Σχέδιο 6,5 δισ. ευρώ για τη στέγαση: Οι αλλαγές σε Golden Visa, «Σπίτι μου» και κοινωνική κατοικία

Το πρώτο ολοκληρωμένο σχέδιο στεγαστικής πολιτικής για την περίοδο 2026-2035 (Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική) περιλαμβάνει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 3 Ιουλίου.

Η νέα αυτή Στρατηγική διαμορφώνεται σε 3 βασικές κατηγορίες μέτρων, με την 1η κατηγορία να αφορά τα υφιστάμενα μέτρα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και παράγουν αποτελέσματα (π.χ. Σπίτι μου ΙΙ). Σε αυτά περιλαμβάνονται, και τα υφιστάμενα μέτρα διαρκούς χαρακτήρα (Επιστροφή ενοικίου), τα οποία αποτελούν σταθερά εργαλεία στήριξης των πολιτών. 

Η 2η κατηγορία αφορά τα μέτρα που βρίσκονται ήδη σε σχεδιασμό και αναμένεται να ενεργοποιηθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα (π.χ. πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας»). 

Οι 2 αυτές κατηγορίες μέτρων υπάρχουν διαθέσιμες στην Πύλη Στεγαστικής Πολιτικής (stegasi.gov.gr) και ομαδοποιούνται βάσει της τυπολογίας τους (στεγαστικά, φορολογικά και λοιπές παρεμβάσεις) και της κατάστασης τους (διαρκή, σε εξέλιξη και υπό σχεδιασμό). Αθροίζουν συνολικά 48 μέτρα και με συνολικό προϋπολογισμό 6,5 δισ. ευρώ. Εξ αυτών στη Στρατηγική αναφέρονται τα 36 σημαντικότερα. 

Η 3η κατηγορία αφορά 14 πρόσθετα προτεινόμενα μέτρα τα οποία αποτυπώθηκαν ως συστάσεις στη Μελέτη Εθνικής Στεγαστικής Στρατηγικής και που, εάν υιοθετηθούν, εκτιμάται ότι θα ενισχύσουν περαιτέρω το συνολικό πλαίσιο παρέμβασης. 

Στόχος της Στρατηγικής είναι να αντιμετωπίσει το στεγαστικό ζήτημα με συνεκτικό και συντονισμένο τρόπο, αξιοποιώντας τη στοχοθεσία που έχει ήδη τεθεί και συνδέοντας τις επιμέρους παρεμβάσεις σε ένα ενιαίο σχέδιο δράσης. Με τον τρόπο αυτό, η στεγαστική πολιτική δεν αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, αλλά ως ένα σύνολο μέτρων που συνέχονται με συγκεκριμένους στόχους και καλύπτουν διαφορετικές ανάγκες, ομάδες πληθυσμού και περιοχές της χώρας.

Σπίτι μου ΙΙ

Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων προβλέπεται η αναμόρφωση και επέκταση του προγράμματος «Σπίτι μου», ώστε να εξελιχθεί σε έναν σταθερό μηχανισμό στήριξης της πρώτης κατοικίας για νέους και νοικοκυριά χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος.

Το νέο μοντέλο προβλέπει τη σταδιακή αντικατάσταση των άμεσων επιδοτήσεων επιτοκίου από φορολογικά κίνητρα προς τις τράπεζες που χορηγούν στεγαστικά δάνεια με ευνοϊκούς όρους στους δικαιούχους.

Νέα Golden Visa

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση για τη δημιουργία ειδικής κατηγορίας Golden Visa, η οποία συνδέει την επενδυτική δραστηριότητα στην αγορά ακινήτων με την ενίσχυση της διαθέσιμης στεγαστικής προσφοράς. Το μέτρο προβλέπει τη δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων, αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα μεμονωμένο ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος. Στόχος είναι να κινητοποιηθούν ιδιωτικά κεφάλαια προς την αγορά κατοικίας, περιορίζοντας παράλληλα το φαινόμενο των κενών ή ανενεργών ακινήτων.

Η εφαρμογή του μέτρου θα απαιτεί σαφές πλαίσιο επιλεξιμότητας, μηχανισμό παρακολούθησης της χρήσης των ακινήτων και ρητό αποκλεισμό χρήσεων που δεν εξυπηρετούν τον στόχο της στεγαστικής προσφοράς, όπως η βραχυχρόνια μίσθωση. Η παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με πολιτικές ενεργοποίησης κενών κατοικιών, ανακαινίσεων και κοινωνικής ή προσιτής μίσθωσης, διασφαλίζοντας ότι η εισροή ιδιωτικών κεφαλαίων δεν περιορίζεται σε παθητική κατοχή ακινήτων, αλλά συμβάλλει στη λειτουργική αξιοποίησή τους για στεγαστικούς σκοπούς.

