Ερημοι οικισμοί των Αστερουσίων (μέρος Β)
αγαπημένα σου στη Google
ΜΕΡΟΣ Β
Η βόρεια ζώνη των Αστερουσίων που γειτνιάζει με την Μεσαρά είχε μια πιο σταθερή εξέλιξη και πορεία στο χρόνο εξαιτίας της πλούσιας πεδιάδα. Ήδη από τα μινωικά χρόνια ακμάζοντες οικισμοί (Κουμάσα, Πλάτανος, Απεσωκάρι). Τα ιστορικά χρόνια γνωρίζουμε αρκετές πόλεις ιδρυμένες στο όριο Μεσαράς Αστερουσίων που ελέγχουν όλο τον ορεινό όγκο. (Πραισός, Ρύτιον, Πύργος, Βήνη, Πυλωρός, Βοίβη, που τελικά θα υποταχθούν στο μεγάλο κράτος της Γόρτυνας. Η πορεία αυτή συνεχίστηκε όλους τους αιώνες μέχρι την Τουρκοκρατία που έχουμε ομαδικούς και γενικούς εξισλαμισμούς. Χωριά όπως το Φουρνοφάραγκο, η Κάρια, η Ακάμωτος, το Διονύσι, η Παναγιά, το Ροτάσι κλπ εξισλαμίστηκαν εντελώς. Έτσι στα τέλη του 19ου αιώνα έχουμε μεγάλες ανακατατάξεις καθώς οι χριστιανοί υπερισχύουν και οι μουσουλμάνοι εγκαταλείπουν τα χωριά τους και κλείνονται στις πόλεις. Οι χριστιανοί από τα χωριά του κεντρικού όγκου, κατεβαίνουν και καταλαμβάνουν ή αγοράζουν τις περιουσίες και τα σπίτια των εξισλαμισμένων που έχουν πλέον τούρκικη συνείδηση. Έτσι βλέπουμε στα επίσημα απογραφικά δελτία χωριά ακμάζοντα και πολυάνθρωπα το1880 στην απογραφή του 1900 να είναι έρημα και στην αμέσως επόμενη απογραφή του 1920 να έχουν πάλι αρκετούς κατοίκους, μόνο που αυτή την φορά είναι άλλοι και άσχετοι με αυτούς των άλλων απογραφών
Ζάμπρες, Γυψάς, Εβολαθί, Καβαδάτο, Αη Κύρλος, Άη Μάμας, Ανεβάλλουσα, Βλασκιανά, Γιαλομονόχωρο, Γοργόρινο, Καβούσι, Καλάλαγκα, Καμάρια, , Κάρια, Καρκαλετουδιανά, Κεραθιά, , Κουλουρίδα, Κυργιάλισσο, , Τζαβολιανά, Πεντάμης, Μεσοσκάφη, Γοργιανώ, Καβαλαρόπετρα, Μετζανά, Παντολιάκο, Πόλες, Σαβιδοχώρι, Σκλαβιανά, Γαβαλιανά, Χουρδιανώ, Χαντράς, Φλαμπανοχώρι, Φιλιδιανά, είναι ονόματα που μας παραξενεύουν σήμερα και ως λέξεις. Και όμως υπήρξαν τα ονόματα οικισμών που για πολλούς αιώνες με διάφορες διακυμάνσεις επιβίωναν στα Αστερούσια όρη, αλλά δεν κατάφεραν να φτάσουν ως την εποχή μας. Πολλοί και αξιόλογοι ερευνητές προσπάθησαν να τα ταυτίσουν αναζητώντας τις θέσεις τους. Παλαιότερα ο Ν. Σταυρινίδης, ο Στ. Σπανάκης και ο P. Faure. Τα τελευταία χρόνια ο Ν. Ανδριώτης και η ομάδα που επιμελήθηκε τον Κώδικα των Θυσιών. Όμως, όσοι προσπάθησαν κατά το παρελθόν να ταυτίσουν τις θέσεις των οικισμών στράφηκαν κυρίως στο τοπωνυμικό αρχείο της ΕΚΙΜ. Έτσι για παράδειγμα όταν αναζητούσαν τον οικισμό Άγιος Αντώνιος που αναφέρεται σε αρκετά Βενετσιάνικα και Τούρκικα έγγραφα, ανέτρεξαν στο τοπωνυμικό αρχείο της ΕΚΙΜ, όπου βρήκαν δεκάδες τοπωνύμια σε όλη την Κρήτη με την ονομασία Άγιος Αντώνιος, που οφείλονταν στην ύπαρξη παραπλήσιου εξωκκλησίου. Το αποτέλεσμα ήταν να τοποθετήσουν σε διάφορα σημεία τον οικισμό αυτό, κανείς όμως στην ακριβή του θέση που είναι δυτικά του Κόφινα και αυτό προκύπτει από την προφορική παράδοση, αλλά και από τα εμφανή μέχρι σήμερα ερείπια των οικιών και της εκκλησίας του.
