Ιδιωτικό χρέος: «Καμπάνες» στους servicers και 120 δόσεις για χρέη στο Δημόσιο

Με δύο ξεχωριστές παρεμβάσεις στο ιδιωτικό χρέος, την επέκταση στις 120 δόσεις για οφειλές προς εφορία και Ταμεία και ένα πακέτο 16 μέτρων για δάνεια και servicers, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει την πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Οι 120 δόσεις δίνουν τη δυνατότητα μικρότερης μηνιαίας καταβολής για τα παλαιά χρέη, ενώ οι 16 παρεμβάσεις στα δάνεια περιλαμβάνουν οκτώ μέτρα προστασίας των οφειλετών και οκτώ για τη διαφάνεια και την εποπτεία των servicers. Για τα νοικοκυριά με ιδιωτικό χρέος προς περισσότερους πιστωτές, η τελική ελάφρυνση θα εξαρτηθεί από τον συνδυασμό των ρυθμίσεων.

Το παράδειγμα με δύο διαφορετικές οφειλές

Ας πάρουμε ένα νοικοκυριό με 12.000 ευρώ παλαιά χρέη που πληρούν τους όρους των 120 δόσεων και άλλα 4.800 ευρώ νεότερων οφειλών, που εξοφλούνται σε 24 δόσεις. Σε ενδεικτικό υπολογισμό με ισόποσες μηνιαίες καταβολές κεφαλαίου και τόκων και επιτόκιο 5,84% σταθερό σε όλη τη διάρκεια, η δόση για τα 12.000 ευρώ διαμορφώνεται περίπου στα 132 ευρώ στη δεκαετία, έναντι 198 ευρώ στις 72 δόσεις.

Τα νεότερα χρέη των 4.800 ευρώ προσθέτουν περίπου 212 ευρώ τον μήνα για δύο χρόνια. Έτσι, η συνολική μηνιαία καταβολή για τις δύο οφειλές υποχωρεί περίπου στα 345 ευρώ, από 410 ευρώ με τον συνδυασμό 72 και 24 δόσεων. Η ελάφρυνση είναι περίπου 66 ευρώ τον μήνα, πριν προστεθεί τυχόν δόση δανείου.

Η μεγαλύτερη διάρκεια έχει και κόστος. Στο ίδιο παράδειγμα, το συνολικό ποσό αποπληρωμής της παλαιάς οφειλής αυξάνεται από περίπου 14.300 ευρώ στις 72 δόσεις σε 15.900 ευρώ στις 120. Το νοικοκυριό πληρώνει λιγότερα κάθε μήνα, αλλά περισσότερους τόκους μέχρι την εξόφληση.

Ποιοι μπορούν να μπουν στη δεκαετία

Η νέα δυνατότητα αφορά οφειλές που είχαν καταστεί ληξιπρόθεσμες έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024 και δεν βρίσκονται σε ρύθμιση στις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Προστίθεται, συνεπώς, ένα ακόμη έτος χρεών σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, που κάλυπτε οφειλές έως το τέλος του 2023.

Χωριστά προβλέπεται ότι όσοι έχουν ήδη ενταχθεί στις 72 δόσεις μπορούν να ζητήσουν μετάβαση στις 120. Η αλλαγή απαιτεί αίτηση, με την προθεσμία να μεταφέρεται στις 30 Ιουνίου 2027, από τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Η ελάχιστη μηνιαία καταβολή είναι 30 ευρώ και το ανακοινωμένο επιτόκιο 5,84%, ίδιο με εκείνο της πάγιας ρύθμισης των 24 δόσεων.

Οι οφειλές από την 1η Ιανουαρίου 2025 και μετά παραμένουν, σύμφωνα με την ανακοίνωση, στην πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων. Η διάκριση αυτή εξηγεί γιατί κάποιος που έχει συσσωρεύσει χρέη σε διαφορετικά χρόνια μπορεί να χρειάζεται δύο παράλληλες ρυθμίσεις προς το Δημόσιο, εφόσον επιλέξει τις 120 δόσεις.

Οι κανόνες για τη συμφωνία με τους servicers

Η απευθείας διαπραγμάτευση για ένα δάνειο θα αποκτήσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, με νέα αυτοτελή διαδικασία που αντικαθιστά τον Κώδικα Δεοντολογίας. Από την υποβολή αίτησης και πλήρους φακέλου, ο πιστωτής θα έχει τρεις μήνες για να προτείνει βιώσιμη ρύθμιση ή να αιτιολογήσει εγγράφως την απόρριψη. Ο οφειλέτης θα έχει έναν μήνα για να απαντήσει και η διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται μέσα σε έξι μήνες.

Σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομικών, προβλέπεται προστασία από ενέργειες αναγκαστικής εκτέλεσης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Αν ο πιστωτής υπερβεί την τρίμηνη προθεσμία, προβλέπονται αναστολή εκτοκισμού και κεφαλαιοποίησης τόκων και ενημέρωση της Τράπεζας της Ελλάδος.

Η προσφυγή στη διμερή διαπραγμάτευση δεν αποκλείει τη δυνατότητα χρήσης του εξωδικαστικού.

Οι προτάσεις θα πρέπει να είναι έγγραφες και τεκμηριωμένες με βάση το εισόδημα και την περιουσία. Όπου υπάρχουν δύο εφικτές εναλλακτικές λύσεις, θα υποβάλλονται και οι δύο. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα διαμεσολάβησης μέσω του Ελληνικού Χρηματοοικονομικού Μεσολαβητή, ενώ η Τράπεζα της Ελλάδος θα καθορίσει τις ελάχιστες πληροφορίες των προτάσεων.

Ενισχύεται και η ήδη υφιστάμενη υποχρέωση υποβολής πρότασης ρύθμισης τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό. Η πρόταση θα πρέπει να ανταποκρίνεται στην πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής του οφειλέτη και να περιλαμβάνει συγκεκριμένα στοιχεία που εξηγούν πώς διαμορφώθηκε.

Στις απευθείας διμερείς ρυθμίσεις, η προκαταβολή δεν θα μπορεί να ξεπερνά το 15% της οφειλής. Για χρέος 40.000 ευρώ, το ανώτατο ποσό θα είναι επομένως 6.000 ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα χαμηλότερης προκαταβολής όταν συντρέχουν τεκμηριωμένη οικονομική δυσχέρεια, κοινωνικά κριτήρια ή ειδικά προβλήματα υγείας.

Η παρέμβαση αφορά μια διαδικασία που χρησιμοποιείται ήδη από χιλιάδες οφειλέτες. Τον Ιούλιο, οι τέσσερις μεγαλύτεροι servicers, Intrum, Cepal, doValue και QQuant, πραγματοποίησαν διμερείς ρυθμίσεις ύψους 372 εκατ. ευρώ για 4.233 οφειλέτες, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών.

Ο οφειλέτης θα μπορεί να ζητά δωρεάν πλήρη ανάλυση του χρέους, με τις συμβάσεις, το ιστορικό πληρωμών, τον υπολογισμό του επιτοκίου και τις επιβαρύνσεις. Εφόσον τα στοιχεία δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης, θα πρέπει να δίνονται μέσα σε 45 ημέρες. Η καθυστέρηση θα οδηγεί σε αναστολή της τοκοφορίας μέχρι την πλήρη χορήγησή τους.

Όσο τηρείται ενεργή ρύθμιση, προβλέπεται απαγόρευση καταγγελίας της, έκδοσης ή εκτέλεσης διαταγής πληρωμής, κατάσχεσης και συνέχισης πλειστηριασμού. Η προστασία καλύπτει και την περίπτωση που μια δόση δεν πληρώθηκε επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν έδωσε εγκαίρως τα αναγκαία στοιχεία πληρωμής.

Σε περίπτωση παραβίασης, η παράνομη πράξη θα είναι αυτοδικαίως άκυρη, θα πιστώνεται υπέρ του οφειλέτη ποσό ίσο με πέντε μηνιαίες δόσεις και η ρύθμιση θα παρατείνεται κατά πέντε μήνες χωρίς επιβάρυνση. Προβλέπονται επίσης αποκατάσταση των συνεπειών της παράνομης ενέργειας, πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ και αυξημένες εποπτικές συνέπειες σε περίπτωση επανάληψης.

Όριο στη διόγκωση της οφειλής και προστασία οικογενειών

Το νέο πακέτο προβλέπει επαναφορά και διεύρυνση της προστασίας των νόμων του 2000 και του 2004 για δάνεια και πιστώσεις σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών. Σύμφωνα με το υπουργείο, η εφαρμογή των ανώτατων ορίων στη διόγκωση των οφειλών θα γίνεται χωρίς προθεσμία υποβολής αίτησης και χωρίς περιορισμούς ως προς το ύψος ή τη φύση του δανείου, με τις τράπεζες και τους διαχειριστές να υποχρεούνται να αναπροσαρμόζουν τις απαιτήσεις τους.

Παράλληλα, προβλέπεται επέκταση του χαρακτηρισμού του ευάλωτου οφειλέτη σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 67%. Θα εφαρμόζονται τα ίδια εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια που ισχύουν για τα άτομα με αναπηρία, μέσω τροποποίησης της σχετικής υπουργικής απόφασης.

