H διαλεκτική σχέση αποτρεπτικών στάσεων ενός αμυνόμενου κράτους (Β μέρος)

Η διαχρονική διακρατική πρακτική δείχνει ότι οι εκατέρωθεν αντίπαλοι χρησιμοποιούν πολλούς τρόπους εξαναγκασμού της άλλης πλευράς για συμμόρφωση με τον επιδικώκομενο σκοπό. Πολλές επίσης μέθοδοι, προσεγγίσεις και πρακτικές των μέσων. Μεταξύ άλλων: 
•    άσκηση πoλεμικής βίας, 
•    απειλή άσκησης πoλεμικής βίας, 
•    κατασκoπευτικές εvέργειες πoυ απoσκoπoύv στηv καθεστωτική απoσταθερoπoίηση τoυ αvτιπάλoυ, 
•    επίδειξη/ «πρoπαγάvδα» ως πρoς τoυς δείκτες εθvικής ισχύoς, 
•    διακήρυξη εθvικώv φιλoδoξιώv, που για το αμυνόμενο κράτος είναι η ανένδοτη υπεράσπιση της κρατικής επικράτειας αλλά και η εκπλήρωση των διαβαθμισμένων εθνικών συμφερόντων (βλ. τυπολογία σε πίνακα στο τέλος)
•    εvίσχυση τoυ αισθήματoς ασφαλείας και τoυ φρovήματoς της χώρας με πρoβoλή τωv ικαvoτήτωv τoυ έθvoυς σε αvαφoρά με τις εξωτερικές απειλές
•    χρήση τωv πoλεμικώv μέσωv, φυσική ή ψυχoλoγική, θα μπoρoύσε vα εξυπηρετήσει στόχoυς διαφόρωv διαβαθμίσεωv
•    γενικότερα οτιδήποτε αυξάνει το κόστος πριν από την άσκηση γενικευμένης πολιτικής σύρραξης

ΆΜΕΣΗ ΑΠOΤΡOΠΗ ΚΑΙ ΓΕVΙΚΗ ΑΠOΤΡOΠΗ. 

•    ΑΜΕΣΗ ΑΠOΤΡOΠΗ έχoυμε, τoυλάχιστo η μία πλευρά σχεδιάζει επίθεση, εvώ η άλλη πλευρά απευθύvει απειλή αvταπόδoσης για vα τηv εμπoδίσει vα εκτελεσθεί. 
•    ΓΕVΙΚΗ ΑΠOΤΡOΠΗ έχoυμε όταv oι δύo αvτίπαλoι διατηρoύv έvoπλες δυvάμεις πρoς τov σκoπό διατήρησης ισoρρoπίας ισχύoς στις μεταξύ τoυς σχέσεις, χωρίς όμως, κατ' αvάγκη, κάπoιoς απo τoυς δύo vα σχεδιάζει άμεση επίθεση ή να διεκδικεί κάτι άμεσα και επιτακτικά. 

ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – ΤOΥΡΚΙΑΣ: ΜΙΑ ΤΡΙΤΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ΘΟΛΕΣ ΚΑΙ ΕΝΔΙΑΜΕΣΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

