Δημοκρατία ή ελλειμματική πλειοψηφία ;

Οι εκλογές τελείωσαν, ευτυχώς, και θα μπούμε ξανά στους φυσιολογικούς μας ρυθμούς. Τους ρυθμούς της αγωνίας για την εξεύρεση των προς το ζην, την επιβίωση.

Παρατηρώντας όμως τη χαμηλή συμμετοχή, ειδικά στο δεύτερο γύρο των αυτοδιοίκητων εκλογών, δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα ως προς την έγκυρη λειτουργία της δημοκρατικής διαδικασίας. Αν και στη δημοκρατία, δεν υπάρχουν αδιέξοδα, εντούτοις υπάρχουν θέματα πλειοψηφίας. Υπάρχει πλειοψηφία ή είναι ελλειμματική ; Τα προβλήματα φανερώνονται στην κοινωνία κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης των τοπικών ή των Εθνικών αρχόντων, καθημερινά ...! Και είναι πολλά που τα ζούμε όλοι μας.

Ο εκλογέας έχει το δικαίωμα της λευκής ψήφου. Κατά το σύνταγμα όμως η λευκή ψήφος, μέσα από μια σειρά συνταγματικών διατάξεων δεν προσμετράται κατά κυριολεξία στη λήψη απόφασης. Έτσι δεν διαμορφώνουν εκλογικό μέτρο. Τα άκυρα ψηφοδέλτια επίσης δεν προσμετρώνται στην εξαγωγή του εκλογικού μέτρου. Το γιατί και πως, εύκολα απαντάται από το σύνταγμα. Αλλά ακόμη κι αν υπολογίζονταν θα υπήρχε κατάλληλο μέτρο, ώστε το ποσοστό του κάθε κόμματος ή υποψήφιου να δίνει πλειοψηφία. Είπαμε στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα.

Το ποσοστό που ανακοινώνεται ως αποτέλεσμα της εκλογικής διαδικασίας, προκύπτει από το πηλίκο (κλάσμα) του συνόλου των ψήφων που έλαβε το κόμμα ή ο υποψήφιος, προς το σύνολο των έγκυρων ψήφων (!), πολλαπλασιαζόμενο με το 100. Δηλαδή από το σύνολο των συμμετεχόντων αφαιρούνται τα άκυρα και τα λευκά. Έτσι κλάσμα λαμβάνει μικρότερο παρονομαστή (διαιρέτη) και κατά συνέπεια το πηλίκο είναι μεγαλύτερο. Απλή αριθμητική πέμπτης Δημοτικού δηλαδή, για να αντιληφθούμε πως προκύπτει το κάθε ποσοστό. Αυτό έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την εξαγωγή των ψήφων διαμαρτυρίας, τις λευκές ψήφους και τις άκυρες, από το σύνολο των ψηφοφόρων που λαμβάνει αποφάσεις, κατά πλειοψηφία. Με άλλα λόγια δηλαδή, όσοι διαμαρτύρονται για το σύστημα, για τον οποιονδήποτε λόγο, απλά δεν λαμβάνονται υπόψιν και μπαίνουν στο περιθώριο. Η λευκή ψήφος δεν συμμετέχει σε κανένα αποτέλεσμα και δεν λαμβάνεται ως βούληση του εκλογέα. Θα σκεφτεί κάποιος, μα είναι λίγοι οι «περιθωριακοί», οι αντιφρονούντες με το σύστημα. Ας δούμε με τυχαία παραδείγματα πόσοι είναι αυτοί όμως.

Τα μαθηματικά δεν διδάσκονται στο δημοτικό από μαθηματικούς, όπως τα καλλιτεχνικά από τους εικαστικούς, η μουσική από τους μουσικούς (μαθήματα που ο δάσκαλος μπορεί να διδάξει), αλλά από δασκάλους. Η συντριπτική πλειοψηφία των δασκάλων, απόφοιτοι παιδαγωγικού τμήματος, εισήχθησαν στη σχολή τους και αποφοίτησαν χωρίς μαθηματικά. Επομένως είναι ηλίου φαεινότερο ότι τα μαθηματικά δεν δύναται να γίνουν τρόπος σκέψης των μελλοντικών πολιτών. Μα θα πει κάποιος, έπονται γυμνάσιο και λύκειο. Μα ούτε εκεί διδάσκεται πρακτική αριθμητική και είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα. Ηθελημένα ή αθέλητα προκύπτουν αμαθείς ή χειρότερα ημιμαθείς πολίτες, με ότι αυτό συνεπάγεται. Φυσικά δεν γενικεύω τίποτα συμπερασματικά.

Ακούγοντας τα αποτελέσματα τελευταία, ο υποψήφιος του Α κόμματος χάνει και αρχίζει το παραμύθι... Δεν πήγαν να ψηφίσουν οι νέοι, πήγαν και ψήφισαν οι ηλικιωμένοι, οι βολεμένοι κλπ... Κερδίζει ο υποψήφιος του Β κόμματος και μιλάνε για μεγαλειώδη νίκη της δημοκρατίας, ότι μίλησε ο λαός, ότι δόθηκε σαφή εντολή κλπ... Όμως τι από όλα αυτά ισχύει; Μας κρύβουν κάτι; Υπάρχει θεωρία συνωμοσίας; Φυσικά και όχι. Δεν μας λένε ψέματα. Απλώς δεν λένε όλη την αλήθεια. Ας δούμε τα τυχαία παραδείγματα, με τα οποία δε θέλω να θίξω κανέναν από τους νικητές των εκλογών. Επιλέχθηκαν πραγματικά τυχαία και χάριν παραδείγματος.

