Aναμνήσεις από την επιστράτευση του '74 στη Γαλιά

Στις 20 Ιουλίου το 1974, όπως ξέρουμε, με την εισβολή του Τούρκου στην Κύπρο, ανάγκασε το καθεστώς του Ιωαννίδη, που ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο, να εγκαταλείψει την εξουσία.

Το κέντρο επιστράτευσης στο Πλατάνι της Γαλιάς

Τότε λοιπόν είχε κηρυχτεί γενική επιστράτευση, και η συγκέντρωση επιστράτων σε διάφορα κέντρα ανά την Ελλάδα.

Tο θέμα ακόμα θεωρείτε επίκαιρο, αφού τέτοιες μέρες η επιστράτευση ήταν σε πλήρη εξέλιξη!

Κοντινά σημεία αντίστοιχων στρατοπέδων συγκέντρωσης στην Μεσαρά ήταν κι άλλα.

Είχαμε στο Στρατόπεδο Μοιρών Ταγ/χη Νικολούδη Εμμ. στο Καστέλι στην Μητρόπολη, στην Πόμπια, και φυσικά όπως πολλοί θυμόμαστε, και στο κεφαλοχώρι τότε τη Γαλιά!

Οι εφημερίδες όλες της εποχής, ανέφεραν το γεγονός, με μεγάλα γράμματα, σαν μια "υπέρτατη φιλοξενία των Γαλιανών προς τους ανθρώπους της επιστράτευσης, οι οποίοι θεωρήθηκαν όλοι τους φιλοξενούμενοι του χωριού"!

Αυτό φυσικά έγινε, γιατί το τότε κεφαλοχώρι, είχε μια μεγάλη παράδοση στη φιλοξενία, την οποία οι κάτοικοι θεώρησαν ιερό τους καθήκον!

Εξ ‘άλλου σε κρίσιμες καταστάσεις, έβρισκε το χωριό πάντα μονοιασμένο, και σε μια κοινή γραμμή πλεύσης!

Οι πιο παλιοί το ζήσαμε, και μπορούμε να το επιβεβαιώσουμε.

Για παράδειγμα, ένας ξάδερφος δεν μιλιέται με έναν ξάδερφο του για κάποιο λόγο, σημαντικό η ασήμαντο.

Τυχαίνει να πάρει όμως φωτιά κάπου στο χωριό, και να καίγεται το χωράφι με το λιόφυτο του ενός ξαδέρφου..

Εκεί θα ξεχαστεί το μίσος!

Ο ξάδερφος κι ο κάθε ξάδερφος, θα γίνει αδερφός, και θα βοηθήσει τα μέγιστα!

Αυτοί ήταν οι παλιοί Γαλιανοί, αυτή ήταν μια παράδοση της ανθρωπιάς τους!

Εκείνο το καλοκαίρι λοιπόν, οι αγρότες είχαν προλάβει να κουβαλήσουν τα στάχια τους στις θημωνιές, πέρασε η αλωνιστική και τα αλώνεψε, μπήκε ο καρπός μέσα, αλλά τα άχυρα δεν πρόλαβαν να τα κάνουν όλα μπάλες με τα μπαλιαστικά μηχανήματα...

Ξαφνικά το κρατικό ραδιόφωνο ανακοίνωνε την ξαφνική εισβολή του Τούρκου στην Κύπρο, και κήρυξη γενικής επιστράτευσης σε όλη τη χώρα!

Η Γαλιά δέχτηκε χιλιάδες επισκέπτες στρατευμένων ανδρών, μέχρι 50 περίπου ετών.

Από το χωριό φύγανε όλοι οι άνδρες σε διάφορα κέντρα επιστράτευσης, και έμειναν μονάχα οι γυναίκες τα παιδιά και οι μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι.

