Σε εφαρμογή η πολυσυζητημένη συμφωνία ΕΕ-Mercosur

Σε εφαρμογή τέθηκε από την 1η Μαΐου η συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης – Mercosur, που αφορά την Ένωση και τις οικονομίες της Βραζιλίας, Αργεντινής, Παραγουάης και Ουρουγουάης, και αναμένεται να φέρει σημαντικές αλλαγές στο παγκόσμιο εμπόριο.

Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur «εγκαινιάζει» μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως, ανοίγοντας νέα σελίδα στις διατλαντικές εμπορικές σχέσεις. Πρόκειται για ενιαία αγορά που καλύπτει περισσότερους από 700 εκατομμύρια καταναλωτές.

Όπως αναφέρει έγγραφο του Συμβουλίου της ΕΕ, το διμερές εμπόριο ανάμεσα στις δύο πλευρές ξεπέρασε τα 111 δισ. ευρώ το 2024, με τις ευρωπαϊκές εξαγωγές να ανέρχονται σε 55,2 δισ. ευρώ και τις εισαγωγές από τη Mercosur σε περίπου 56 δισ. ευρώ.

Η Κομισιόν εκτιμά ότι έως το 2040 η συμφωνία μπορεί να προσθέσει πάνω από 77,6 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ της ΕΕ, ενώ οι ετήσιες ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τη Mercosur ενδέχεται να αυξηθούν έως και 39%, δηλαδή κατά περίπου 50 δισ. ευρώ. Παράλληλα, εκτιμάται ότι θα στηρίξει έως και 600.000 θέσεις εργασίας στην Ευρώπη.

Για τον αγροδιατροφικό τομέα, οι προβλέψεις κάνουν λόγο για αύξηση έως και 50% στις εξαγωγές ευρωπαϊκών τροφίμων και ποτών προς τις αγορές της Νότιας Αμερικής.

Οι κερδισμένοι κλάδοι:

Οι μεγαλύτεροι ωφελημένοι από την ευρωπαϊκή πλευρά εκτιμάται ότι θα είναι οι παρακάτω κλάδοι:

Αυτοκινητοβιομηχανία, με δασμούς έως 35% να μειώνονται σταδιακά
Φαρμακευτικές εταιρείες, με άρση δασμών έως 14%
Βιομηχανικός εξοπλισμός και μηχανήματα

Παράλληλα, οι χώρες της Mercosur αποκτούν μεγαλύτερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά για βόειο κρέας, πουλερικά, ζάχαρη, ρύζι και μέλι.

Οι Financial Times εστιάζουν στο πολιτικό και κοινωνικό κόστος της συμφωνίας, επισημαίνοντας ότι η συμφωνία προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις από Ευρωπαίους αγρότες και έχει μετατραπεί σε εσωτερικό πολιτικό πονοκέφαλο για αρκετές κυβερνήσεις.

Παράλληλα αναγνωρίζουν ότι η συμφωνία δημιουργεί μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο, αλλά η πλήρης εφαρμογή της παραμένει πολιτικά εύθραυστη.

Το εμπορικό χάσμα: 1 προς 6

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν μια ανησυχητική πραγματικότητα ως προς τη συμφωνία αυτή. Το 2024, η Ελλάδα εξήγαγε στις χώρες της Mercosur αγροτικά προϊόντα, τρόφιμα και ποτά αξίας μόλις 34,5 εκατ. ευρώ. Την ίδια χρονιά, εισήγαγε από την ίδια περιοχή προϊόντα αξίας 452,1 εκατ. ευρώ. Μια αναλογία 1 προς 13 που δεν αφήνει περιθώρια για ερμηνείες.

Συνολικά, οι ελληνικές εξαγωγές προς τη Mercosur έφτασαν τα 109,3 εκατ. ευρώ το 2024, ενώ οι εισαγωγές ανήλθαν στα 644,5 εκατ. ευρώ - μια διαφορά που καταδεικνύει την ασυμμετρία στις εμπορικές σχέσεις. Η Βραζιλία αποτελεί τον κυριότερο προμηθευτή με εισαγωγές 334,6 εκατ. ευρώ, ακολουθούμενη από την Αργεντινή με 297,8 εκατ. ευρώ.

"Αν το δω μόνο από την πλευρά της φέτας, η απάντηση είναι υπέρ", λέει ο Χρήστος Αποστολόπουλος, πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Γαλακτοκομικών Προϊόντων (ΣΕΒΓΑΠ). "Αν το δω όμως γενικότερα από την πλευρά των υπολοίπων προϊόντων, θα έλεγα ότι για κάποια είναι θετικά, για κάποια ίσως είναι αρνητικά".

Οι χαμένοι: Κτηνοτροφία, ρύζι, μέλι

Σε ό,τι αφορά το βόειο κρέας η συμφωνία προβλέπει αυξημένες ποσοστώσεις 99.000 μετρικών τόνων, που αντιστοιχούν στο 1,6% της κατανάλωσης στην ΕΕ. "Θεωρούμε ότι θα έρθουν κρέατα τα οποία παράγονται κάτω από άλλες συνθήκες", επισημαίνει ο Δημήτρης Μόσχος, πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας (ΣΕΚ). "Κάποια αντιβιοτικά εκεί επιτρέπονται, ενώ στην Ευρώπη απαγορεύονται. Αυξητικοί παράγοντες, που στην Ευρώπη απαγορεύονται, ενώ εκεί επιτρέπονται".