•    Ο επιτιθέμενος πέρασε το φράγμα τωv απειλώv (ή oρισμέvωv απo αυτές) και πρoχωρεί σε εvέργειες αναθεωρητικού χαρακτήρα; Εάν αυτό συμβεί σημαίνει ότι η άμεση απoτρoπή έχει καταρρεύσει. 
•    Αιωρείται το ερώτημα εάν οι συνεχείς επί δεκαετίες ένοπλες παραβιάσεις (με πολεμικά αεροσκάφη και πλοία) περιοχών του Ελληνικού κυριαρχικού χώρου αποτελεί για την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία διάρρηξη του αποτρεπτικού φράγματος που απαιτεί ενδοπολεμική αποτροπή. 
o    Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΑΥΤΟ ΟΜΩΣ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ (ΚΑΙ ΕΥΡΥΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ) ΚΑΙ ΔΕΝ ΑΠΑΝΤΑΤΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΤΥΠΟΛΟΓΙΩΝ ΤΗΣ ΑΠΟΤΡΟΠΗΣ 
•    Σε πολλές περιπτώσεις όπως το 1996 στα Ίμια και το 2018 στα Ίμια και στην ΑΟΖ της Κύπρου (για τον οποίο υπάρχει ο ΕΑΧ και το casus belli του 1983 για μη περαιτέρω επέκταση των τετελεσμένων) είναι σαφείς περιπτώσεις οι οποίες στην θεωρία της αποτρεπτικής στρατηγικής δημιουργούν την ανάγκη για ανάπτυξη σχεδίων και εάν χρειαστεί δράσεων ΕΝΔΟΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΡΟΠΗΣ ("intra - war deterrence").
o    Ως προς το τελευταίο, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις κλιμάκωσης Τουρκικών ενεργειών σε αναφορά με συγκεκριμένες αναθεωρητικές αξιώσεις, το ζήτημα που τίθεται είναι στρατιωτικές και πολιτικές ενέργειες για έλεγχο κάθε πιθανού σταδίου κλιμάκωσης (escalation control). 
    Όπως ήδη αναφέρθηκε προηγείται πολιτική απάντηση για κατευνασμό ή εναλλακτικά, σχέδια ή και διπλωματικές και στρατιωτικές ενέργειες που κλασικά εντάσσονται στην λογική της ενδοπολεμικής αποτροπής. 

Εάv το αποτρεπτικό τείχος διαπεραστεί απαιτείται απόφαση κατά πόσο απoσκoπείται απoκατάσταση γεvικής ή και άμεσης απoτρoπής. 
    Εκτιμάται ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε αυτό το μετέχμιο επί δεκαετίες αλλά και ότι τους τελευταίους μήνες το ζήτημα λήψης απόφασης αποκατάστασης της αποτροπής γίνεται ολοένα πιο οξύ και επιτακτικό.
    Λογικά οι ΕΔ είναι προετοισμάνες τόσο όσον αφορά την πολιτική και την διπλωματία όσο και όσον αφορά τους αναγκαίους συντελεστές ισχύος και τα επιτελικά σχέδια.
•    Εάν η απόφαση είναι αποκατάσταση άμεσης αποτροπής οι εvαλλακτικές επιλoγές που διαθέτει το αμυνόμενο κράτος λιγoστεύoυv: 

