Κίνα: Το εμπορικό πλεόνασμα-μαμούθ που αλλάζει αθόρυβα τις αγορές

Αντίκτυπο σε ολόκληρο τον κόσμο έχει το εμπορικό πλεόνασμα-ρεκόρ της Κίνας, καθώς τα έσοδα από τις εξαγωγές της που άλλοτε κατέληγαν στα κρατικά ταμεία, σήμερα χρηματοδοτούν τη μαζική απόκτηση τίτλων του εξωτερικού και την επέκταση των επιχειρήσεων εκτός των κινεζικών συνόρων.

Τα δύο τρίτα του εμπορικού πλεονάσματος ύψους 1,2 τρισ. δολαρίων αντί να φτάσουν στην κεντρική τράπεζα της χώρας, τελικά κατέληξαν στα χέρια εταιρειών, ιδιωτών και κρατικών τραπεζών, δημιουργώντας τον κίνδυνο ξαφνικού επαναπατρισμού κεφαλαίου, το οποίο η Κίνα δεν ελέγχει με άμεσο τρόπο. 

Τα χαρτοφυλάκια που διατηρούν στο εξωτερικό οι επενδυτές που απαρτίζουν τον λεγόμενο ανεπίσημο τομέα της Κίνας διογκώθηκαν κατά τουλάχιστον 1 τρισ. δολάρια το πρώτο τρίμηνο του 2025, με υπερδιπλάσιο βαθμό από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας.

Με τη σειρά της αυξήθηκε κατά 535 δισ. δολάρια και η απόκτηση ξένων τίτλων, όπως αμερικανικές μετοχές, ευρωπαϊκά ομόλογα και αμοιβαία κεφάλαια, από Κινέζους. Η αύξηση που σημειώθηκε μέχρι τον περασμένο Σεπτέμβριο ξεπέρασε κάθε ετήσια αύξηση των τελευταίων 20 ετών και ήταν πολύ υψηλότερη από τα χρήματα που βγήκαν από την Κίνα με τη μορφή άμεσων επενδύσεων για την ανέγερση εργοστασίων και αποθηκών ή για την επέκταση προσωπικού στο εξωτερικό. 

Αυτή η σιωπηλή μεταφορά κεφαλαίων στις παγκόσμιες αγορές ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο, καταργώντας το κεντρικό σύστημα διαχείρισης του πλούτου που προέρχεται από τον υπερμεγέθη ρόλο της Κίνας στη μεταποίηση και το εμπόριο. Ουσιαστικά δημιουργείται ένα παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα που εξαρτάται όλο και περισσότερο από ρευστότητα προερχόμενη από την Κίνα. 

Η διάρκεια μιας τέτοιας αλλαγής θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις εντός Κίνας. Στην περίπτωση ταχείας ανόδου του γουάν και επαναπατρισμού κεφαλαίων, «μπορεί να βιώσουμε μία αλυσιδωτή αντίδραση εξαγωγέων να διακανονίζουν τα συναλλαγματικά τους και να αυξάνονται οι εισροές κεφαλαίων, οδηγώντας σε μια θεμελιώδη αναστροφή της κατεύθυνσης», είπε στο Bloomberg o Peiqian Liu, οικονομολόγος στην Fidelity International.

Ηδη καταγράφονται κάποια σημάδια επαναπατρισμού κεφαλαίου. Σύμφωνα με τα επίσημα κρατικά στοιχεία, η Κίνα είχε τον Δεκέμβριο τις υψηλότερες εισροές από το 2015, ύψους 128 δισ. δολαρίων, όσο αυξήθηκε κατακόρυφα η μετατροπή ξένου συναλλάγματος σε γουάν από εταιρείες.

Οσο το Πεκίνο αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων για τη διάθεση αυτών των χρημάτων, τα κινεζικά ιδρύματα μπορούν να διεισδύουν βαθύτερα στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, να γίνονται πιο ανθεκτικά σε δασμούς ή να εντοπίζονται δυσκολότερα από τις ρυθμιστικές αρχές της Δύσης.

Οι κινήσεις αυτές, που έχουν ξεκινήσει εδώ και χρόνια, επιταχύνθηκαν όταν ο Donald Trump ανέλαβε ξανά τα ηνία στον Λευκό Οίκο το 2024. Πρόκειται για το αποκορύφωμα μίας εικοσαετούς καμπάνιας από το Πεκίνο, με όραμα την «αποθήκευση ξένου συναλλάγματος σε ανθρώπους» αντί στην κεντρική τράπεζα.

