Στήριξη με αντίτιμο εποπτεία από ΕΚΤ για τα ελληνικά ομόλογα

Με μια... light εποπτεία θα συνοδεύει η ΕΚΤ τη στήριξή της για τα ομόλογα της Ιταλίας –η οποία, με βάση τις εκτιμήσεις πολλών διεθνών οργανισμών, αποτελεί τον "αδύναμο κρίκο" της Ευρωζώνης– της Ελλάδας, που δεν έχει ακόμη επενδυτική βαθμίδα, και ύστερα της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, σύμφωνα με το Capital.gr.

Στις αρχές του Ιουνίου η διοίκηση της ΕΚΤ, εκτός από τις προθέσεις της για την αύξηση των επιτοκίων τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο, ανακοίνωσε και τη δημιουργία ενός "εργαλείου" με το οποίο θα εξομαλύνει τα επιτόκια των ομολόγων των χωρών με υψηλό χρέος (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία), οι οποίες θα υποστούν και τη μεγαλύτερη πίεση από τις αγορές λόγω του υψηλού κινδύνου που έχει το υψηλό χρέος.

Με άμεση παρέμβαση της Γερμανίας αλλά και των υπολοίπων βόρειων χωρών, συμφωνήθηκε σχεδόν αμέσως ότι το εργαλείο αυτό δεν θα είναι "δωρεάν". Οι χώρες που θα ευνοηθούν από τη συγκεκριμένη παρέμβαση θα πρέπει να συμφωνήσουν ότι θα διατηρήσουν μια συνετή οικονομική πολιτική, όσο τα spreads των ομολόγων τους θα διατηρούνται σε ανεκτά επίπεδα, λόγω της παρέμβασης της ΕΚΤ.

Η δέσμευση θα είναι διπλή. Στο πρώτο σκέλος της, αφορά τα δημοσιονομικά. Μόλις ανακοινωθούν οι λεπτομέρειες της παρέμβασης από την ΕΚΤ, οι χώρες του Νότου −ή όποιες άλλες χώρες θεωρούν ότι κινδυνεύουν με υψηλά επιτόκια− θα πρέπει να υπογράψουν ένα μνημόνιο με το οποίο θα δεσμεύονται ότι θα τηρούν αυστηρά τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (έλλειμμα ίσο ή μικρότερο από 3% του ΑΕΠ και χρέος που μειώνεται για να φτάσει στο 60% του ΑΕΠ) μεσοσταθμικά για το διάστημα που θα λειτουργήσει το συγκεκριμένο μέτρο.

Η "μεσοσταθμική" επίτευξη των στόχων γίνεται με βάση το ότι όλες οι υπερχρεωμένες χώρες της Ευρωζώνης έχουν ανακοινώσει από τον περασμένο Οκτώβριο Προϋπολογισμούς για το 2022 οι οποίοι προβλέπουν για φέτος έλλειμμα πάνω από 3% του ΑΕΠ (η Ελλάδα έχει ανακοινώσει έλλειμμα 4% του ΑΕΠ για φέτος), λόγω των υψηλών δαπανών που έγιναν κατά την πανδημία. Έτσι, η επίτευξη του στόχου του ελλείμματος μπορεί να αφορά τον μέσο όρο της τριετίας 2022-2024. Αν ο μέσος όρος είναι κάτω από 3% του ΑΕΠ, τότε η χώρα θα ευνοηθεί από το εργαλείο της ΕΚΤ. Η επίτευξη των στόχων θα πιστοποιείται χωρίς νέο εποπτικό μηχανισμό, από τις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Eξαμήνου, για να μη δοθεί η εντύπωση ότι η Ευρώπη ξαναμπαίνει στον φαύλο κύκλο των Mνημονίων.

Δέσμευση και για το Ταμείο Ανάκαμψης

Μια δεύτερη διασφάλιση θα είναι οι ευνοούμενες χώρες να δεσμευτούν επίσης για απαρέγκλιτη εφαρμογή των εθνικών προγραμμάτων Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Δηλαδή να εκπληρώνουν τα συμφωνημένα ορόσημα στους συμφωνημένους χρόνους και, παράλληλα, να πιάνουν και τους στόχους απορρόφησης πόρων του Tαμείου ανάλογα με τους στόχους. Τούτο με την έννοια ότι το ΤΑΑ είναι το βασικό αναπτυξιακό εργαλείο της Ε.Ε. για τα επόμενα χρόνια και ο πυλώνας στον οποίο βασίζεται η ανάκαμψη των οικονομιών της Ευρώπης μέσω της ολοκλήρωσης της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. Η αυξημένη δυσκολία με το Ταμείο Ανάκαμψης έγκειται ότι στο πρόγραμμα, το οποίο είχε ήδη πολύ σφιχτό χρονοδιάγραμμα και όρους υλοποίησης, προστέθηκε πρόσφατα και το REPowerEU, το οποίο φιλοδοξεί να πετύχει την απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα και το οποίο θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι και τα μέσα του 2026. Με τα δεδομένα της Ελλάδας, θα πρέπει να απορροφηθούν τα 30,5 δισ. του προγράμματος συν άλλα περίπου 5 δισ. ευρώ όπου αναμένεται να φτάσει το ελληνικό πρόγραμμα για το REPowerEU, δηλαδή συνολικά 35,5 δισ. ευρώ μέσα στα επόμενα 3,5 χρόνια.