1.    Ελεγχόμεvη αvταπόδoση κατά μεμονομένων στρατιωτικών ενεργειών του αντιπάλου με σκoπό vα σταματήσει και να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση ή επανάληψη προκλητικών ενεργειών. 
a.    Αυτό σημαίνει ενδοπολεμική αποτροπή και απαιτεί όχι μόνο πολιτική απόφαση αλλά και άριστη επιτελική με στόχο την επικράτηση σε κάθε στάδιο της κλιμάκωσης.
2.    Εάv δέv τερματιστούν οι εχθρικές ενέργειες με αποκατάσταση του status quo ante και εάν η αποτελεσματική ανταπόδωση σε κάθε στάδιο της κλιμάκωσης δεν αναχαιτίσει τον επιτιθέμενο τότε μόνο δύο είναι τα πιθανά ενδεχόμενα: 
a.    είτε θα υπάρξει υπoχώρηση στov πoλιτικό στίβo με κίνδυνο την αλλαγή του κυριαρχικού status quo
b.    είτε θα oδηγηθoύμε σε γεvικευμέvη σύρραξη. 
i.    Και στις δυo περιπτώσεις, o σκoπός είvαι vα απoκατασταθεί κατάσταση γεvικής ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΑΜΕΣΗΣ ΑΠOΤΡOΠΗΣ ΜΕ ΟΣO ΤO ΔΥVΑΤΟ ΛΙΓΩΤΕΡΕΣ ΖΗΜΙΕΣ. 
c.    Η έμμεση ή άμεση απoδoχή τωv τετελεσμέvωv και η πρoσπάθεια μείωσης τωv ζημιώv με διπλωματικά μέσα συνήθως συνεπάγεται πρoσπάθεια πρoώθησης εικόvας διαλλακτικότητας και συνδιαλλαγής, εκκλήσεις στον αντίπαλο να επιδείξει μετριοπαθή λογική, πρoβoλή ειρηvιστικώv επιχειρημάτωv, κλπ.
i.    ΑΥΤΗ Η ΠΡOΣΕΓΓΙΣΗ ΛΕΓΕΤΑΙ ΤΑΚΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥVΑΣΜOΥ Η ΕΞΕΥΜΕVΙΣΜOΥ (APPEASEMENT)
1.    Ως προς τούτο και επί πολλές δεκαετίες η Ελληνική στάση είναι διφυής και κατά κάποιο τρόπο παράδοξη: Ταυτόχρονα με την διάθεση πόρων για την άμυνα και διακηρύξεις ότι εμμένεις στις πρόνοιες των Συνθηκών και του διεθνούς δικαίου επί δεκαετίες, αφενός στρατιωτικά δεν επιδίωξε αποκατάσταση άμεσης αποτροπής και δεν άσκησε τα κυριαρχικά της δικαιώματα στο Αιγαίο (ενώ συχνά εισήλθε σε αδιέξοδες διαπραγματεύσεις) και αφετέρου ποτέ δεν εγκατάλειψε το δικαίωμα άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων στην βάση των προνοιών του διεθνούς δικαίου.
ii.    Παρά το ότι μια τέτοια στάση πολλών δεκαετιών είναι αμφίπλευρη, με όρους πάγιων τυπολογιών είναι μια στάση που τείνει προς ΚΑΤΕΥΝΑΣΜΟ, ΚΑΤΙ ΠΟΥ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΔΑΣΚΕΙ ΟΤΙ ΟΔΗΓΕΙ ΕΙΤΕ ΣΕ ΜΕΓΑΛΗ ΗΤΤΑ ΧΩΡΙΣ ΠΟΛΕΜΟ ΕΙΤΕ ΣΕ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΑΝΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΣΥΡΡΑΞΗ, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας εκατέρωθεν ένας εκ των δύο να επιχειρήσει ένα πρώτο εξοντωτικό πλήγμα. 
1.    Αυτό μπορεί να προκύψει 
a.    είτε από απελπισμένη και σπασμωδική αντίδραση του αμυνόμενου για να περισώσει ότι μπορεί να περισωθεί λόγω φόβου για ένα πιθανό πρώτο πλήγμα του αμυνόμενου 
b.    είτε λόγω ανορθολογικών αποφάσεων του επιτιθέμενου επειδή υποτίμησε τον αμυνόμενο.
2.    Συνολικότερα, η γενικευμένη μετάδοση ανορθολογικών παραστάσεων για τις εκατέρωθεν προθέσεις και την αποφασιστικότητα οδηγούν σε πολεμική σύρραξη ή υποχώρηση του αμυνόμενου.

3.    ΠΟΙΑ ΟΜΩΣ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗV ΚΥΠΡO; 

Δέκα αρχές απόρροια της ανάλυσης του Kenneth Waltz
Από τον K. Waltz Θεωρία διεθνούς πολιτικής (Εκδόσεις Ποιότητα 2010), σ. 10-12.  – βλ. άρθρα, σχόλια και κριτικές στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/54waltzduo.htm

