Η επιχείρηση Midnight Hammer που ξύπνησε τις μνήμες του πυρηνικού ολέθρου

Η αεροπορική επίθεση – εξπρές που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες εναντίων πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν, έσπειραν το φόβο για ένα νέο Τσέρνομπιλ.

Η Μέση Ανατολή επιστρέφει σταδιακά σε ρυθμούς κανονικότητας μετά την εκεχειρία   
-έστω και εύθραυστη κατά πολλούς -  ανάμεσα σε Ιράν και Ισραήλ, για την επίτευξη της οποίας απαιτήθηκαν λεπτοί διπλωματικοί χειρισμοί, προκειμένου να συμφωνηθεί η πολυπόθητη κατάπαυση του πυρός μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών.
 
Την παγκόσμια ανησυχία ότι ο πόλεμος των δώδεκα ημερών Τεχεράνης και Τελ Αβίβ θα μπορούσε να ανάψει το «φυτίλι» που θα προκαλούσε έκρηξη οδηγώντας την «πυριτιδαποθήκη» της Μέσης Ανατολής σε γενικευμένη ανάφλεξη, διαδέχθηκαν η έντονη αγωνία και ο φόβος  για διασπορά ραδιενέργειας, από την επιχείρηση – εξπρές με διάρκεια μόλις είκοσι πέντε λεπτών και τη χρήση για πρώτη φορά στα χρονικά βομβών υπερβαρέως τύπου GBU-57 με χαρακτηριστικό μεταξύ άλλων ότι διαπερνούν υπόγεια οχυρωμένα καταφύγια σύμφωνα με την έγκριτη αμερικανική εφημερίδα  New York Post-  με την κωδική ονομασία “Midnight Hammer” και τον βομβαρδισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων  στο Φορντό, το Ισφαχάν και το Νατάνζ  από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Με έκθεσή του στις 22 Ιουνίου ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), εμφανίστηκε καθησυχαστικός αναφέροντας ότι μέχρι στιγμής δεν έχει αναφερθεί καμία αύξηση στα επίπεδα ραδιενέργειας εκτός των εγκαταστάσεων.

Η  είδηση των βομβαρδισμών ωστόσο,  «ξύπνησε» τις μνήμες   από την πυρηνική καταστροφή του 1986 στο Τσέρνομπιλ και  ο Γιώργος Χόμπης ανατρέχει στο αρχείο για να ανοίξει τον φάκελο ενός  από τα μεγαλύτερα πυρηνικά δυστυχήματα στα χρονικά της παγκόσμιας ιστορίας, το οποίο επηρέασε το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και έσπειρε τον τρόμο σε ολόκληρη τη Γηραιά Ήπειρο...

Το δυστύχημα προκλήθηκε τα ξημερώματα της 26ης Απριλίου 1986 στον Πυρηνικό Σταθμό Παραγωγής Ενέργειας  του Τσέρνομπιλ, στην κωμόπολη Πρίπιατ  των πενήντα χιλιάδων κατοίκων, κοντά στα σημερινά σύνορα Ουκρανίας Λευκορωσίας και η οποία  από την επόμενη μέρα  του δυστυχήματος εκκενώθηκε με εντολή κυβερνητικής επιτροπής της τότε Σοβιετικής Ένωσης.  

Όλα συνέβησαν όταν κατά τη διάρκεια δοκιμών και λόγω μιας σειράς λανθασμένων χειρισμών, αλλά και πιθανή βλάβη στην αντλία κυκλοφορίας του ψυκτικού μέσου σύμφωνα με εκτίμηση της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας,    εξερράγη  από την πίεση του ατμού  ο τέταρτος πυρηνικός αντιδραστήρας  του εργοστασίου  , στο οποίο εκείνη την ώρα βρίσκονταν εκατοντάδες εργαζόμενοι. Την πρώτη αυτή έκρηξη ακολούθησε μία ισχυρότερη δεύτερη.