Το κόστος παραγωγής αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα. Στην Αργεντινή και τη Βραζιλία, οι αγελάδες βόσκουν σε εκτατικές φάρμες με ελάχιστο κόστος, ενώ στην Ευρώπη η εντατική κτηνοτροφία απαιτεί υψηλές επενδύσεις σε υποδομές.

Το ρύζι αποτελεί άλλο ένα ευαίσθητο προϊόν. "Η παραγωγή της Ελλάδας είναι 160.000 τόνοι. Εξήντα χιλιάδες είναι η κατανάλωση της Ελλάδας", αναφέρει ο Συμεών Διαμαντίδης, πρόεδρος του ΣΕΒΕ. "Αν εισαχθούν άλλοι 60.000 τόνοι από εκεί, οι τιμές θα καταρρεύσουν. Και το 70% του ρυζιού παράγεται στην περιοχή της Θεσσαλονίκης".

Το μέλι βρίσκεται επίσης στο στόχαστρο. Η Ελλάδα παράγει 25.000 τόνους ετησίως. "Αν έρθουν όλες οι 25.000 τόνοι, πώς θα πάει η τιμή;" αναρωτιέται ο Σ. Διαμαντίδης.

Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το ζήτημα του καλαμποκιού. "Η Βραζιλία φεύγει από τον παραγωγό, που παράγει καλαμπόκι έξι λεπτά και βγάζει κέρδος, ενώ στην Ελλάδα το καλαμπόκι για να παράξει κέρδος θα πρέπει να είναι η τιμή του παραγωγού πάνω από 22 λεπτά", τονίζει ο Δ. Μόσχος.

Το σκάνδαλο των ελιών

Μια από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις της συμφωνίας αποκαλύφθηκε "κάτω από τα ραντάρ". Ο Κωνσταντίνος Ζούκας, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών-Τυποποιητών-Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών (ΠΕΜΕΤΕ), περιγράφει πώς ανακάλυψε το πρόβλημα: "Κάποια στιγμή ο πρόεδρος της αντίστοιχης Ισπανικής Ένωσης, μου λέει: 'Εδώ, έχουμε πρόβλημα συνάδελφε'".

Η συμφωνία προβλέπει σταδιακή κατάργηση των δασμών στις επιτραπέζιες ελιές που προέρχονται από τις χώρες της Mercosur εντός επτά ετών, ξεκινώντας από το σημερινό επίπεδο 12,8%. Ταυτόχρονα, οι αγορές της Mercosur παραμένουν κλειστές για τις ευρωπαϊκές ελιές, οι οποίες συνεχίζουν να επιβαρύνονται με δασμούς 12,6%.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η ασυμμετρία αυτή οφείλεται σε πίεση που άσκησε η Αργεντινή κατά τη διαπραγμάτευση. Ενώ αρχικά η πρόβλεψη ήταν για πλήρη αμοιβαιότητα στην άρση των δασμών, στο τελευταίο στάδιο η Αργεντινή, που διαθέτει σημαντική παραγωγή επιτραπέζιων ελιών (80.000-100.000 τόνους ετησίως), επέμεινε στον χαρακτηρισμό του προϊόντος ως "ευαίσθητου" για την εγχώρια αγορά της.

Το γεγονός αυτό πέρασε απαρατήρητο από τους ελληνικούς και ευρωπαϊκούς θεσμούς, με τον κλάδο να το ανακαλύπτει εκ των υστέρων μέσω των επαφών με τους Ισπανούς και Ιταλούς συναδέλφους του.

Η Βραζιλία καταναλώνει 120.000 τόνους ελιών ετησίως, αποτελώντας μία από τις σημαντικές αγορές παγκοσμίως — μια αγορά που πλέον θα παραμείνει δύσκολα προσβάσιμη για τους Ευρωπαίους παραγωγούς εάν δεν "θεραπευτεί" το πρόβλημα.

Τα προϊόντα ΠΟΠ: Μια θωράκιση με κενά

Η συμφωνία προστατεύει 344 διακριτά προϊόντα τροφίμων και ποτών συνολικά στην ΕΕ, από τα οποία 21 είναι ελληνικά. Μεταξύ αυτών: φέτα, ελαιόλαδο Καλαμάτας και Λυγουριού, ελιά Καλαμάτας, Κορινθιακή σταφίδα, κρόκος Κοζάνης, μανούρι, κεφαλογραβιέρα, μαστίχα Χίου, καθώς και κρασιά Μαντινείας, Νάουσας, Νεμέας, Σαντορίνης, Σάμου.

"Η φέτα έχει το λεγόμενο grand fathering επτά ετών", εξηγεί ο κύριος Αποστολόπουλος. "Δίνεται το δικαίωμα σε αυτούς που παράγουν σήμερα τυριά απομίμησης φέτας να συνεχίσουν να το κάνουν για επτά χρόνια".

Το πρόβλημα γίνεται ακόμα πιο οξύ για προϊόντα που δεν περιλαμβάνονται στη λίστα προστασίας. Ο Δημήτρης Καπούνης, πρόεδρος της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου, αναφέρει χαρακτηριστικά: "Η γραβιέρα της Νάξου, η οποία βγήκε πρώτο πιάτο παγκοσμίως το 2025 και πρώτο τυρί το 2026, παγκοσμίως, δεν προστατεύεται".