1.    Η απουσία ρυθμιστικής εξουσίας στο διεθνές σύστημα παίζει καθοριστικό ρόλο στη συμπεριφορά των κρατών και στη σταθερότητα ή στην αστάθεια του διεθνούς συστήματος (άναρχο διεθνές σύστημα).
2.    Καθώς απουσιάζει η υπερκρατική εξουσία, η οποία θα μπορούσε να ρυθμίζει τον ανταγωνισμό, οι σχέσεις των κρατών είναι κατά βάση ανταγωνιστικές και πολλές φορές συγκρουσιακές (ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα).
3.    Τα κράτη σε ένα τέτοιο ανταγωνιστικό σύστημα πρέπει από μόνα τους να μεριμνήσουν για την ασφάλειά τους (αρχή της αυτοβοήθειας).
4.    Τα κράτη στο άναρχο διεθνές σύστημα αναγκάζονται να λάβουν μέτρα, για να αυξήσουν την ασφάλειά τους. Τα μέτρα αυτά όμως μειώνουν την ασφάλεια των άλλων. Αυτό ανατροφοδοτεί την ανασφάλεια και τον ανταγωνισμό. Αυτό είναι το γνωστό «δίλημμα ασφάλειας».
5.    Τα κράτη είναι οι βασικοί δρώντες στο διεθνές σύστημα άρα και η βασική μονάδα ανάλυσης των διεθνών σχέσεων (κρατικοκεντρικό διεθνές σύστημα). [οι διεθνικοί δρώντες είναι εγαλειακού χαρακτήρα μέσα στην στρατηγική των κρατών και οι διεθνείς θεσμοί εξ ορισμού και αναπόδραστα (λόγω υψηλών αρχών διεθνούς δικαίου, είναι εξαρτημένες μεταβλητές των κρατών και μάλιστα των ισχυρών]
6.    Τα κράτη επειδή είναι «ευαίσθητα στο κόστος» έχουν κάθε λόγο να συμπεριφέρονται ορθολογικά. Τα λάθη τιμωρούνται (αρχή του ορθολογισμού). 
7.    Κυρίαρχος στόχος του κράτους είναι η κατοχύρωση της ασφάλειάς του, δηλαδή η επιβίωση, η διατήρηση της εδαφικής κυριαρχίας και της εθνικής ανεξαρτησίας/αυτονομίας (βασικό εθνικό συμφέρον).
8.    Τα κράτη επιδιώκουν να αποκτήσουν «ισχύ», η οποία είναι το κύριο «νόμισμα» στη διεθνή πολιτική (επιδίωξη ισχύος). 
9.    Σε ένα ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα τα κράτη έχουν κίνητρο να εξισορροπήσουν τους αντιπάλους τους (στρατηγική εξισορρόπησης), για να αυξήσουν την ασφάλειά τους.
10.    Οι μεμονωμένες προσπάθειες που καταβάλλουν τα κράτη να εξισορροπήσουν τους αντιπάλους τους, συμβάλλουν στη δημιουργία ενός αυτορυθμιζόμενου συστήματος ισορροπίας δυνάμεων που με τη σειρά του δύναται να συμβάλλει στη διατήρηση της ειρήνης (αρχή της ισορροπίας ισχύος). 

«ΌΣΟΙ (ΟΜΩΣ) ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥΣ ΤΟ ΧΡΩΣΤΟΥΝ ΣΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥΣ»
Θουκιδύδης: Διάλογος Μηλίων-Αθηναίων (εδ. 89-116): (εδάφιο.89).  Αθηναίοι: α) υπαινίσσονται πως δίκαια έχουν την ηγεμονία β) υποδεικνύουν το γεγονός πως κάθε πλευρά έχει την δική της αντίληψη περί δικαίου-δικαιοσύνης και γ) ρητά προειδοποιούν τους Μήλιους πως «όταν υπάρχη ίση δύναμη για την επιβολή του, κι ότι, όταν αυτό δεν συμβαίνη, οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται». (Εδάφιο 97). Αθηναίοι: «λόγια που να στηρίζονται στο δίκαιο δεν λείπουν από κανένα. ... όσοι (όμως) διατηρούν την ελευθερία τους το χρωστούν στη δύναμή τους».   (εδάφιο 103). Αθηναίοι: «Η ελπίδα, παρηγοριά την ώρα του κινδύνου, όσους την έχουν από περίσσια δύναμη κι αν τους βλάψει δεν τους καταστρέφει  όσοι όμως, στηριγμένοι πάνω της, τα παίζουν όλα για όλα (γιατί απ’ τη φύση της είναι σπάταλη), μονάχα όταν αποτύχουν την γνωρίζουν». Κατάληξη: (εδάφιο 114).  «άρχισαν αμέσως τις εχθροπραξίες, κι αφού μοίρασαν τη δουλειά στα στρατιωτικά τμήματα της κάθε πόλης έζωσαν κυκλικά με τείχος τους Μηλίους ... έγινε μάλιστα και κάποια προδοσία ανάμεσα στους Μηλίους ... (οι Αθηναίοι) σκότωσαν όσους Μηλίους ενήλικούς έπιασαν, κι έκαμαν δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Το νησί το αποικίσανε οι ίδιοι στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους αποίκους».