Ζητούμενο η εφαρμογή

Αρμόδιες πηγές του ΥΠΟΙΚ τόνιζαν ότι το βασικό δεν είναι οι δεσμεύσεις, καθώς δεν θα αφορούν μόνο την Ελλάδα, αλλά μια ομάδα χωρών της Ε.Ε. Επίσης, για όλα όσα ζητούνται υπάρχει αυτοδέσμευση των ελληνικών αρχών, η οποία έχει αποτυπωθεί και στο Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης 2022-2025, που έχουμε στείλει στις Βρυξέλλες από τον Απρίλιο.

Οι ίδιες πηγές τόνιζαν ότι πιο σημαντικό είναι η ταχύτητα με την οποία θα πρέπει να δημιουργηθεί αυτό το εργαλείο. Αν, δηλαδή, το συγκεκριμένο εργαλείο δεν είναι έτοιμο μέχρι και το τέλος Ιουλίου, τότε οι αγορές μπορεί να τεστάρουν την ΕΚΤ, πιέζοντας σημαντικά τα ομόλογα του Νότου, και κυρίως της Ελλάδας, αφού είναι η μόνη η οποία δεν έχει ανακτήσει ακόμη την επενδυτική βαθμίδα. 

Πάντως, πληροφορίες από διπλωματικούς κύκλους στις Βρυξέλλες θέλουν στον διάλογο που γίνεται να λαμβάνονται υπ’ όψιν και οι πολιτικές εξελίξεις στις χώρες όπου θα εφαρμοστεί το μέτρο. Η συζήτηση επικεντρώνεται στην Ελλάδα, που έχει μπει σε έναν άτυπο προεκλογικό κύκλο, αλλά και στην Ιταλία, όπου τον τελευταίο καιρό επικρατεί έντονη πολιτική αστάθεια. Ο "κόφτης" των spreads δεν αναμένεται να ενεργοποιηθεί πριν από τον Σεπτέμβριο (μετά τη δεύτερη αύξηση επιτοκίων της ΕΚΤ). Έτσι, οι χώρες-στόχοι του μέτρου θα έχουν κάποιο χρόνο να επικοινωνήσουν το μέτρο και να πετύχουν την πολιτική ομαλότητα, η οποία είναι απαραίτητη έτσι κι αλλιώς στη σημερινή δυσμενή διεθνή συγκυρία.

Πώς θα γίνεται η παρέμβαση

Οι συζητήσεις για το "εργαλείο" που ανακοίνωσε η Κεντρική Τράπεζα του ευρώ, με το οποίο θα παρεμβαίνει βάζοντας "κόφτη" στην άνοδο των αποδόσεων των χωρών με υψηλό χρέος, συνεχίζονται, όχι πάντα σε κλίμα ηρεμίας και συναίνεσης. Τα βασικά ερωτήματα που θα πρέπει να απαντηθούν είναι: Πόσο ψηλά θα πρέπει να φτάσουν οι αποδόσεις σε μια χώρα όπως η Ιταλία ή η Ελλάδα για να ενεργοποιηθεί; Πώς και πόσο θα παρεμβαίνει η ΕΚΤ; Πότε και πώς θα αποσύρεται από τη στήριξη; Πόσα χρήματα θα βάλει στο τραπέζι η ΕΚΤ για να πειστούν οι αγορές;

Με αυτά τα δεδομένα, το πλαίσιο της παρέμβασης, το οποίο θα βασίζεται στην απορρόφηση προβληματικών τίτλων από την αγορά, έχει −έως τώρα− δύο εκδοχές. Στην πρώτη, η επανεπένδυση των ομολόγων από το PEPP για όλες τις χώρες θα περιορίζεται στις χώρες εκείνες που αντιμετωπίζουν προβλήματα. Με τη μορφή αυτή, θεωρητικά, η Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας, όχι με ιδιαίτερη ικανοποίηση, θα βρεθεί να έχει στο χαρτοφυλάκιό της μεγάλο ποσό κυρίως σε ιταλικά ομόλογα, αφού η γειτονική χώρα θα πρέπει να δανειστεί το επόμενο διάστημα 203 δισ. ευρώ. Η δεύτερη εκδοχή είναι το εργαλείο Ντράγκι των Οριστικών Νομισματικών Συναλλαγών, που είναι έτοιμο από το 2012. Σε αυτή την εκδοχή, το προβληματικό χρέος αγοράζεται από την ΕΚΤ, αλλά η χώρα μπαίνει σε αυστηρό μνημόνιο που εποπτεύει ο ESM. Κάτι τέτοιο θα συναντούσε αντιρρήσεις από τις χώρες του Νότου.