Από τα αποτελέσματα που είχε η ταύτιση του Λουσουδιού και ο εντοπισμός της θέσης της ομώνυμης Μονής φάνηκε πόσο σημαντική είναι η ακριβής ταύτιση των τοπωνυμίων των εγγράφων, όσο υπάρχει ζωντανή η μνήμη και δεν έχουν εξαφανιστεί και τα τελευταία λείψανα τα οποία είναι απαραίτητα για την επαλήθευση των υποθέσεων. Τα τελευταία χρόνια με τις μπουλντόζες εξαφανίστηκαν τα πολύ καλά διατηρημένα απομεινάρια των οικισμών Καλάλαγκα, Κάτω Μετόχι, Άγιος Κύριλλος κ.α. με το πρόσχημα ότι θα ευπρεπιζόταν ο χώρος ότι θα γίνονταν μελισσόκηποι και νεροποτιστήρια ή χωρίς πρόσχημα για να βρεθεί η «χρυσή γουρούνα».
Τα περισσότερα από τα έρημα χωριά των Αστερουσίων, κυρίως αυτά που αναφέρονται στις Βενετσιάνικες απογραφές, ιδρύθηκαν την δεύτερη βυζαντινή περίοδο, καθώς το φεουδαρχικό σύστημα που εφάρμοσαν οι βενετοί και στην Κρήτη, δεν επέτρεπε την ίδρυση νέων οικισμών. Οι ιδρυτές και πρώτοι κάτοικοι τους ήταν εκείνοι που εγκατέλειψαν τις μεγάλες παράκτιες πόλεις από το φόβο των πειρατικών επιδρομών. (τέτοια χωριά είναι τα Σκλαβιανά η Κουλουρίδα, η Κουτσουνάρα, ο Σταυρωμένος, ο Άγιος Κύριλλος, κλπ)
Μια άλλη σειρά προέκυψε στις αρχές της Τουρκοκρατίας κυρίως από το εργατικό προσωπικό των μοναστηριών που όταν ερήμωσαν οι λαϊκοί που εργαζόταν σ΄ αυτά συνέχισαν την ζωή τέτοια είναι το Κυριελέησον, το Λουσούδι, ο Άγιος Παύλος Το Γοργόρημο κ.α.
Μια άλλη μικρή ομάδα χωριών ιδρύθηκαν στα τέλη του 18ου αιώνα. Τα πολυάριθμα παιδιά εγκαταστάθηκαν γύρω από την αγροικία του πατέρα τους δημιουργώντας μέσα σε μια γενιά έναν οικισμό. Σε άλλες περιπτώσεις κάποιοι φτωχοί ή δεδιωγμένοι εγκαταστάθηκαν σε χωριά που είχαν ερημώσει από επιδημίες Υπάρχει μαρτυρία ότι με την ανοχή και προτροπή των τούρκικων αρχών ξανακατοικήθηκαν τα χωριά που είχαν αποδεκατιστεί από την πανώλη. Τέτοια χωριά είναι τα Φιλιδιανά , τα Νεονιανά τα Καλογεριανά τα Τζαβολιανά, κλπ. Όλα αυτά τα χωριά δεν ήταν μακρόβια με εξαίρεση τα Καπετανιανά που αποτελούν τέτοια περίπτωση και εξακολουθούν να επιβιώνουν έως σήμερα.
Τα περισσότερα πάλι από τα έρημα χωριά και πάντα με βάση τα απογραφικά δελτία ερημώθηκαν είτε κατά την διάρκεια του Κρητικού πολέμου είτε κατά το πρώτο μισό του 18ου αιώνα λόγω των δυσμενών συνθηκών που ακολούθησαν την Τούρκικη κατάκτηση αλλά και των επιδημιών. Κάποια άλλα χωριά ερημώθηκαν την διάρκεια των μεγάλων επαναστάσεων του 19ου αιώνα (Καλάλαγκα, Άγιος Κύριλλος, Σαλάμι, κλπ) κάποια άλλα χωριά αφού ερήμωσαν ξανακατοικήθηκαν με διαφορετικό όνομα (Οι Ζάμπρες έγινα Δερτζή Μετόχι, Το Καβούσι Πάνω Καπετανιανά κλπ) Τέλος κάποια χωριά τα ονόματα των οποίων αναφέρονται σε απογραφές αλλά δεν απαντούνται σήμερα, δεν ερήμωσαν ποτέ αλλά ενώθηκαν ή συγχωνεύτηκαν με τα παρακείμενα μεγάλα χωριά (Λ.χ ο Πετριά με την Παναγιά, το Καλογερικό με τον Πύργο) Τελευταίος οικισμός που ερημώθηκε στα Αστερούσια ήταν ο Άγιος Νικόλαος απ΄ όπου η τελευταία οικογένεια το έφυγε το 1975.