Ο χώρος που στρατοπέδευσαν στην Γαλιά, ήταν στο Πλατάνι, δηλαδή από το παλιό Εργοστάσιο και κάτω, από το νέο Δημοτικό και δυτικά, έως τον Άγιο Νεκτάριο και γύρω από το εργοστάσιο των Αφων Καργάκη.

Το μέρος όπου στρατοπέδευσαν, είχε τεράστιες φράγκικες ελιές, και έμειναν αρχικά κάτω από τον ίσκιο τους.

Χωρίστηκαν αμέσως σε λόχους, όπου τους είχαν αναλάβει δημοκρατικοί αξιωματικοί, και κάθε αξιωματικός είχε αναλάβει από ένα λόχο. Οπλισμό παρελάμβανε άμεσα ο κάθε στρατευμένος με την άφιξη του. Το όπλο του ο κάθε ένας το κρεμούσε στην ελιά, και ήταν υπεύθυνος για την φύλαξη και την ασφάλεια του. Οι οπλοφόροι επίσης του χωριού, δηλαδή τα ΤΕΑΜ και οι αγροφύλακες, είχαν αναλάβει την περιφρούρηση των στρατοπεδευσάντων με βάρδιες την νύχτα.

Ο ρόλος των Γαλιανών στην επιστράτευση

Στην Γαλιά υπήρχε ασύρματος, που επέτρεπε την επικοινωνία με τα υπόλοιπα στρατόπεδα συγξεντρωσης.

Την ημέρα ο ασύρματος αυτός ήταν τοποθετημένος σε κάποιο σπίτι, δίπλα από του Ροδουσόσαββα.

Ήταν κάπου πίσω από ένα σπιτάκι (φώτο) , ιδιοκτησίας κάποιου Βοριζανού.

Ήταν τοποθετημένος κατάχαμα, στη γωνία πίσω ακριβώς από το σπιτάκι, με υπεύθυνους φαντάρους και αξιωματικούς για τον χειρισμό του,μάλιστα σε βάρδιες.

Την νύχτα ο ασύρματος μεταφερόταν στο οίκημα του Συλλόγου, σε ένα δωμάτιο.

Οι Γαλιανοί βοήθησαν άμεσα σε όλα τα προβλήματα των νεοερχομένων στο χωριό, κυρίως από ρουχισμό, κουβέρτες, τρόφιμα ύπνο κλπ.

Πολλές γυναίκες είχαν συγκροτήσει οι ίδιες μικρές ομάδες, για συγκέντρωση κυρίως τροφίμων και ρουχισμού.

Η ομάδα της Ερήνης του Γιωργομανώλη.

Η Ειρήνη με την ομάδα της, μάζευε κουβέρτες και τρόφιμα και η ίδια τα πήγαινε με τον γάιδαρο στη περιοχή που είναι τώρα το νέο σχολείο και τα μοίραζε.

Η ομάδα της Ρηνιώς του Ψαρογιώργη

Την Ρηνιώ την βοηθούσαν οι άλλες γυναίκες, και κάθε τόσο ζύμωναν από μια φουρνιά παξιμάδια, και αφού γέμιζαν ένα σακί, τα πήγαιναν στο σκολειό και τα παρέδιδαν.

Η ομάδα της Φροσύνης Νικολακάκη

Εκείνη με την ομάδα της αλλά και τον άνδρα της τον Γιάννη, υποσχέθηκαν πως δεν θα άφηναν κανέναν να πεινάσει ποτέ!

Έτσι συγκέντρωναν αυγά τυριά, ελιές, φρούτα και ότι άλλο μπορούσαν και τους τα πήγαιναν! Εξάλλου η Φροσύνη και ο άνδρας της Γιάννης Νικολακάκης, κοινώς Νικολακογιάννης, είχαν και οι δυο τους τεράστια εμπειρία και από την κατοχή!

Η Φροσύνη τότε μαζί με τον άνδρα της, βοηθούσαν σε μόνιμη βάση τους αντάρτες.