Τι θα δημοσιοποιούν οι εταιρείες διαχείρισης

Οι οκτώ παρεμβάσεις για τους servicers προσθέτουν υποχρεώσεις στο υφιστάμενο πλαίσιο εποπτείας. Θα δημοσιοποιούνται ετησίως οικονομικά στοιχεία και στοιχεία εταιρικής διακυβέρνησης, πληροφορίες για τα χαρτοφυλάκια και τα αποτελέσματα της διαχείρισης, καθώς και στοιχεία για τα παράπονα των δανειοληπτών και τον χειρισμό τους.

Κάθε εταιρεία θα υποβάλλει στην Τράπεζα της Ελλάδος ετήσιο στρατηγικό σχέδιο διαχείρισης απαιτήσεων, με προβλέψεις εισπράξεων, διαθέσιμους πόρους, κόστος, κινδύνους και δείκτες απόδοσης. Στις πωλήσεις απαιτήσεων στη δευτερογενή αγορά θα είναι υποχρεωτική η μεσολάβηση διαχειριστή πιστώσεων, ο οποίος θα λογοδοτεί για τη διαδικασία και τη συνεκτίμηση της αποτίμησης του δανείου κατά την αξιολόγηση των προσφορών.
Για τις τιτλοποιήσεις με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου προβλέπεται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος, που θα εξετάζει και τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκομένων. Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται και η πλήρης έκθεση θα διαβιβάζεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Ενισχύονται επίσης οι κυρωτικές αρμοδιότητες της Τράπεζας της Ελλάδος, με δημοσιοποίηση των κυρώσεων, και αναγνωρίζεται ρητά η εποπτική αρμοδιότητα του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για τα στοιχεία που αναρτούν οι servicers στην Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων.

Ο εξωδικαστικός για τα χρέη σε πολλούς πιστωτές

Για οφειλές που ξεπερνούν συνολικά τα 5.000 ευρώ, αντί του προηγούμενου ορίου των 10.000 ευρώ, ο εξωδικαστικός προσφέρει τη δυνατότητα συνολικής αντιμετώπισης των χρεών. Το ανώτατο όριο είναι έως 240 δόσεις για Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία και έως 420 δόσεις για τράπεζες και servicers. Πρόκειται για διαφορετικά όρια ανά πιστωτή, με την πρόταση να διαμορφώνεται βάσει της οικονομικής και περιουσιακής κατάστασης του οφειλέτη.

Η ανάγκη για μακρά περίοδο αποπληρωμής φαίνεται και στα αποτελέσματα του μηχανισμού. Σύμφωνα με την έκθεση προόδου του Αυγούστου 2026, οι επιτυχείς ρυθμίσεις αντιστοιχούν σε αρχικές οφειλές 20,56 δισ. ευρώ, ενώ η μέση διάρκεια εξόφλησης προς το Δημόσιο είναι 16 χρόνια. Στα στεγαστικά δάνεια η μέση διάρκεια φτάνει τα 25 χρόνια. Τα 20,56 δισ. ευρώ αφορούν τα αρχικά χρέη που εντάχθηκαν σε ρύθμιση, όχι ποσά που έχουν ήδη εισπραχθεί.

Η επιλογή για την κύρια κατοικία

Από τις 21 Σεπτεμβρίου έχει ενεργοποιηθεί και η δυνατότητα ρύθμισης με στόχο τη διατήρηση της κύριας κατοικίας και συναίνεση του οφειλέτη στη ρευστοποίηση της υπόλοιπης ακίνητης περιουσίας του. Στη συγκεκριμένη διαδικασία, για τον υπολογισμό της ρύθμισης λαμβάνεται υπόψη η αξία της κύριας κατοικίας.

Για παράδειγμα, ένας δανειολήπτης που έχει το σπίτι όπου μένει και ένα δεύτερο ακίνητο μπορεί να ζητήσει πρόταση για να διατηρήσει την κατοικία του, αποδεχόμενος την εκποίηση του άλλου ακινήτου. Η απαγόρευση αναγκαστικής εκτέλεσης στην κύρια κατοικία από τους πιστωτές που συμμετέχουν στη σύμβαση συνδέεται με την οριστική υπογραφή της και την τήρηση της ρύθμισης.

Για τους ευάλωτους και επιλέξιμους οφειλέτες, οι πιστωτές υποχρεούνται να υποβάλουν αυτή την εναλλακτική πρόταση. Ο οφειλέτης διατηρεί το δικαίωμα να την απορρίψει και να λάβει τη συνήθη πρόταση του εξωδικαστικού, χωρίς εκποίηση των λοιπών ακινήτων.