Πέρα όμως από οποιαδήποτε ταύτιση του ονόματος με τον τόπο, εκείνο που συγκινεί στα έρημα χωριά των Αστερουσίων είναι οι μικρές ασήμαντες εκ πρώτη όψεως ιστορίες που τα συνοδεύουν. Θρύλοι που γεννούν τα ερείπια και το μυστήριο που τα περιβάλει, διηγήσεις για μεταφυσικά και υπερφυσικά όντα και φαινόμενα, συνοδεύουν ακόμη τους άμορφους σωρούς από πέτρες. Θα ήταν αδύνατον να αναφερθούμε αναλυτικά στους θρύλους αυτούς που άλλες φορές είναι κοινότυποι, άλλες φορές πάλι διαθέτουν μια πρωτοτυπία που αν συνδυαστεί με ιστορικά γεγονότα μας αφήνει άναυδους. Είναι απίστευτη η ικανότητα του λαού να μεταπλάθει το ιστορικό συμβάν σε παραμύθι για να μπορέσει να το διαιωνίσει. Όλα βέβαια τα χωριά διαθέτουν είτε μια χρυσή γουρούνα με εφτά χρυσά γουρουνάκια είτε μια χρυσή κλωσσού με δώδεκα χρυσά κλωσσόπουλα. Παρέκκλιση από τον κανόνα αποτελεί ο ανάλογος θρύλος της Ανεβάλουσας, όπου αντί για γουρούνα ή κλωσσού έχει ένα χρυσό δεσπότη με δώδεκα χρυσά δεσποτάκια και ο θρύλος του Λουσουδιού που έχει ένα χρυσό δίσκο που φέγγει σα τον ήλιο και όταν θα βρεθεί δεν θα υπάρχει νύχτα πια στον κόσμο. Αμέτρητα είναι τα ανάλογα χαριτωμένα περιστατικά αλλά και στα τρομακτικά με τα φανταξά τους καταχανάδες τους κακαθρώπους τα τελώνια τις ανεράϊδες τις μουσουμπιές που συνοδεύουν αυτούς τους έρημους τόπους.
Ακόμη συγκινητικότερες είναι οι διηγήσεις σχετικά με τα χωριά αυτά που δεν απηχούν ιστορικά γεγονότα αλλά αποτελούν ιστορικά γεγονότα που δεν καταγράφηκαν. Με την ιστορία των χωριών ασχολούνται οι κάτοικοι τους, τα έρημα χωριά των Αστερουσίων όμως δεν έχουν κατοίκους κι έτσι κανείς δεν ασχολήθηκε μ΄ αυτά. Από τις διηγήσεις των παροικούντων παρατίθεται ως αντιπροσωπευτικό παράδειγμα η παρακάτω: Σε μια εποχή που δεν απέχει πολύ από την δική μας κατά την οποία ζούσαν άνθρωποι που γνωρίσαμε, δηλαδή τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας, η Αργυρή Τσαγκαράκη από τα Καπετανιανά είχε πάει να βοσκίσει τα βούγια. Κάποια στιγμή οιστροιλατούμενα έφτασαν στο γειτονικό χωριό Καλάλαγκα. Σε λίγο έφτασε και η βουκόλισσα όπου αντίκρισε ένα φρικτό θέαμα καθώς βρήκε όλους τους κατοίκους των σφαγμένους. Επέστρεψε έπειτα στα Καπετανιανά και ειδοποίησε τους χωριανούς οι οποίοι μετέβησαν στα Καλάλαγκα, και τους ενταφίασαν. Έκτοτε το χωριό ερήμωσε η κτηματική του περιφέρεια περιήλθε στα Καπετανιανά και οι δεκαεφτά εκκλησίες τους έγινα εξωκκλήσια της Καπετανιανή ενορίας στην οποία ανήκουν ακόμη. Το τραγικό αυτό γεγονός είναι αληθινό και αυτοί που συμμετείχαν, ζούσαν μέχρι πρόσφατα ανάμεσα μας.
