ΣτΕ: Μπλόκο στους πλειστηριασμούς πρώτης κατοικίας για χρέη προς το Δημόσιο, αν υπάρχουν και άλλα περιουσιακά στοιχεία

Οριστικό μπλόκο στην κατάσχεση και τον πλειστηριασμό πρώτης κατοικίας που αποτελεί οικογενειακή στέγη, για οφειλές προς το Δημόσιο, την Εφορία, κ.λπ. έβαλε, με μια απόφαση σταθμό στα 97 χρόνια λειτουργίας του, το Συμβούλιο της Επικρατείας, εφόσον ο οφειλέτης έχει και άλλα περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να κατασχεθούν.

Σύμφωνα με τους συμβούλους Επικρατείας, δεν μπορεί να κατασχεθεί και να περιληφθεί σε πρόγραμμα πλειστηριασμού, η οικογενειακή κατοικία οφειλέτη, εφόσον έχει και άλλα περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να ικανοποιήσουν το ύψος της οφειλής.

Η επίμαχη απόφαση του ΣτΕ καταλαμβάνει όλες εκείνες τις περιπτώσεις οφειλών πολιτών προς το Δημόσιο, τις Δ.Ο.Υ., τους ΟΤΑ (α' και β' βαθμού) όπως είναι Δήμοι και Κοινότητες, τα ασφαλιστικά Ταμεία, τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, κ.λπ. Δηλαδή, καταλαμβάνει όλες εκείνες τις οφειλές που εισπράττονται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ).

Ένα ακόμη βήμα που κάνουν οι σύμβουλοι Επικρατείας είναι ότι πλέον σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας των πλειστηριασμών ο οφειλέτης μπορεί να ασκήσει ανακοπή. Δηλαδή, μπορεί να ασκήσει ανακοπή από το αρχικό στάδιο αυτό της κοινοποίησης της «κατασχετήριας έκθεσης» του ακινήτου που πρόκειται να βγει σε πλειστηριασμό, έως και το τελικό στάδιο, αυτό της έκδοσης του προγράμματος πλειστηριασμού. Μέχρι τώρα είχε γίνει δεκτό ότι η ανακοπή μπορούσε να ασκηθεί μόνο στο αρχικό στάδιο της κατασχετήριας έκθεσης.

Ο προϊστάμενος της Δ.Ο.Υ. Φ.Α.Ε. Πειραιά ενέταξε στο πρόγραμμα αναγκαστικού πλειστηριασμού ακίνητο (μεζονέτα 1ου και 2ου ορόφου) 162 τ.μ. στο Μοσχάτο, ιδιοκτησίας κατά το ήμισυ, διευθύνοντα συμβούλου Ανώνυμης Βιομηχανικής Εταιρείας, λόγω ληξιπρόθεσμων οφειλών της εταιρείας προς το Δημόσιο, ύψους 142.917 ευρώ.

Η μεζονέτα ήταν ιδιοκτησίας κατά 50% του διευθύνοντα συμβούλου και κατά 50% της συζύγου του. Και η αξία της μισής κατοικίας εκτιμήθηκε στα 100.000 ευρώ και η τιμή πρώτης προσφοράς καθορίστηκε στις 80.000 ευρώ.

Ο διευθύνον σύμβουλος άσκησε ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών, υποστηρίζοντας ότι με το να ενταχθεί σε πρόγραμμα πλειστηριασμού το 50% της κατοικίας που διαμένει η οικογένεια του, παραβιάζονται οι επιταγές του Συντάγματος, οι οποίες θεσπίζουν «την υποχρέωση των κρατικών οργάνων ή των οργάνων των ΝΠΔΔ να προστατεύουν αποτελεσματικά το γάμο, την οικογένεια και να μεριμνούν για την προστασία της οικογενειακής στέγης».

Παράλληλα, υποστήριξε ότι παραβιάζεται η συνταγματική αρχή της αναλογικότητας, καθώς το πλειστηριαζόμενο ακίνητο αποτελεί τη μοναδική κατοικία του ίδιου και της οικογένειάς του και το Ελληνικό Δημόσιο θα μπορούσε να λάβει λιγότερο επαχθή μέτρα σε βάρος του για την ικανοποίηση της απαίτησής του, όπως είναι να στραφεί προηγουμένως κατά της λοιπής ακίνητης περιουσίας που διέθετε».

Πράγματι, το Πρωτοδικείο έκανε δεκτή την ανακοπή και ακυρώθηκε το πρόγραμμα αναγκαστικού πλειστηριασμού, κρίνοντας ότι η έκδοση του προγράμματος αντέκειτο στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας.