Σύμφωνα με το Bloomberg, από πέρυσι και για πρώτη φορά στην ιστορία, τα ξένα περιουσιακά στοιχεία που ανήκουν στον ανεπίσημο τομέα της Κίνας ξεπερνούν το συνολικό εξωτερικό χρέος, χάρη στην άνοδο των επενδύσεων στο εξωτερικό. H Κίνα θα μπορούσε θεωρητικά να αρχίσει να γίνεται ένα ώριμο κράτος-πιστωτής.

Πριν από περίπου 20 χρόνια, κάθε δολάριο που αποκτούσε μία κινεζική εξαγωγική επιχείρηση έπρεπε να επιστραφεί στο κράτος. Ωστόσο, μετά την ένταξη της Κίνας στον ΠΟΕ, η έκρηξη των εξαγωγών οδήγησε σε εκτίναξη των αποθεμάτων σε ξένο συνάλλαγμα, του πληθωρισμού και της πολιτικής πίεσης από τη Δύση. Ετσι, ξεκίνησε μία αργή μεταμόρφωση, που κατέστη πιο επείγουσα αφότου η ομάδα των G7 «πάγωσε» αποθεματικά περίπου 300 δισ. δολαρίων από την κεντρική τράπεζα της Ρωσίας, μετά την εισβολή στην Ουκρανία. 

Τώρα, οι εξαγωγείς αντί να πουλήσουν τα έσοδά που παίρνουν σε δολάρια στις αρχές για να τα ανταλλάξουν με γουάν, μπορούν να τα καταθέσουν σε εμπορικές τράπεζες ή να τα κρατήσουν στα βιβλία τους.

Εμπορικό τοπίο

Οσο η Κίνα προσπαθούσε να ανταποκριθεί στο σύνθετο γεωπολιτικό τοπίο που δημιούργησε ο Trump, οι εξαγωγικές επιχειρήσεις έβγαζαν δισεκατομμύρια δολάρια. Πέρυσι, λόγω των υψηλότερων δασμών στις ΗΠΑ, οι κινεζικές εταιρείες έστειλαν περισσότερα προϊόντα σε άλλες αγορές ανά τον κόσμο. Οσο οι εισαγωγές παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα, εξαιτίας της ασθενούς εγχώριας ζήτησης, η εκτίναξη των εξαγωγών οδήγησε στο μεγαλύτερο εμπορικό πλεόνασμα της παγκόσμιας ιστορίας.

Μέχρι το τέλος του Σεπτεμβρίου, οι Κινέζοι ιδιώτες επενδυτές είχαν ήδη στην ιδιοκτησία τους ξένα περιουσιακά στοιχεία ύψους 7,8 τρισ. δολαρίων, με μία αύξηση πενταπλάσια σε σύγκριση με την ανάπτυξη των επίσημων αποθεμάτων. Οσο τα έσοδα αυτά αυξάνονται, οι τράπεζες αξιοποιούν την άφθονη ρευστότητά τους για την αγορά ξένων τίτλων ή για να δανείσουν εταιρείες που επεκτείνονται στο εξωτερικό. Μεγάλες εταιρείες επίσης χρησιμοποιούν τα έσοδά τους από τη δραστηριοποίηση εκτός συνόρων για χρηματοδότηση άμεσων επενδύσεων και την απόκτηση ξένων assets.

Πέρα από τα ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου και τα ομόλογα οργανισμών, αισθάνονται «άνετα να αγοράσουν μία γκάμα αμερικανικών assets» και μπορούν να χρηματοδοτήσουν τις κινεζικές εταιρείες που χρειάζονται δανεισμό εκτός Κίνας, είπε στο Bloomberg o Brad Setser από το Council on Foreign Relations.

Ωστόσο, οι επενδύσεις αυτές κινούνται περισσότερο «με τα νερά» της αγοράς. Ετσι, αν η άνοδος του γουάν επιταχυνθεί ή τα επιτόκια δανεισμού στην Κίνα αυξηθούν, οι επενδυτές αυτοί μπορεί να κινηθούν μαζικά, επαναπατρίζοντας τις επενδύσεις τους σε δολάρια, προκειμένου να κατοχυρώσουν τα κέρδη τους. Για τον υπόλοιπο κόσμο, ο επαναπατρισμός αυτών των κεφαλαίων μπορεί να εμφανιστεί ως μία αιφνιδιαστική εκροή ρευστότητας, προκαλώντας αιφνιδιαστικό ξεπούλημα στα ριψοκίνδυνα περιουσιακά στοιχεία αύξηση στο παγκόσμιο κόστος δανεισμού.

Bloomberg