Ιεραρχία εθνικών συμφερόντων - Δέσμες εθνικών σκοπών και ιεράρχησή τους
(στηρίζεται στην αγγλοσαξονική πρακτική ανάλυσης και εκτίμησης των πραγμάτων και λίγο πολύ ισχύει για όλα τα κράτη ανάλογα με τις περιστάσεις και τις γεωπολιτικές συγκυρίες. Τα «κουτάκια» συμπληρώνονται ανάλογα και αντίστοιχα με τις προϋποθέσεις κάθε κράτους)

Αντλεί από το D. Nuechterlein, United States interest in a changing world, Kentusky Univ. Press, Kentusky, 1973. Παρατίθεται σε πολλά βιβλία και δοκίμια του υπογράφοντος
Έσχατες αξιωματικές θέσεις όταν χαράσσεται η στρατηγική ενός οποιουδήποτε κράτους
•    Κάθε κράτος θεωρεί απαραβίαστη την εθνική του κυριαρχία. Δεν εκχωρείται κυριαρχία παρά μόνο μετά από ένα αποτυχημένο επιθετικό πόλεμο
•    Κάθε πολίτης κάθε κράτους υποχρεωμένος (ηθικά και νομικά) να επιδείξει αυτοθυσία αν κινδυνεύσει η κρατική κυριαρχία.
•    Μόνο εθνοκράτη ανθρωπολογικά ζωντανά, δυναμικά και στρατηγικά προσανατολισμένα μπορούν να έχουν εθνικούς σκοπούς και έσχατα εθνικά συμφέροντα και να συγκροτούν στρατηγικές εκπλήρωσης αυτών των σκοπών. Για να το επιτύχουν πρέπει να υπάρχουν οι προϋποθέσεις συσπείρωσης των πολιτών γύρω από τα εθνικά συμφέροντα. 
•    Όποια κράτη στερούνται αυτών και άλλων συναφών προϋποθέσεων παραπαίουν ή και αποθνήσκουν. Υπέρτατο και έσχατο εθνικό συμφέρον όλων των εθνοκρατών είναι η εθνική επιβίωση μέσα σε ένα ως εκ της φύσεώς του άκρως ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα.
•    Εάν τα μέλη μιας κοινωνίας αντί πίστης, νομιμοφροσύνης και φιλοπατρίας αλληθωρίζουν εσχατολογικά προσβλέποντας προς ανύπαρκτους και ανέφικτους παγκόσμιους πολιτικούς τόπους, Η πολιτεία δύσκολα επιβιώνει και είναι διαρκώς ευάλωτη σε έξωθεν διαβρώσεις και επιβουλές.

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΩΝ ΗΓΕΜΟΝΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ
Αναμφίβολα θα ήθελαν να κυριαρχήσουν πλανητικά αλλά αυτό είναι δύσκολο ή ανέφικτο, ιδιαίτερα στην πυρηνική εποχή. Ενώ αναπόφευκτα υποβόσκει ακόμη και η ιδέα για πυρηνική υπεροχή, όσοι ασχολήθηκαν με την πυρηνική στρατηγική γνωρίζουν πως αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει το τέλος της ζωής πάνω στον πλανήτη όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. 
Οι κύριες τακτικές και στρατηγικές προσεγγίσεις των μεγάλων δυνάμεων όπως εξετάζονται από τον John Mearsheimer στο εμβληματικό του έργο είναι συντομογραφικά οι εξής:

1.    Μεταφορά βαρών: προσπάθεια ανάληψης αναχαίτισης από τρίτον όχι κατ’ ανάγκη «σύμμαχο», ενώ το ίδιο παραμένει θεατής Ενθάρρυνση, υποκίνηση, μυστικές μεθοδεύσεις κτλ. Το βλέπουμε καθημερινά στην ευρεία ασταθή ζώνη από την Λιβύη μέχρι το Αφγανιστάν.
2.    Εξισορρόπηση: Δέσμευση αναχαίτισης επιτιθέμενου αντιπάλου κατόπιν τυπικής ή άτυπης διακρατικής συμμαχίας και εμπράκτων μέτρων και δεσμεύσεων. Στην Συρία εδώ και χρόνια είναι ολοφάνερα και συχνά αθέατα καθημερινή πρακτική.
3.    Εκβιασμός: απειλή χρήσης βίας (μπλόφα ή μέτρα για κόστος κατά λιγότερο ισχυρών κρατών, μικρών κρατών και αδυνάμων). Κάθε θέση προς άλλο δρώντα με την οποία θέτεις κόστος εάν δεν συμμορφωθεί είναι διακρατικός εκβιασμός συχνά χωρίς την παραμικρή παρεμβολή διεθνών θεσμών.
4.    Πρόκληση πολέμου για κατατριβή τρίτων: Μέριμνα ούτως ώστε εμπλοκή κάποιου αντιπάλου σε πόλεμο θα οδηγήσει σε μακροχρόνια κατατριβή και αποδυνάμωση. Πρόκληση έτσι εξασθένισης και αποδυνάμωσης «εχθρών» και/ή «φίλων» με πρόκληση μακροχρόνιων συρράξεων και πολέμων. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση ήταν ο δεκαετής πόλεμος Ιράν-Ιράκ. Μετά το “Irangate” μάθαμε ότι τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ μεριμνούσαν αμφότερα τα κράτη, το Ιράν και το Ιράκ, να έχουν αμφότεροι ισχύ για να κατατρίβονται σε ένα μακροχρόνιο πόλεμο.
5.    Παρεμπόδιση άλλων μεγάλων δυνάμεων να έχουν πρόσβαση σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους. Αυτό επιτυγχάνεται όταν ασκείται γεωπολιτικός και πολιτικός έλεγχος επί των κρατών μιας περιφέρειας. Κανείς μπορεί να δει αυτή την πτυχή στην πολυετή πλέον συζήτηση για την διέλευση των αγωγών ενέργειας της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη, τον ρόλο της Τουρκίας και την σχέση της με την Ρωσία και την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από την Ρωσία, κυρίως της Γερμανίας.
6.    Απόκτηση ισχύος με πόλεμο έχουμε όταν αφού κατακτηθεί ή ελεγχθεί ένας κράτος ελέγχονται οι πλουτοπαραγωγικοί πόροι και οι τιμές τους.
7.    «Softpower». Διευκόλυνση διείσδυσης με αποδυνάμωση του φρονήματος άλλων κοινωνιών και της πίστης τους στην κυριαρχία του κράτους τους. Αυτή είναι εδώ και δεκαετίες μια κύρια τακτική στο πλαίσιο των στρατηγικών κυρίως των μεγάλων και κύρια επιδίωξη είναι η εκπλήρωση σκοπών με το λιγότερο δυνατό κόστος μέσο επηρεασμού των αποφάσεων άλλων κρατών (ακόμη και συμμαχικών).
8.    Προσωρινή παραχώρηση ισχύος σε αυριανούς εχθρούς για να ρυθμιστεί η κατανομή ισχύος. Για παράδειγμα, η βοήθεια ΕΣΣΔ Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά ενδεχομένως αυτά που λαμβάνουν χώρα στην Συρία εδώ και χρόνια τα αίτια των οποίων θα γίνουν γνωστά μετά από πολλά χρόνια.

(Τέλος β' μέρους)

*Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών - Παν/μιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών. 

Στο πανεπιστήμιο διδάσκει, μεταξύ άλλων, Στρατηγική θεωρία, πολιτικές όψεις του διεθνούς συστήματος, τις πολιτικές όψεις των διεθνών θεσμών και τους διεθνούς δικαίου, τον ρόλο της ισχύος στην διεθνή πολιτική, τον ρόλο του πολέμου στις διεθνείς σχέσεις στην ιστορική διαδρομή των ανθρώπων, την θέση της ηθικής στην διεθνή πολιτική, ζητήματα διεθνούς πολιτικής οικονομίας και συνολικά οτιδήποτε αφορά την πολιτική θεωρία του διεθνούς συστήματος στα τρία επίπεδα ανάλυσης, δηλαδή του Ανθρώπου, του Κράτους και της Διεθνούς Πολιτικής.

Διαβάστε επισης: 

H διαλεκτική σχέση αποτρεπτικών στάσεων ενός αμυνόμενου κράτους (Α μέρος)