H Κρήτη ως Πνευματικό Κέντρο στο εγγύς και στο απώτερο μέλλον. Προϋποθέσεις και σχεδιασμός (Ε μέρος)

Χρήματα. Που είναι το πρώτον κινούν. Ευτυχώς υπάρχουν στην Κρήτη. To κόστος των απαραίτητων αυτών προϋποθέσεων για ένα ξεκίνημα όπως το περιγράψαμε πριν, είναι πολύ υψηλό. Όχι όμως απαγορευτικά υψηλό για ένα πλούσιο νησί όπως το δικό μας.

Η επιτυχία του κέντρου αυτού, που θα συνδύαζε την έρευνα με την εκπαίδευση και με την κουλτούρα, με περιορισμένους στόχους αρχικά, θα μπορούσε να εξασφαλίσει στο μέλλον τις προϋποθέσεις για την εξακτίνωση της δραστηριότητας του σε άλλους χώρους πολιτισμού.

  Στη μουσική, στο θέατρο και στις εικαστικές τέχνες. Οι δραστηριότητες αυτές, στην αρχή,  μπορεί να μην είναι μεγάλης εμβέλειας.

Είπαμε, ότι δεν πρέπει να προεξοφλείται η εμβέλεια. Με τον χρόνο όμως και με την συμπαράσταση των Κρητικών, που είναι όλοι, διαισθητικά περισσότερο παρά ενσυνείδητα, φιλοπρόοδοι και θαυμαστές της παιδείας, μπορεί λοιπόν οι δραστηριότητες αυτές να γίνουν κάποιας εμβέλειας, στο γειτονικό μας περίγυρο αρχικά και αργότερα, ποιος ξέρει, και παραπέρα.

Το ερευνητικό σκέλος ενός τέτοιου Ιδρύματος, μπορεί αρχικά να ιδρυθεί με σημείο αναφοράς, τα κρητικά αρχεία που φωτογραφήθηκαν

Στη Βενετία και έφτασαν ήδη τα περισσότερα εδώ στο Ηράκλειο.  Πρόκειται για ένα ιστορικό υλικό, που όμοιο του, δεν έχει καμιά πόλη στην Ευρώπη να επιδείξει για την ιστορία της. Και που για να μελετηθεί σωστά, χρειάζεται γενιές ειδικών ερευνητών και αιώνες δουλειάς.

Οι δύο τελευταίοι αιώνες της Βενετοκρατίας, από το 1450 έως το 1669, ήταν μία περίοδος κατά την οποία η Κρήτη ανήκε αναμφισβήτητα στην Ευρώπη.

Πολύ αρμονικότερα και πολύ λειτουργικότερα, από ότι ανήκει σήμερα η ΕΟΚ. Η Ελλάδα στην Ευρώπη. Ήταν μια εποχή παραγωγής, ενός λαμπρού, πραγματικά ευρωπαϊκής εμβελείας πολιτισμού.

Του πολιτισμού που γέννησε τον Θεοτοκόπουλο, τον Κορνάρο και τον Χορτάτζη.

Αυτόν τον πολιτισμό που διαχύνεται μέσα στα κρητικά αρχεία, θα μπορούσε επίσης να είχε ως στόχο του να ερευνήσει να αναδείξει το πρώτο αυτό ερευνητικό κέντρο, ως πυρήνας ενός μελλοντικού, μεγαλύτερου. Και όχι μόνο τον κρητικό εκείνο πολιτισμό αλλά γενικά τον ελληνικό πολιτισμό.

Είναι ντροπή μας να πηγαίνουμε στην Ευρώπη για να σπουδάσουμε τη γλώσσα και τη λογοτεχνία μας. Σε λίγο, αν αφήσουμε τα πράγματα ανεξέλεγκτα, θα πηγαίνουμε να σπουδάσουμε τη γλώσσα μας και τη λογοτεχνία μας, στην Ασία ή και την Αφρική.

Υπάρχει ένας χώρος άλλωστε, όπου έχουμε το προνόμιο να μη ντρεπόμαστε. Και αυτό είναι οι κρητικές σπουδές της περιόδου που σας προανέφερα.

Στις σπουδές αυτές οι Έλληνες, Κρητικοί οι περισσότεροι, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Πράγμα που δεν συμβαίνει για καμιά άλλη πτυχή ή περιοχή γνώσης του αρχαίου, του μεσαιωνικού ή ακόμη και του νεοελληνικού πολιτισμού.

