Ιώδιο: Τα νεότερα δεδομένα και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από την έλλειψη του

Το ιωδιούχο αλάτι υπήρξε μία από τις πιο επιτυχημένες παρεμβάσεις δημόσιας υγείας. Σήμερα όμως, οι αλλαγές στη διατροφή και η στροφή σε «γκουρμέ» άλατα φέρνουν ξανά στο προσκήνιο τον κίνδυνο ανεπάρκειας ιωδίου

Η έλλειψη ιωδίου θεωρείται από πολλούς ένα πρόβλημα του παρελθόντος. Κατά τον 20ό αιώνα, ο εμπλουτισμός του αλατιού με ιώδιο αποτέλεσε μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις δημόσιας υγείας, συμβάλλοντας στην πρόληψη παθήσεων όπως η βρογχοκήλη, δηλαδή η διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα, αλλά και διαταραχών στη νευρολογική ανάπτυξη που μπορούν να προληφθούν.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξακολουθεί να θεωρεί το ιωδιούχο αλάτι μια ασφαλή και αποτελεσματική στρατηγική, ενώ η UNICEF το χαρακτηρίζει ως τον πιο διαδεδομένο τρόπο βελτίωσης της πρόσληψης ιωδίου παγκοσμίως. Ωστόσο, ακριβώς επειδή το μέτρο αυτό υπήρξε τόσο επιτυχημένο, το ιώδιο σχεδόν εξαφανίστηκε από τη δημόσια συζήτηση. Σήμερα, σε αρκετές χώρες καταγράφονται ξανά ενδείξεις ανεπαρκούς πρόσληψης σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού, κυρίως σε εγκύους, θηλάζουσες γυναίκες και άτομα που ακολουθούν περιοριστικές ή μη καλά σχεδιασμένες διατροφές.

Αν και δεν πρόκειται για μια θεαματική επιστροφή των πιο σοβαρών συμπτωμάτων της ανεπάρκειας, δεν παύει να αποτελεί έναν «σιωπηλό» κίνδυνο, ο οποίος εμφανίζεται εκεί όπου η επαγρύπνηση έχει χαλαρώσει. Ο Δρ. José Miguel Soriano del Castillo, Καθηγητής Διατροφής και Επιστήμης Τροφίμων στο Τμήμα Προληπτικής Ιατρικής και Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Βαλένθια εξηγεί σε άρθρο του στο The Conversation όλα όσα θα πρέπει να γνωρίζουμε, για να προφυλαχθούμε.

Γιατί είναι απαραίτητο

Το ιώδιο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών Τ4 και Τ3, οι οποίες ρυθμίζουν τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη και πολλές λειτουργίες του οργανισμού.

Η επαρκής πρόσληψή του είναι ιδιαίτερα σημαντική στην εγκυμοσύνη και την πρώιμη παιδική ηλικία, καθώς συμβάλλει στη φυσιολογική ανάπτυξη του κεντρικού νευρικού συστήματος και του εγκεφάλου. Κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό, οι ανάγκες αυξάνονται, καθώς η μητέρα παράγει περισσότερες θυρεοειδικές ορμόνες, αποβάλλει περισσότερο ιώδιο μέσω των νεφρών και το μεταφέρει στο έμβρυο ή στο βρέφος.

Τι άλλαξε στη διατροφή μας

Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι άνθρωποι σταμάτησαν να καταναλώνουν αλάτι, αλλά ότι άλλαξε το είδος του αλατιού που επιλέγουν, παρατηρεί ο καθηγητής. Τα τελευταία χρόνια, το ιωδιούχο αλάτι έχει αντικατασταθεί σε πολλά σπίτια από «γκουρμέ» ή «φυσικές» επιλογές, όπως το θαλασσινό αλάτι, το ροζ αλάτι Ιμαλαΐων, το αλάτι σε νιφάδες και το kosher αλάτι. Τα προϊόντα αυτά συχνά θεωρούνται πιο ποιοτικά ή πιο υγιεινά, χωρίς όμως να είναι πάντα εμπλουτισμένα με ιώδιο.

