλα αντικείμενα.

Παρότι η εγκατάστασή τους είναι σχετικά απλή, οι ειδικοί συνιστούν την προσοχή για την ασφαλή στερέωσή τους. Τα πάνελ θα πρέπει να τοποθετούνται με ειδικές βάσεις ώστε να αντέχουν στον άνεμο και στις καιρικές συνθήκες. Σε παλιά σπίτια συνιστάται ο έλεγχος από ηλεκτρολόγο για να διαπιστωθεί αν η εγκατάσταση είναι κατάλληλη. Η σύνδεση πρέπει να γίνεται σε εξωτερική, ενισχυμένη αδιάβροχη πρίζα και ο ηλεκτρικός πίνακας θα πρέπει να είναι συμβατός με την προσθήκη νέου φορτίου.

Απόσβεση σε 4-5 χρόνια

Τα περισσότερα πάνελ έχουν διάρκεια ζωής 20-25 χρόνων, διασφαλίζοντας γρήγορη απόσβεση. Στη Γερμανία, όπου παρατηρείται αθρόα εγκατάσταση ηλιακών πάνελ, τα οποία δεν επιβαρύνονται με ΦΠΑ, το κόστος απόσβεσης, σύμφωνα με τον κ. Ψωμά, υπολογίζεται σε 4-5 χρόνια. Ως προς την ασφάλεια της νέας τεχνολογίας, ο κ. Ψωμάς τονίζει ότι «έχουν εγκατασταθεί εκατομμύρια τέτοια συστήματα σε όλο τον κόσμο και η εμπειρία δεν εμπνέει καμία ανησυχία».

Ισχυρά κίνητρα στη Γερμανία και επιδότηση 500 ευρώ για την αγορά τους

Τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού είναι η νέα τάση αυτοπαραγωγής στην Ευρώπη και ο ορισμός της «ενεργειακής δημοκρατίας». Ξεκινώντας από τη Γερμανία αρχίζουν και εμφανίζονται σε όλο και περισσότερες χώρες. Η ιδέα ότι ένα διαμέρισμα μπορεί να παράγει έστω και ένα μέρος της ενέργειας που καταναλώνει κερδίζει όλο και περισσότερους Ευρωπαίους πολίτες, που τα τελευταία χρόνια αναζητούν διέξοδο από τις υψηλές τιμές ρεύματος.

Τα plug-and-play φωτοβολταϊκά είναι ιδιαιτέρως δημοφιλή στη Γερμανία, όπου περισσότερα από 1.200.000 μπαλκόνια έχουν μετατραπεί σε μικρούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, αποδεικνύοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι μόνο υπόθεση κυβερνήσεων και μεγάλων επενδυτών, αλλά και των ίδιων των πολιτών.

Σύμφωνα με τον νέο γερμανικό νόμο, τα φωτοβολταϊκά συστήματα θεωρούνται ως plug-and-play φωτοβολταϊκά μπαλκονιού εάν έχουν εγκατεστημένη ισχύ έως 2 κιλοβάτ (kWp) και ισχύ μετατροπέα έως 800 Volt-amperes. Ο νόμος αποσαφηνίζει ότι αρκεί μια απλή online γνωστοποίηση στον πάροχο ρεύματος μέσω ειδικής ψηφιακής πύλης για την εγκατάστασή του. Για την περαιτέρω διευκόλυνση των καταναλωτών, το Γερμανικό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Κατασκευών (DIBT) γνωστοποίησε ότι τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού δεν θεωρούνται δομικά προϊόντα, οπότε δεν υπάρχουν ειδικές τεχνικές απαιτήσεις για την τοποθέτησή τους. Για την προώθηση της νέας αυτής τεχνολογίας, η Γερμανία έχει από τον Ιανουάριο του 2023 απαλλάξει τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού από τον ΦΠΑ και ορισμένοι δήμοι έχουν εισαγάγει γενναιόδωρα προγράμματα επιδοτήσεων για την προώθησή τους. Το Βερολίνο επιδοτεί με 500 ευρώ τα νοικοκυριά για την αγορά φωτοβολταϊκού μπαλκονιού. Μηδενικό ΦΠΑ στη νέα τεχνολογία ηλιακών πάνελ έχουν επιβάλει και η Αυστρία, η Βρετανία, η Κροατία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία. Τη δημοφιλή τάση των φωτοβολταϊκών μπαλκονιού, σύμφωνα με τον Στέλιο Ψωμά, ενθαρρύνουν με διάφορα μέτρα και άλλες χώρες, όπως το Βέλγιο, η Γαλλία, η Ιταλία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Πολωνία και η Πορτογαλία. Η Ε.Ε. προτρέπει επίσης τα κράτη-μέλη να υιοθετήσουν την τεχνολογία, χωρίς όμως να την καθιστά υποχρεωτική. Η νέα τεχνολογία εξαπλώνεται ραγδαία και στις ΗΠΑ, με πρωτοπόρα φτωχά νοικοκυριά που τα τοποθετούν σε μπαλκόνια και αυλές για να μειώσουν το κόστος ρεύματος. Η Γιούτα είναι η πρώτη πολιτεία των ΗΠΑ που νομιμοποίησε την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μπαλκονιού και ακολούθησε η Καλιφόρνια, ενώ σχετικές ρυθμίσεις προωθούν στη Νέα Υόρκη, στην Ουάσιγκτον, στη Χαβάη, στο Ιλινόις, στην Ιντιάνα, στο Μέιν, στο Μιζούρι, στο Νιου Χάμσαϊρ, στο Νιου Τζέρσεϊ, στην Πενσιλβάνια, στη Νότια Καρολίνα, στο Βερμόντ και τη Βιρτζίνια.

Το μερίδιο αγοράς των φωτοβολταϊκών μπαλκονιού αποτιμήθηκε το 2023 σε 1,12 δισ. δολάρια με προοπτική να φτάσει τα 4,5 δισ. δολάρια έως το 2032, σύμφωνα με το Global Balcony Solar System Market Research Report (2024). Ο προβλεπόμενος ρυθμός ετήσιας ανάπτυξης της αγοράς προσδιορίζεται για την περίοδο 2024-2032 στο 16,76%.

Πρόκειται για μια αγορά που επεκτείνεται συνεχώς, στην οποία περίπου πάνω από το 80% σήμερα ελέγχεται από δέκα εταιρείες. Παρά το γεγονός της κυριαρχίας της Κίνας σε ηλιακά πάνελ, στη συγκεκριμένη τεχνολογία των φωτοβολταϊκών μπαλκονιού τα ηνία κατέχουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.