Η ομάδα της Χήρας Αφροδίτης

Η Χηραφροδίτη μαζί με τον γιό της τον Γιάννη, έπαιξαν πολύ σπουδαίο ρόλο στην οργάνωση ομάδας, με σκοπό καθ εδώ τη συγκέντρωση τροφίμων.

Κατάφερναν και γέμισαν σακιά ολόκληρα με τρόφιμα, άλλα με ψωμιά ή παξιμάδια, και ο Γιάννης που είχε μάλιστα από τότε και αυτοκίνητο, (από τους ελάχιστους στο χωριό), το φόρτωνε και τους τα πήγαινε.

Η ομάδα της οικογένειας Ελένης Ροδουσάκη

Η Ελένη Ροδουσάκη, ο πατέρας της και κάποια από τα παιδιά της, έκαναν κι εκείνοι ότι μπορούσαν!

Επειδή το σπίτι τους ήταν δίπλα στην ομάδα του ασυρμάτου, που αποτελούνταν κάπου στα δέκα άτομα, ανελάμβανε η Ελένη να τους πηγαίνει κάθε πρωί το γάλα και τον καφέ τους.

Το μεσημέρι τους έκανε φυσικά και κανένα φαγητό. Δεν φτάνει αυτό, ο πατέρας της άρμεγε τα πρόβατα και γέμιζε ένα τσιποκούρουπο γάλα, και εκείνη έκανε επίσης και καφέ σε άλλο κουρούπι για να τους τα πηγαίνει στο εργοστάσιο και σε άλλους φαντάρους.

Εδώ σε αυτό το σημείο ο γιος της Ελένης Ροδουσάκη, ο Σάββας Ροδουσάκης θυμάται:

«Ήμουνα μικρός ετοτεσάς, τεσσάρων χρονώ, αλλά το θυμούμαι ακόμα σα και δα! Είχαμε ένα ψαρό γάιδαρο, και η μάνα μου για να μην είμαι μοναχός στο σπίτι, με έδενε με ένα σκοινί στη καπούλα του γαιδάρου για να μην πέσω στον δρόμο, και πηγαίναμε το γάλα και τον καφέ στα κουρούπια πότε ή στο Εργοστάσιο ή στο σκολειό, ή στο Μονόχωρο που είχε και εκεί φαντάρους και τα μοίραζε η μάνα μου. Αυτό γινόταν κάθε μέρα».

Στο σπίτι της Ελένης Ροδουσάκη επίσης είχαν φιλοξενηθεί πολλοί συγγενείς των ανθρώπων της επιστράτευσης. Η ταράτσα της οικίας Ροδουσάκη Σάββα, αλλά και σε πολλές άλλες ταράτσες στη Γαλιά, είχαν φιλοξενηθεί άνθρωποι της επιστράτευσης ή συγγενείς αυτών, είτε τα παιδιά τους, και φυσικά η Ελένη άλλα και πολλοί άλλοι Γαλιανοί,τους έκαναν και τραπέζι.

Δεν μπορούμε να πάρουμε ένα - ένα τα σπίτια που πρόσφεραν φιλοξενία στον κόσμο που ήρθε, γιατί ξέρω ότι αυτό το έκανε σύσσωμο το χωριό!

Τα ξέρω και από πρώτο χέρι και από το σπίτι του πατέρα μου Μιχάλη, που έκανε τρεις φορές μεγάλα τραπέζια, και την μια φορά έσφαξε ένα χοίρο για να κάνει τραπέζι σε τουλάχιστον 15 με 20 άτομα. Θυμάμαι την αυλή μας γεμάτη κόσμο και τις χαρούμενες φωνές και εκφράσεις των καλεσμένων, που το έριχναν μετά στο τραγούδι! Τόσος ήταν ο ενθουσιασμός τους, που αφού είχαν ευχαριστηθεί, που κάποιος νέος της παρέας είπε στον πατέρα μου:

Μιχάλη, εδώ στο χωριό σας μου αρέσει πολύ εμένα! Έχετε μερακλήδες και φιλόξενους ανθρώπους! Αν είχες καμιά κόρη της παντρειάς θα έμενα στο χωριό σας για πάντα!