Μια άλλη ενδιαφέρουσα πτυχή των οικισμών αυτών είναι η αρχιτεκτονική τους. Όλες οι εργασίες που έχουν γραφεί για την κρητική λαϊκή αρχιτεκτονική και το κρητικό σπίτι βασίζονται στα πολύ καλά διατηρημένα κτίρια. Τόσο στις πόλεις όσο και στα χωριά τα σπίτια αυτά διακατέχονται από μια εντελώς αστική αντίληψη. Τα καλύτερα δείγματα που διατηρήθηκαν και αποτελούν το παράδειγμα στις παραπάνω μελέτες, αφορούν κτίσματα κυρίως του β' μισού του 19ου αιώνα. Η θέση των Κρητών σε σχέση με τον δυνάστη είχε βελτιωθεί. Η σχετική ευμάρεια που γνώρισαν μετά από αιώνες σκλαβιάς τους οδήγησε να οικοδομήσουν σπίτια μεγαλύτερα και καλύτερα τα οποία μιμούνται τα σπίτια των αρχόντων και εν προκειμένων των αγάδων, τα οποία με την σειρά τους και με εξαίρεση τις πόλεις όπου έχουμε στοιχεία βαλκανικής αρχιτεκτονικής, μιμούνται τα αρχοντόσπιτα της βενετροκρατίας. Το αυθεντικό όμως λαϊκό σπίτι στο οποίο ζούσε το σύνολο του αγροτικού πληθυσμού βασισμένο στην αρχή «σπίτι μόνο να χωρείς…» δεν έχει καμιά σχέση με τα σπίτια που γνωρίζουμε ως κρητικά. Αυτό μπορούμε να το διαπιστώσουμε μελετώντας τα απομεινάρια των έρημων χωριών των Αστερουσίων. Αυτών που εγκαταλείφτηκαν από τους κατοίκους τους σε μια εποχή που δεν είχε έρθει η «μόδα» ούτε των δίπατων ονταλίδικων ούτε των παραδοσιακών με τα νεοκλασικίζοντα αρχιτεκτονικά στοιχεία. Τα έρημα αυτά χωριά με την άτυχη μοίρα που τα ερήμωσε, διέσωσαν πραγματικά την αυθεντική εικόνα του κρητικού αγροτόσπιτου που παρέμεινε όμοιο και απαράλλακτο για χιλιετίες. Η διάταξη των σπιτιών, το μέγεθος αυτών και του οικισμού, η διαρρύθμιση και τα υλικά τους δεν άλλαξαν καθόλου από την εποχή των μινωιτών. Βλέποντας κάποιος τα ερείπια ενός μινωικού οικισμού, όπως αυτού στις Αλατσίστρες και συγκρίνοντας τον με τα απομεινάρια ενός αστερουσιανού οικισμού όπως τα Χαρχαλετουδιανά, δεν θα μπορέσει να ξεχωρίσει ποιο ανήκει σε ποιά εποχή. Τα σπίτια που συγκροτούσαν τα έρημα χωριά των Αστερουσίων ήταν κτισμένα με τέσσερα υλικά: Πέτρα, νερό, ξύλο και χώμα. Υλικά που αντλούνταν επιτόπου, από μια μικρή ακτίνα γύρω από το σπίτι. Δεν υπήρχαν ξένα σώματα, δεν μεταφέρονταν υλικά από αποστάσεις. Όλα συλλέγονταν από την ίδια γη που φιλοξενούσε το κτίσμα. Και είναι τουλάχιστον διδακτικό ότι σε ένα τόπο που για τόσους αιώνες άρχισαν και τελείωσαν τόσες γενιές ανθρώπων σήμερα δεν περισσεύει τίποτα. Δεν υπάρχει τίποτα που να μην είναι απόλυτα ενταγμένο στο τοπίο. Δεν υπάρχουν υπέρογκες κατασκευές, μεγάλα τεχνικά έργα, πολύτιμα υλικά, κολώνες και αγάλματα όπως έχουμε συνηθίσει να αναζητούμε το παρελθόν μας. Κι όμως αυτά τα έρημα χωριά ακόμη και όταν έχουν εκθλίψει εντελώς τα ίχνη τους εκπέμπουν μια αφάνταστη γοητεία, όχι μόνο σε μας που ζήσαμε στην ίδια περιοχή, πατήσαμε τα ίδια χώματα, ακούσαμε τους θρύλους και τις απλοϊκές ιστορίες της ασήμαντης ζωή τους. Ακόμη και ο ξένος προς τον χώρο θα νιώσει τα ίδια συναισθήματα να τον κυριεύουν . Και είναι τελικά «η αίσθησις αυτή» ότι απομένει από τους ανθρώπους που τα κατοίκησαν τόσους αιώνες, «αυτούς που δεν τους είδαμε ποτέ, αυτούς, που ίσως να τους συναντήσαμε όταν ακόμη ο ύπνος μας έφερνε κοντά στο κύμα που ανασαίνει, αυτούς που ίσως τους γυρεύουμε γιατί γυρεύουμε την άλλη ζωή. Πέρα από τα αγάλματα.»