Κίνητρα σε εργολάβους για προσιτά σπίτια

Στα νέα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνεται και η χορήγηση χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση. Τα κίνητρα αναφέρονται σε χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία, με στόχο τη μείωση του κόστους ανάπτυξης και τη δημιουργία νέου αποθέματος κατοικιών που θα διατίθενται με όρους κοινωνικής ή προσιτής στέγασης. Πρόκειται για κατηγορία παρεμβάσεων που χρηματοδοτείται κατεξοχήν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), καθώς και από λοιπούς ευρωπαϊκούς και διεθνείς χρηματοδοτικούς φορείς, στο πλαίσιο ευρωπαϊκής προτεραιότητας για ενίσχυση προσιτής και κοινωνικής κατοικίας.

Άλλο ένα από τα νέα μέτρα που προτείνονται είναι η χορήγηση μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Στοχεύει στο να παράσχει φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές, προκειμένου να προβούν στην ανέγερση κατοικιών, οι οποίες στη συνέχεια θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα. Όπως τονίζεται στο νομοσχέδιο, στην Πορτογαλία χορηγείται μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ 6% εφόσον το νεοαναγειρόμενο ακίνητο πωλείται για ιδιοκατοίκηση, ή προορίζεται για οικονομικά προσιτή μίσθωση κατοικίας.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το μέτρο που προτείνεται για την επιτάχυνση, απλοποίηση και παροχή μεγαλύτερης διαφάνειας στη διαδικασία αδειοδότησης κτιρίων, μέσω του εκσυγχρονισμού του συστήματος οικοδομικών αδειών. Προβλέπει την περαιτέρω αναβάθμιση υφιστάμενων ψηφιακών εργαλείων, όπως το σύστημα e-Άδειες και ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης, καθώς και την αναδιάρθρωση των υπηρεσιών δόμησης, ώστε οι απαιτούμενοι έλεγχοι να γίνονται ταχύτερα, με πιο συνεκτικό τρόπο και με μειωμένο διοικητικό βάρος για πολίτες, μηχανικούς, επενδυτές και δημόσιες υπηρεσίες. Η λειτουργία του νέου συστήματος μπορεί να ενισχυθεί μέσω διαλειτουργικότητας δεδομένων, αυτοματοποιημένων ελέγχων, ψηφιακής παρακολούθησης της προόδου των αιτήσεων και αξιοποίησης εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών, τον εντοπισμό σφαλμάτων και την υποστήριξη της πληρότητας των φακέλων. 

Με τον τρόπο αυτό, το μέτρο μπορεί να συμβάλει στη μείωση των καθυστερήσεων, στην ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, στην αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας και, τελικά, στη διεύρυνση της διαθέσιμης προσφοράς κατοικιών.

Ειδικά για τους φοιτητές προβλέπεται και η δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας, μέσω της οποίας ιδιοκτήτες κατοικιών θα μπορούν να καταχωρίζουν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση, ενώ οι φοιτητές θα μπορούν να αναζητούν κατοικία και να αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους. Στόχος του μέτρου είναι η διεύρυνση των διαθέσιμων επιλογών φοιτητικής στέγασης, η καλύτερη αξιοποίηση κατοικιών στην αγορά μίσθωσης και η μείωση του στεγαστικού κόστους μέσω επιμερισμού του ενοικίου και των λειτουργικών δαπανών.

Η λειτουργία της πλατφόρμας θα μπορεί να συνοδεύεται από κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες, όπως κάλυψη μέρους του κινδύνου μη καταβολής ενοικίου ή πιθανών ζημιών, ώστε να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη και να αυξηθεί η συμμετοχή διαθέσιμων ακινήτων. Παράλληλα, θα προβλέπονται τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης, κριτήρια καταλληλόλητας των κατοικιών και σαφές πλαίσιο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για ιδιοκτήτες και φοιτητές, με σκοπό τη διαφάνεια, την ασφάλεια των συναλλαγών και την αποτελεσματική παρακολούθηση της εφαρμογής του μέτρου.