Γέλια και χαρές υπήρχαν σε όλα τα σπίτια που πήγαιναν, γιατί αυτό γινόταν, πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι. Άλλες δυο φορές θυμάμαι ήταν λιγότεροι και τους έβρασε τη μια κοτόπουλα και την άλλη τους τηγάνισε δυο κουνελάκια. Αυτή η κατάσταση συνεχίστηκε και αργότερα που οργανώθηκαν μαγειρεία με συσσίτια , και τους δόθηκαν και σκηνές.

Η φιλοξενία στη Γαλιά, δεν έχει φυλή!

Αξίζει να σημειώσουμε μια λεπτομέρεια. Κάποιος από τους άνδρες της επιστράτευσης ένα βράδυ γκρεμίστηκε και χτύπησε σοβαρά. Πήγε νύχτα να ζητήσει βοήθεια στο σπίτι του αγροφύλακα του Σίφη στη Γαλιά.

Ο άνθρωπος του άνοιξε, και τον ρώτησε τι θέλει:

-Χτύπησα πολύ, πονάω και χρειάζομαι μια βοήθεια. Του απαντά.

-Εσύ από την προφορά σου θα πρέπει να είσαι Τούρκος;

-Ναι! Του απαντάει ο χτυπημένος.

-Πέρνα μέσα, του λέει ο αγροφύλακας ο Σίφης.

Του έβαλε ιώδιο, έδεσε τις πληγές του, και του έδωσε και κάποιο παυσίπονο και ηρέμησε ο άνθρωπος.

Του έβαλε στη συνέχεια να φάει και του έστρωσε στην ταράτσα να κοιμηθεί. Το πρωί ο Τούρκος που υπηρετούσε στον ελληνικό στρατό, τον ευχαρίστησε και έφυγε. Μετά από αυτή την άνεση βοήθεια, του δόθηκε και άδεια λίγες μέρες να πάει στο σπίτι του.

Προσωπική μου ανάμνηση

Προσωπική μου ανάμνηση, ήταν που η επιστράτευση με βρήκε όπου είχα «πιαστεί» (δούλευα) στο μπαλιαστικό,!

Αυτό είναι ένα αγροτικό μηχάνημα που έκανε τα άχυρα μπάλες, για πιο εύκολη μεταφορά και διαχείριση τους γενικά.

Ήμουν νέος 19 χρόνων τότε, και εγώ όπως όλοι οι νέοι του χωριού, είχαμε ένα διακαή πόθο, να δουλέψουμε τους τρεις μήνες του καλοκαιριού, είτε στις αλωνιστικές μηχανές, είτε στο μπαλιαστικό, έστω και στο τρύγος!

Δεν μας έβαζαν με το ζόρι να δουλέψουμε τότε, εμείς επιμέναμε να δουλέψουμε, σαν εργασιομανείς που ήμαστε και εμείς όπως και οι γονείς μας!

Ήταν μεγάλο πράγμα ένας νέος που σχεδόν είναι ακόμα παιδί, να μιλά στη παρέα του, και να εξιστορεί τις ιστορίες του από την αλωνιστικη μηχανή!

Οι άλλοι από δίπλα ένιωθαν υποτιμητικά που δεν δούλεψαν ούτε στο μπαλιαστικο!

Εν ώρα εργασίας λοιπόν εν όσο δουλεύαμε, μας ήρθε το κακό μαντάτο, και αναγκαστικά διακόψαμε την εργασία, για να γυρίσουμε πίσω στα σπίτια μας....

Κάθε μέρα και νύχτα από τότε περνούσαν αεροπλάνα τύπου στούκας από τον Μεσαρίτικο ουρανό!