Το ενδιαφέρον για τις κρητικές σπουδές της περιόδου αυτής, είναι παγκόσμιο. Και τίποτε δεν είναι δυνατόν να γραφεί, από κανέναν ξένο επιστήμονα, αν δε συμβουλευτεί τα έργα Κρητικών επιστημόνων με κορυφαίο ανάμεσα τους, τον Στυλιανό Αλεξίου.

Υπάρχει  λοιπόν ήδη στο χώρο αυτό κάτι πολύ σημαντικό. Υπάρχει μια παράδοση. Χρειάζονται λοιπόν χρήματα. Και τα χρήματα υπάρχουν και θα βρεθούν. Χρειάζεται επίσης υπομονή, μεθοδικότητα, μια πιο προσγειωμένη αντιμετώπιση των πραγμάτων.

Είναι ολοφάνερα ανέφικτο να ιδρυθούν ταυτόχρονα όλα αυτά τα κέντρα, τα ιδρύματα και οι ακαδημίες που προτείνονται στο κείμενο αυτό της διακήρυξης.

Ας ιδρυθεί  ένα μόνο κέντρο. Σε ένα μόνο μέρος και ας αποφευχθεί αυτή η χωροτακτική διασκέδαση τους που προδικάζεται έστω και ως θεωρητική αρχή, στα διάφορά σημεία της Κρήτης για να ικανοποιηθούν προφανώς τοπικές φιλοδοξίες και να αμβλυνθούν ενδεχόμενοι ανταγωνισμοί. Το ολέθριο μοίρασμα του Πανεπιστημίου της Κρήτης σε δύο πόλεις, έπρεπε να μας έχει κάνεις σοφότερους.

Η βάση των Γουρνών αν ποτέ διατεθεί για να στεγάσει πνευματικά κέντρα, πράγμα που το εύχομαι, χωρεί τα πάντα και περισσεύει. Δεν χρειάζεται να τα σκορπίσουμε παντού.

Τελειώνω και θα συνοψίσω. Σχεδιασμός σημαίνει στην περίπτωση αυτή, ολιγάρκεια και μεθοδικότητα. Ας εγκαταλείψουμε τα ουτοπικά και υπερφιλόδοξα σχέδια, διατηρώντας τα μόνο, ως ερεθισμούς της φαντασίας μας.

Και ας αρχίσουμε από τα βασικά. Ας αρχίσουμε από το ένα κέντρο, σε έναν μόνο χώρο. Ένα κέντρο που αντικειμενικά θα έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας. Ας το εδραιώσουμε πρώτα και ας αρχίσουμε έπειτα να το επεκτείνουμε πρις άλλες κατευθύνσεις.

Ας βρούμε τα χρήματα, ας βρίσκουμε πάντοτε άφθονα χρήματα για να μπορούμε να το επεκτείνουμε και να του δώσουμε την εμβέλεια που επιθυμούμε. Και ας οπλιστούμε με υπομονή καις αρχίσουμε τη δουλειά. Απεριόριστη υπομονή. Πολλή δουλειά.

Στο τέλος, ίσως προκύψει κάτι σημαντικότερο απ ότι μπορούμε σήμερα να φανταστούμε, Εκτός, εκτός , αν όπως απαισιοδόξησα στην αρχή, η Κρήτη γίνει εμπόλεμη ζώνη, σε μία αδιάκοπα ταραγμένη περιοχή. Και  εκτός αν ο πολιτισμός όπως τον γνωρίζουμε σήμερα και για τον οποίο μιλάμε, πάψει να υπάρχει και στη θέση του κυριαρχήσει τον 21^ο αιώνα, ο εταιριόμενος πολιτισμός. Μ’ αυτή τη διάσταση επιστημονικής φαντασίας για τον οποίο επίσης απαισιοδόξησα στην αρχή.

Οπότε, οι λέξεις, οι πράξεις, τα οράματα, τα συνέδρια, πάψουν να έχουν οποιοδήποτε νόημα».

*O Νίκος Παναγιωτάκης ηταν καθηγητής Βυζαντινολογίας, διευθυντής Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας και ένας από τους πιο πνευματικούς ανθρώπους της χώρας

Διαβάστε το πρώτο μέρος πατώντας ΕΔΩ

Διαβάστε το δεύτερο μέρος πατώντας ΕΔΩ

Διαβάστε το τριτο μέρος πατώντας ΕΔΩ

Διαβάστε το τεταρτο μέρος πατώντας ΕΔΩ