Παράλληλα, μεγάλο μέρος της πρόσληψης αλατιού προέρχεται σήμερα από επεξεργασμένα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, στα οποία η χρήση ιωδιούχου αλατιού δεν είναι δεδομένη. Γι’ αυτό ο ΠΟΥ έχει τονίσει ότι οι πολιτικές μείωσης της πρόσληψης νατρίου πρέπει να συντονίζονται με εκείνες που προωθούν τη χρήση ιωδιούχου αλατιού.

Το ιώδιο υπάρχει φυσικά στα θαλασσινά, σε ορισμένα γαλακτοκομικά προϊόντα και στα αυγά, αν και η ποσότητά του διαφέρει ανάλογα με την περιοχή και το σύστημα παραγωγής τροφίμων. Όταν κάποιος περιορίζει ή αποκλείει αρκετές από αυτές τις πηγές, χωρίς να καταναλώνει ιωδιούχο αλάτι ή εμπλουτισμένα τρόφιμα, ο κίνδυνος ανεπάρκειας αυξάνεται.

Χορτοφαγία και εγκυμοσύνη

Οι χορτοφαγικές και vegan διατροφές μπορούν να είναι υγιεινές, αρκεί να είναι σωστά σχεδιασμένες. Ωστόσο, το ιώδιο είναι ένα από τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, ειδικά όταν η διατροφή δεν περιλαμβάνει ψάρια, θαλασσινά, γαλακτοκομικά ή εμπλουτισμένα φυτικά προϊόντα. Μια ανασκόπηση του 2023 στο British Journal of Nutrition κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα άτομα που ακολουθούν τέτοιες διατροφές, ειδικά οι vegan, μπορεί να δυσκολεύονται να λάβουν τη συνιστώμενη ποσότητα ιωδίου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και στην εγκυμοσύνη. Η σοβαρή ανεπάρκεια ιωδίου μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εμβρύου και τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Σύμφωνα με τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ, συγκέντρωση ιωδίου στα ούρα από 150 έως 249 μικρογραμμάρια ανά λίτρο θεωρείται επαρκής για τις εγκύους σε επίπεδο πληθυσμού.

Αν και τα δεδομένα για τα οφέλη της χορήγησης συμπληρωμάτων σε όλες τις εγκύους με ήπια ανεπάρκεια δεν είναι απολύτως ξεκάθαρα, αρκετές επιστημονικές εταιρείες υιοθετούν προληπτική στάση. Η Αμερικανική Εταιρεία Θυρεοειδούς συνιστά σε γυναίκες που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη, είναι έγκυες ή θηλάζουν να λαμβάνουν καθημερινά 150 μg ιωδίου μέσω προγεννητικών ή πολυβιταμινούχων συμπληρωμάτων, συνήθως με τη μορφή ιωδιούχου καλίου.

Η λύση δεν είναι περισσότερο αλάτι

Η προώθηση του ιωδιούχου αλατιού δεν σημαίνει αύξηση της συνολικής κατανάλωσης αλατιού, σύμφωνα με τον καθηγητή. Ο ΠΟΥ εξακολουθεί να συστήνει τη μείωση της πρόσληψης νατρίου, λόγω της σύνδεσής του με την υπέρταση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

Το μήνυμα, επομένως, δεν είναι «τρώμε περισσότερο αλάτι», αλλά «τρώμε λιγότερο αλάτι – και φροντίζουμε το αλάτι που χρησιμοποιούμε να είναι ιωδιούχο».

Η μείωση του αλατιού και ο εμπλουτισμός του με ιώδιο μπορούν να συνυπάρχουν, εφόσον η συγκέντρωση του ιωδίου προσαρμόζεται σωστά και το αλάτι που χρησιμοποιείται από τη βιομηχανία τροφίμων είναι επίσης εμπλουτισμένο.

Τι να κρατήσουμε

Το ιώδιο παραμένει απαραίτητο για τον θυρεοειδή, τον μεταβολισμό και την ανάπτυξη του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της ζωής. Η επιλογή ιωδιούχου αλατιού, χωρίς αύξηση της συνολικής κατανάλωσης αλατιού, και ο σωστός σχεδιασμός της διατροφής, ειδικά στην εγκυμοσύνη, τον θηλασμό ή σε περιοριστικές διατροφές, αποτελούν απλά αλλά σημαντικά μέτρα πρόληψης.

ygeiamoy