Πετούσαν τόσο χαμηλά, που όλος ο κόσμος τρόμαζε από τον εκκωφαντικό ήχο τους, και ιδιαίτερα τα παιδιά.

Ρωτούσαμε γιατί πετούν κάθε μέρα τα στούκας τόσο χαμηλά, και οι μεγάλοι μας απαντούσαν:

«Αυτά πετούν χαμηλά, για να συνηθίζει ο κόσμος τον θόρυβο και να μπαίνει στο πολεμικό κλίμα, σε περίπτωση πραγματικού πολέμου, ώστε να μην δειλιάζει»!

Όμως τα μικρά παιδιά, πάντα φοβόντουσαν μην τυχόν και κάποια ήταν εχθρικά και ρίξουν μπόμπες!

Δεν έτυχαν δυστυχώς όμως όλοι της επιστράτευσης σε καλά χέρια. Άλλα μέρη έδειξαν αδιαφορία, και άλλα εκμεταλλεύτηκαν ακόμα και τους στρατευμένους!

Για ποιο λόγο οι Γαλιανοί έδειξαν τόση μεγάλη φιλοξενία στους στρατευμένους;

Στην Γαλιά όσοι είχαν συστρατευτεί για να βοηθήσουν, το έκαναν οικειοθελώς.

Το ίδιο όμως έκαναν και όλα τα καφενεία του χωριού!

Έτσι ,όποιος ξένος πήγαινε σε οποιοδήποτε ξαφενεθι,, έπινε και έτρωγε ότι ήθελε, κερασμένα όλα είτε από τους θαμώνες, είτε από τον ίδιο τον καφετζή!

Αν κατά βάθος ρωτούσαμε ένα Γαλιανό "γιατί τέτοια περιποίηση στον κόσμο που το επισκέφτηκε";, προσωπικά πιστεύω πως ήθελε να κρατήσει ψηλά το φρόνημα των στρατευμένων, να είναι καλά ταϊσμένοι, ποτισμένοι και άριστα κοιμισμένοι!

Έτσι να κρατούν ψηλά το κέφι και τον πατριωτισμό τους, ώστε να είναι σε θέση να εκτελέσουν το καθήκον τους, αν χρειαστεί, και ανά πάσα στιγμή

Δεν χρειάστηκε όμως να πάνε στην μάχη οι στρατευμένοι τότε, διότι αρχές του Σεπτέμβρη του ίδιου έτους, έληξε η επιστράτευση συτη, και ο κόσμος επέστρεψε στα σπίτια τους.

Οι επιστρατευμένων είχαν διπλό καημό, από την μια με την πικρία του αποχωρισμού από τους δικούς τους, και από την άλλη έναν πιθανό πόλεμο με άγνωστα αποτέλεσμα.

Όλα αυτά όμως, ήταν ανάμεικτα συναισθήματα, με τις τόσο ευχάριστες αναμνήσεις όσων υπηρέτησαν τους δυο μήνες αυτούς στη Γαλιά!

Βέβαια να λέμε και του στρατού το δίκιο, τον υψηλό βαθμό φιλοξενίας, δεν το συναντούσαμε κάποτε μονάχα στην Γαλιά!

. Προσωπικά την ίδια φιλοξενία την γνώρισα και στο χωριό Γαλατάς Χανίων κάποτε που πήγα σαν φαντάρος, και το ίδιο και στον Αρχάγγελο Ρόδου στην Λίντο και άλλα χωριά της Ρόδου.

Ίσως δεν καταφέραμε να βρούμε όλες τις ομάδες γυναικών που έδρασαν εκείνο το καλοκαίρι, αλλά αν με τον καιρό βρούμε περισσότερα στοιχεία, ίσως επανέλθουμε στο θέμα αυτό της επιστράτευσης, που για όλον τον μισό Ιούλιο και Αύγουστο κράτησε σε αγωνία όλη την Ελλάδα.

Κείμενο – φωτογραφία: Γεωργιος Χουστουλακης