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Ανδριώτης Ν., Πληθυσμός και Οικισμοί της Ανατολικής Κρήτης (16ος-19ος αι.), Ηράκλειο 2006.
Βασιλάκης Α., Γόρτυνα, Ηράκλειο χ.χ.
Βασιλάκης Α., Φαιστός, Ηράκλειο χ.χ.
Γάσπαρης Χ., Φυσικό και αγροτικό τοπίο στη μεσαιωνική Κρήτη (13ος-14ος αι.), Αθήνα 1994
Δημητριάδης Β.- Δασκάλου Δ., (επιμ.), Κώδικας των Θυσιών, Ηράκλειο 2003
Νουχάκης Ι., Κρητική Χωρογραφία, Αθήνα 1903
Παναγοπούλου Δ., Ο Όσιος Σέρβιος, Αθήναι χ.χ.
Πεπονάκης Μ., Εξισλαμισμοί και επανεκχριστιανισμοί στην Κρήτη (1645-1899), Ρέθυμνο 1997
Πρακτικίδης Ζ., Χωρογραφία της Κρήτης συνταχθείσα τω 1818, Ερμούπολη 1909
Σπανάκη Στ., Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέραμα των αιώνων, 2τ., Ηράκλειο 1991
Σταματάκης Γ., Το Μοναστήρι του «Κύριε Ελέησον», Κρητικό Πανόραμα τ. 6, 2005 σελ. 84-113
Σταματάκης Γ., Έρημα χωριά: Οι Πόλες, Κρητικό Πανόραμα, τ. 20, 2007 σελ. 152-174
Σταματάκης Γ., Άγιος Ιωάννης Καπετανιανών, Κρητικό Πανόραμα, τ. 22, 2007 σελ.106-135
Σταυράκης Ν., Στατιστική του πληθυσμού της Κρήτης, Αθήνα 1890
Σταυρινίδης Ν., Μεταφράσεις Τούρκικων Ιστορικών Εγγράφων αφορώντων εις την ιστορία της Κρήτης, 5 τ., Ηράκλειο 1975-1985
Τσικνάκης Ν., Ιερά Μονή Οδηγήτριας και τα παρεκκλήσια της, Πετροκεφάλι 1998
Τσιρπανλής Ζ., Κατάστιχο των εκκλησιών και των μοναστηριών του κοινού (1248-1548,) Ιωάννινα 1985
Τσιρπανλής Ζ., Το κληροδότημα του Καρδινάλιου Βησσαρίωνος για τους φιλενωτικούς της βενετοκρατούμενης Κρήτης (1439-17ος αι.), Θεσσαλονίκη 1967
Ψιλάκης Ν. Μοναστήρια και ερημητήρια της Κρήτης 2τ, Ηράκλειο 1992, 1993
Faure P., Villes et Villages de la Crete orientale entre 1577 et 1629 (Listes inedites), Κρητολογία τ. 1, 1975 σελ. 28-36
Spitael M.van-Faure P., Villes et Villages de la Crete central. Κρητολογία τ. 5, 1977 σελ. 45-98.
KΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΡΗΜΩΝ ΟΙΚΙΣΜΩΝ ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΩΝ
|
ΟΝΟΜΑ |
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ |
|
ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ |
Βρισκόταν νότια του Χάρακα. Διατηρούνται πενιχρά λείψανα οικιών και η ανακαινισμένη και ενδιαφέρουσα ομώνυμη εκκλησία του. Πατριαρχικό χωριό |
|
ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ |
Βρισκόταν βορείως του Φουρνοφαράγγου στην ίδια θέση όπου προϋπήρχε και μινωική εγκατάσταση. Η εκκλησία της ομώνυμης Αγίας είναι σύγχρονη |
|
ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ |
Βρίσκεται βόρεια της Μιαμούς. Σώζεται η ομώνυμη εκκλησία, η ιαματική πηγή και τα περισσότερα σπίτια λόγω της πρόσφατης εγκατάλειψης τους. |
|
ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ |
Κοντά στο Μεσοχωριό, όπου η ομώνυμη ανακαινισμένη σήμερα εκκλησία. Σύμφωνα με την παράδοση οι κάτοικοι της Αγίας Παρασκευής και άλλων κοντινών μικρών οικισμών ίδρυσαν το Μεσοχωριό. |
|
ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΝΤΟΡΙΑ |
Βρίσκόταν στην Βασιλική κοντά στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής που προφανώς επικράτησε ως τοπωνύμιο και έτσι λησμονήθηκε η αρχική ονομασία του οικισμού. Η τοπική ππαράδοση τον συνδέει με τον Αγιο Ελευθέριο Μιαμούς. |
|
ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ |
Οικισμός που η θέση του δεν είναι βεβαία. Έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι βρισκόταν στην περιοχή της Μονής Οδηγήτριας. Υπάρχει στην περιοχή ομώνυμος ερειπωμένος ναός αλλά ευρίσκεται εντός των ερειπίων του Γιαλομονόχωρου. |
|
ΑΓΙΑ ΧΡΥΣΟΠΗΓΗ |
Αναφέρεται στην επαρχία Μονοφατσίου. Η θέση του είναι άγνωστη. Πιθανόν στην τοποθεσία Μονή όπου και η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής, δυτικά των Καπετανιανών, που για κάποιο χρονικό διάστημα υπήρξε και ως οικισμός. |
|
ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ |
Σημαντικός οικισμός ανατολικά των Καπετανιανών, στην είσοδο ενός μικρού φαραγγιού. (το φαράγγι του Εβραίου;) Διατηρείται ερειπωμένη η ομώνυμη εκκλησία ένα πρόσκτισμα νοτιώς αυτής και αρκετά ίχνη άλλων κτιρίων. |
|
ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ |
Βρισκόταν στην περιοχή της μονής Οδηγήτριας. Διατηρούνται: Ο ομώνυμος κατάγραφος ναός, το πολύ ενδιαφέρον υδραγωγείο και ελάχιστα από τα θεμέλια των οικιών του. Πατρίδα των Συγγελάκηδων της Μεσαράς |
|
ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ |
Οικισμός κοντά στα Πηγαϊδάκια. Δεν αναφέρεται σε απογραφές ίσως επειδή είχε άλλο όνομα. Διατηρείται η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου που έδωσε το σημερινό όνομα στον τόπο και λίγα ερείπια από τα σπίτια του. |
|
ΑΓΙΟΣ ΒΛΑΣΙΟΣ |
Αναφέρεται μόνο το 1577. Βρισκόταν κοντά στο Μεσοχωριό, στην θέση που βρίσκεται σήμερα το ξωκλήσι του Αγίου Βλασίου. Ήταν και αυτό ένα από τα μικρά χωριά που οι κάτοικοι τους τα εγκατέλειψαν και δημιούργησαν το Μεσοχωριό |
|
ΑΓΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ
|
Παλαιός οικισμός που αναφέρεται σ΄ όλες τις βενετσιάνικες και την Τούρκικη απογραφή. Βρισκόταν ανατολικά της Μιαμούς όπου σώζονται τα ερείπια των σπιτιών του και η ομώνυμη εκκλησία |