Ας δούμε τα αποτελέσματα των κοινοβουλευτικών εκλογών του Ιουνίου 2023. Όπως βλέπουμε από τη σελίδα του υπουργείου, οι ψήφοι που έλαβαν τα δύο πρώτα κόμματα είναι, 2.115.322 ο πρώτος με ποσοστό επί των έγκυρων 40,56% και 930.013 ψήφους ο δεύτερος με ποσοστό 17,83% επί των έγκυρων ψηφοδελτίων. Το σύνολο του εκλογικού σώματος όμως είναι 9.813.595 άτομα-ψήφοι με μια αποχή 46,26%.

Τα ποσοστά τώρα στο σύνολο του εκλογικού σώματος είναι 2.115.322 / 9.813.595 x100% = 21,6% για τον πρώτο και 930.013 / 9.813.595 x 100% = 9,48% για τον δεύτερο. Άραγε μπορεί να κυβερνήσει τέτοιο ποσοστό; Ναι μπορεί, αφού 4.598.388 συμπολίτες μας, μαζί με 58.492 που ψήφισαν λευκό ή άκυρο, συνολικά το 47,45% του σώματος, άφησαν τους υπόλοιπους να διαλέξουν για εκείνους. Στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα!

Επόμενο παράδειγμα, ο Δήμος Θεσσαλονίκης για το Β ́ γύρ των δημοτικών εκλογών το ποσοστό του εκλεγέντα Δημάρχου είναι 67,33% επί των έγκυρων ψηφοδελτίων, τα οποία όμως ανέρχονται σε 74.718 από ένα σύνολο εγγεγραμμένων 241.516! Αν του ψήφους που έλαβε τους αναγάγουμε στο σύνολο του εκλογικού σώματος το ποσοστό είναι 50.305 / 541.516 x 100% = 20,83% . Αν αφαιρέσουμε τις 24.413 ψήφους που πήρε ο δεύτερος, τότε 166.798 ψηφοφόροι, το 69,09% δηλαδή, αποφάσισε ότι πρέπει να διαλέξουν οι άλλοι για αυτούς!

Αντίστοιχα συμπεράσματα έχουμε και στο Δήμο Αθηναίων. Το ποσοστό του πρώτου επί του συνόλου του εκλογικού σώματος είναι 64.055 / 449.902 x 100% =14,24% μόνο ! Ενώ 329.641 Αθηναίοι, δηλαδή το 73,3% αποφάσισε ότι οι άλλοι πρέπει να διαλέξουν για εκείνους!

Στο δικό μας Δήμο, το Δήμο Ηρακλείου σαν τελευταίο παράδειγμα. Ο πρώτος πήρε 34.239 ψήφους και εκλέχτηκε με 47,15% επί των έγκυρων ψηφοδελτίων. Το ποσοστό

επί του συνόλου του εκλογικού σώματος όμως είναι 34.239 / 131.687 x100% = 26% μόνο ! Ενώ 56.748 συνδημότες μας, δηλαδή 43,1% αποφάσισε ότι πρέπει να διαλέξουν οι άλλοι για αυτούς!

Γιατί δεν πηγαίνει ο κόσμος να ψηφίσει δεν ξέρω. Αλλά είναι οι περισσότεροι που γράφουν στα social media καθημερινά τα στραβά και τα ανάποδα του συστήματος, που κατά τα υπόλοιπα υπηρετούν και εξυπηρετούν. Είναι όλοι εκείνοι που αφήνουν τα σκουπίδια τους έξω από τους κάδους, που πετάνε αποτσίγαρα από το παράθυρο του αυτοκινήτου, που δεν νοιάζονται για το σύνολο, την κοινωνία και τη γειτονιά τους. Αλλά έχουν την εντύπωση ότι τιμωρούν το σύστημα με τη μη συμμετοχή τους στις εκλογικές διαδικασίες. Δεν ψηφίζουν σίγουρα μόνο οι κομματοδίαιτοι, οι βολεμένοι, οι ιδεολόγοι κι όσοι ελπίζουν σε ρουσφέτι. Υπάρχουν κι όσοι πιστεύουν ότι η ψήφος τους μετράει κάπου. Θα πει βέβαια ο αντίλογος, ότι δεν είναι δημοκρατία να καλούμαστε να διαλέξουμε μόνο από εκείνους που το σύστημα μας προσφέρει ως επιλογές. Σωστά. Όμως στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα, αρκεί οι πολίτες να αντιληφθούν τη δύναμη που έχουν στις εκλογές, εφόσον συμμετάσχουν!

Κλείνοντας, θα αφήσω στη φαντασία του αναγνώστη ένα φανταστικό σενάριο. Τι θα γινόταν αν στις εκλογές συμμετείχε τουλάχιστον το 85% του εκλογικού σώματος; Αλλά τα λευκά και τα άκυρα να ήταν το πολύ 5% συνολικά! Φανταστείτε ελεύθερα! Θα μπορούσε η μειοψηφία να νομοθετεί κατά των πολιτών και υπέρ των τραπεζών ας πούμε; Είναι λύση το λευκό ή το άκυρο τελικά ή λειτουργεί ως βαλβίδα αποσυμπίεσης, ορισμένης μερίδας συμπολιτών μας;

Αναρωτιέται κανείς, αν το ποσοστό αποχής απασχολεί ή ενδιαφέρει τους υποψηφίους και τα επιτελεία τους... μάλλον όχι. Αλλά δεν ενδιαφέρει τελικά ούτε τους πολίτες. Γι’ αυτό παίρνουν ότι αποφασίσουν οι υπόλοιποι, όχι όμως οι πολλοί.

Ο Νίκος Σπλήνης είναι Μαθηματικός και Συγγραφέας