Αμέσως το Δημόσιο άσκησε έφεση και το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών την απέρριψε ως αβάσιμη. Οι Διοικητικοί εφέτες έκριναν ότι το επίμαχο ακίνητο, «αποτελούσε τη μοναδική κύρια κατοικία στην οποία διέμενε με την οικογένειά του, και ότι διέθετε ακίνητη περιουσία, εκτός του πλειστηριαζόμενου ακινήτου σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας».

Έτσι, έκρινε ότι η έκδοση του προγράμματος πλειστηριασμού «αντέκειτο στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας, αφού δεν αποτελούσε πρόσφορο και αναγκαίο μέτρο για την επιδίωξη της είσπραξης των οφειλόμενων στο Δημόσιο χρεών, δεδομένου ότι η ικανοποίηση της απαίτησης του Δημόσιου θα μπορούσε να επιδειχθεί με λιγότερο επαχθή μέτρα».

Παρ' όλα αυτά, το Δημόσιο έκανε ένα ακόμη βήμα και προσέφυγε στο ΣτΕ ζητώντας να αναιρεθεί η εφετειακή απόφαση, λόγω εσφαλμένης ερμηνείας του Συντάγματος, του ΚΕΔΕ και του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας.

Ακόμη, το Δημόσιο υποστήριξε, ότι ο προϊστάμενος της Δ.Ο.Υ. με την απόφασή του «να κατάσχει το συγκεκριμένο ακίνητο, αντί τυχόν άλλης περιουσίας του οφειλέτη, άσκησε την προβλεπόμενη από τον ΚΕΔΕ διακριτική του ευχέρεια, ως προς την επιλογή συγκεκριμένων μέτρων εκτέλεσης».

Το ΣΤ΄ Τμήμα του ΣτΕ με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Ιωάννη Γράβαρη και εισηγήτρια την σύμβουλο Επικρατείας Ελένη Παπαδημητρίου, απέρριψε ως αβάσιμη την αίτηση του Δημοσίου, υπογραμμίζοντας ότι σύμφωνα με το Σύνταγμα «η κατοικία των ανθρώπων, ως στοιχείο ουσιώδες για την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής, αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης κρατικής μέριμνας».

Και η κρατική μέριμνα για την πρώτη κατοικία «ανάγεται στην προστασία θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τελούντων υπό την εγγύηση του κράτους και υποχρεούνται να διασφαλίζουν, ώστε να είναι αποτελεσματική, όλα τα κρατικά όργανα, κατά χαρακτηριστική διατύπωση του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος».

Στο πλαίσιο αυτό, οι σύμβουλοι Επικρατείας επισημαίνουν ότι σύμφωνα με τις συνταγματικές επιταγές, αλλά και «την απορρέουσα ευθέως από την αρχή του κράτους δικαίου, αρχή της αναλογικότητας, οσάκις η επιδίωξη σκοπού δημοσίου συμφέροντος χωρεί με τη λήψη μέτρου που έχει ως συνέπεια την στέρηση της κατοικίας ορισμένου προσώπου, πρέπει, για την εγκυρότητα κάθε πράξης που κατατείνει στην πραγμάτωση του μέτρου, από οποιαδήποτε κρατικό όργανο και αν εκδίδεται και σε κάθε στάδιο της οικείας διαδικασίας, να αποδεικνύεται ότι το μέτρο ήταν απολύτως αναγκαίο στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι είχε δηλαδή εξαντληθεί πριν, κάθε προσπάθεια να ικανοποιηθεί ο δημόσιος σκοπός με άλλα, πρόσφορα πλην ηπιότερα μέτρα».

Τέλος, υπογραμμίζεται στην δικαστική απόφαση ότι κατά τις διατάξεις του ΚΕΔΕ «η κατάσχεση ακινήτου του οφειλέτη που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μόνη του κατοικία (εκείνου και της οικογένειάς του) τότε μόνο είναι νόμιμη, όταν έχει προηγουμένως ερευνηθεί και τεκμηριωμένα αποκλεισθεί η ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων πρόσφορων για να ικανοποιηθεί μέσω αυτών η συγκεκριμένη αξίωση. Στην αντίθετη περίπτωση η επιλογή προς τούτο του ακινήτου της κατοικίας δεν είναι νόμιμη».

Μάλιστα, η παρανομία δεν αφορά μόνο την κατασχετήρια έκθεση, αλλά και τις επόμενες πράξεις της διαδικασίας των πλειστηριασμών.