|
ΑΓΙΟΣ ΚΥΡΙΛΛΟΣ |
Βόρεια των Καπετανιανών στην θέση Αη Κύρλος. Από τους τελευταίους τούρκους κατοίκους το αγόρασε ο Θ. Σταματάκης. Εγκαταστάθηκε εκεί με την οικογένεια του στα τέλη του 19ου αιώνα και έπειτα επανήλθε στα Καπετανιανά και το χωριό ερήμωσε οριστικά. Σώζονται περιβόλια, ένα σπίτι, ένας νερόμυλος και ο ναός. |
|
ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ |
Αναφέρεται μόνο σε βενετσιάνικες απογραφές. Τα ερείπια του διακρίνονται σε έναν λόφο κοντά στον Κουσέ. Το τοπωνύμιο ακούγεται «Στα Σώπατα ή στον Αϊ Κωνσταντίνο» |
|
ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ |
Βρισκόταν βόρεια του Μεσοχωριού. Σήμερα σώζεται μόνο η εκ θεμελίων ανακαινισμένη εκκλησία του. Πριν λίγα χρόνια διακρίνονταν και ερείπια οικιών που σήμερα έχουν εξαφανιστεί από τις βαθιές αρόσεις του χώρου. |
|
ΑΓΙΟΣ ΜΑΜΑΣ |
Βρισκόταν βορείως του Χάρακα. Σήμερα δεν σώζεται τίποτα άλλο παρά μόνο το τοπωνύμιο. Οι κάτοικοι του μετακόμισαν στην Μουρνιά όπου και μετέφεραν την «λατρεία» του Αγίου Μάμα, τον οποίο τιμούν και σήμερα οι Μουρνιανοί. |
|
ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΚΟΣ |
Βρισκόταν ανάμεσα στα Πηγαϊδάκια και τους Καλούς Λιμένες. Η εκκλησία του αναστηλώθηκε πρόσφατα, ενώ τα ερείπια των οικιών του έχουν εξαφανιστεί από τις καλλιέργειες και τον σύγχρονο οικισμό που δημιουργείται στην ίδια θέση |
|
ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΗΤΑΣ |
Βραχύβιος οικισμός- μετόχι του Αχεντριά. Αναφέρεται στις απογραφές του 1900, 1920 και 1928, έκτοτε εγκαταλείφθηκε. Προφανώς πρόκειται για τις αγροικίες των Αχεντριανών στην περιοχή του γνωστού προσκυνήματος του Αγίου Νικήτα. |
|
ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ |
Βρισκόταν βόρεια του Κοφίνου όπου σώζονται τα ερείπια του και η ομώνυμη εκκλησία, μετόχι σήμερα της Μονής Κουδουμά. Πατρίδα του οπλαρχηγού Αϊνικολιώτη. Η τελευταία οικογένεια το εγκατέλειψε την δεκαετία του 1970. |
|
ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ |
Ο Βασιλικάτα στον κατάλογο των χωριών αναφέρει: S. Paulo mono. Η θέση του στον Άγιο Παύλο Παρανύμφων όπου υπήρξε μικρό μοναστήρι που για κάποιο διάστημα ερήμωσε και κατοικήθηκε από το εργατικό προσωπικό. |
|
ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ |
Στην περιοχή του Μεσοχωριού και στην θέση που βρίσκεται το ξωκλήσι του Αγίου Σπυρίδωνα. Σύμφωνα με την παράδοση οι κάτοικοι του μετακόμισαν στο Μεσοχωριό. Διατηρούνται ελάχιστα λείψανα κτισμάτων. |
|
ΑΖΟΓΥΡΑΣ |
Αναφέρεται μόνο στις Βενετσιάνικες απογραφές στην επαρχία Καινούριου. Η ακριβής του θέση δεν είναι γνωστή. Θα πρέπει να αναζητηθεί στο τμήμα των Αστερουσίων ανάμεσα στα Πηγαϊδάκια και τον Κρότο |
|
ΑΪΣΤΡΑΤΗΓΟΣ |
Μόνο στην απογραφή του 1832 αναφέρεται οικισμός στην επαρχία Καινούργιου με την επωνυμία Αϊστράτηγος. Μάλλον πρόκειται για το μετόχι των Απεζανών κοντά στα Πηγαϊδάκια και προφανών συνδέεται με το χωριό Πλατάνι της παράδοσης. |
|
ΑΜΠΑΔΟΧΩΡΙ |
Το αναφερόμενο σε βενετσιάνικες απογραφές Αμπαδοχώρι που οι κάτοικοι του σχετίζονται με την γειτονική Αμπαδιά, συνάγεται από τα σχετικά έγγραφα ότι βρισκόταν στο δυτικότερο τμήμα των Αστερουσίων. |
|
ΑΝΕΒΑΛΛΟΥΣΣΑ |
Αναφέρεται σε απογραφές και έγγραφα. Κοντά στο Διονύσι υπάρχει τοπωνύμιο Ανεβάλλουσσα. Δεν σώζονται ερείπια αλλά οι παλαιοί ιδιοκτήτες της περιοχής αναφέρουν ερείπια οικιών και εκκλησίας. |
|
ΑΝΕΒΑΛΛΟΥΣΣΑ |
Αναφέρεται σε έγγραφα και απογραφές. Ανάμεσα σε Καπετανιανά και Κρότο σώζεται ανεβάλλουσα πηγή και τοπωνύμιο. Υπάρχει πλούσια παράδοση γι αυτό τον τόπο που συνδέεται με την οικογένεια Τσαπάκη της Μεσαράς |
|
ΑΠΙΔΙΑΝΩ |
Κοντά στην Μιαμού σώζονται τα ερείπια του οικισμού των Απιδιανών. Δεν αναφέρεται με αυτό το όνομα σε καμιά απογραφή. Οι Μαμουδιανοί διηγούνται ότι οι κάτοικοι του μαζί με άλλων γειτονικών χωριών ίδρυσαν την Μιαμού |
|
ΒΛΑΣΚΙΑΝΑ |
Αναφέρεται μόνο στην Απογραφή του 1671 ως Μετόχι. Από το ίδιο έγγραφο συνάγεται ότι γειτνίαζε με το χωριό Πλώρα. Πιθανόν να ενώθηκε με την Πλώρα |
|
ΓΑΒΑΛΙΑΝΑ |
Αναφέρεται τον 19ο αιώνα. Βρισκόταν νοτιοδυτικά των Πηγαϊδακίων. Οι κάτοικοι του (Ξυλίκηδες, Μουσάδες, Κοντουδάκηδες και Ζαχαριουδάκηδες) εγκαταστάθηκαν αρχικά στο Μονόχωρο και αργότερα στα Πηγαϊδάκια. |
|
ΓΕΡΑΚΑΡΙ |
Ένα από τα χωριά των Αστερουσίων που ερημώθηκαν κατά την διάρκεια του Κρητικού Πολέμου. Η θέση του θα μπορούσε να ήταν στην εκτεταμένη περιοχή Γερακάρης των Καπετανιανών όπου διακρίνονται ίχνη κτισμάτων. |
|
ΓΙΑΛΟΜΟΝΟΧΩΡΟ |
Το Μονόχωρο της Γιαλιάς εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους του στα μέσα του 20ου αιώνα και γι αυτό τα ερείπια του σώζονται σε πολύ καλή κατάσταση νοτιοανατολικά της Μονή Οδηγήτριας. |
|
ΓΙΑΝΝΟΥΛΙΑΝΑ |
Τα Γιαννουλιανά ή Μετόχι Βρισκόταν κοντά στα Πηγαϊδάκια. Σώζεται ο ναός του και τα ερείπια αρκετών σπιτιών σε μεγάλο ύψος. Παρά το όνομα του είναι το χωριό των Μουσάδων που μετοίκησαν στα Πηγαϊδάκια |
|
ΓΟΡΓΙΑΝΩ |
Ανάμεσα στα Καστελιανά και το Μεσοχωριό στην θέση όπου βρίσκεται σήμερα το μετόχι Φουντά των Φουντάδων Δεν αναφέρεται σε απογραφές, (τουλάχιστον με αυτό το όνομα), αλλά το γνωρίζουμε από την παράδοση των γειτονικών οικισμών. |
|
ΓΟΡΓΟΡΙΝΟ |
Αναφέρεται από τη παράδοση και Γοργόρημο διότι ρήμαξε γρήγορα. Τα ερείπια του σώζονται σε ένα λόφο δυτικά από τα Πηγαϊδάκια και κοντά στα Μανουσανά. |
|
ΓΥΨΑΣ |
Πατριαρχικό χωριό γνωστό από το κληροδότημα του καρδινάλιου Βησσαρίωνα. Τα σχετικά έγγραφα το τοποθετούν κοντά στον Πύργο δίπλα στον Αναποδάρη |
|
ΓΩΝΙΕΣ |
Αναφέρεται σε έγγραφα του Δούκικου Αρχείου Ηρακλείου. Από τα ίδια έγγραφα συνάγεται ότι βρισκόταν στα Δυτικά Αστερούσια αφού συνδέεται με τα χωριά Καμηλάρι και Πιτσίδια στην περιφέρεια των οποίων πρέπει να αναζητηθεί. |
|
ΕΒΟΛΑΘΙ |
Στο τμήμα των Αστερουσίων που βρίσκεται στην Επαρχία Μονοφατσίου θα πρέπει να αναζητηθεί το μετόχι Εβολαθί που αναφέρεται μόνο από τον Barozzi, εάν βέβαια δεν πρόκειται για λανθασμένη γραφή άλλου οικισμού |
|
ΖΑΜΠΡΕΣ |
Το καλοδιατηρημένα ερείπια του χωριού Ζάμπρες, βρίσκονται σε αρκετό υψόμετρο νοτίως των Στερνών. Αφού ερήμωσε ξανακατοικήθηκε από Ανωγειανούς βοσκούς και αναφέρεται Δέρτζη Μετόχι μέχρι τη γερμανική κατοχή που ερήμωσε οριστικά |
|
ΙΖΟΥΝΙΔΑ |
Ο οικισμός αυτός που πρέπει να αναζητηθεί στο τμήμα των Αστερουσίων που βρίσκεται στην επαρχία Καινουρίου, αναφέρεται μόνο σε τούρ?
Κάντε μας follow:
|
){kind=link}