Αποτέλεσμα  ήταν να απελευθερωθούν   στην ατμόσφαιρα μεγάλες ποσότητες  ιδιαιτέρως επικίνδυνων ραδιενεργών ουσιών όπως στροντίου, καισίου και ιωδίου. Η πυρκαγιά  στη γύρω περιοχή κατασβέστηκε αρκετές ώρες αργότερα, ενώ τα εναέρια μέσα που επιχειρούσαν χρησιμοποίησαν άμμο και μόλυβδο προκειμένου να θέσουν υπό έλεγχο τη φωτιά στο εσωτερικό του αντιδραστήρα .   Δύο εργαζόμενοι του Πυρηνικού Σταθμού έχασαν  ακαριαία τη ζωή τους, δεκάδες υπέκυψαν από ασθένεια ακτινοβολίας το αμέσως επόμενο διάστημα, είκοσι οκτώ από τους πυροσβέστες που έσπευσαν στο έργο της κατάσβεσης πέθαναν από οξείας μορφής μόλυνση από τη ραδιενέργεια, ενώ δεκάδες χιλιάδες θάνατοι έχουν αποδοθεί στα υψηλά επίπεδα της ιονίζουσας ακτινοβολίας η οποία εκλύθηκε από την έκρηξη, με τους αριθμούς πάντως που έχουν καταγραφεί να μην αντικατοπτρίζουν το ακριβές μέγεθος της καταστροφής, λόγω της μυστικοπάθειας του καθεστώτος της εποχής .   Τεράστια ήταν και η οικολογική καταστροφή στην περιοχή με δάση, χλωρίδα και πανίδα να επηρεάζονται σημαντικά.  

Το ραδιενεργό νέφος που προκλήθηκε απλώθηκε σε  μεγάλο τμήμα της Ευρώπης αφήνοντας τα «σημάδια» του .  Λίγες μέρες πριν φθάσει στην Ελλάδα, η Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας  εξέδωσε ανακοίνωση καθησυχαστικού χαρακτήρα, κάνοντας λόγο για σημαντική εξασθένιση του νέφους. Όταν αυτό άρχισε να απλώνεται και στη χώρας μας,   μία εβδομάδα μετά το δυστύχημα, κυριάρχησε τα αίσθημα του πανικού στον πληθυσμό. Οι  αρμόδιες αρχές  σύστηναν την αποφυγή κατανάλωσης φρέσκου γάλακτος, τυριού, χόρτων και  το σχολαστικό πλύσιμο φρούτων και λαχανικών. Οι καταναλωτές  κατέκλυσαν τα σούπερ μάρκετ προκειμένου να προμηθευτούν κονσέρβες  και κατεψυγμένα προϊόντα, ενώ  οι  γαλακτοβιομηχανίες επιδόθηκαν μέσω καταχωρήσεων στον Τύπο  σε μια προσπάθεια να καθησυχάσουν τον κόσμο διαβεβαιώνοντας  ότι παρήγαγαν τα προϊόντα τους από σκόνη και όχι από φρέσκα υλικά .  

Τα  ποσοστά ραδιενεργών ουσιών που καταγράφηκαν στη χώρα μας  υπερέβαιναν κατά δέκα φορές τα ανώτατα επιτρεπτά όρια,  με τη  Θεσσαλία και τη βόρεια Ελλάδα να είναι οι περιοχές οι οποίες υπέστησαν το μεγαλύτερο πλήγμα. Στη ραδιενέργεια αποδόθηκαν τα αυξημένα ποσοστά εμφάνισης διάφορων μορφών καρκίνου στον πληθυσμό.

 Ο  φόβος από τις πιθανές επιπτώσεις ακόμα και παραμόρφωσης που θα μπορούσε να έχει στα έμβρυα  η ραδιενέργεια από την πυρηνική καταστροφή,  οδήγησε στην εκτόξευση των εκτρώσεων την ίδια χρονιά σύμφωνα με αποτελέσματα έρευνας της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρίας.   Σήμερα απαγορεύεται η διαμονή σε μία ακτίνα τριάντα χιλιομέτρων από το Τσέρνομπιλ, ενώ από το 2016 ένα τεράστιο μεταλλικό κέλυφος, για την κατασκευή του οποίου χρησιμοποιήθηκαν χιλιάδες τόνοι χάλυβα,  έχει καλύψει τον κατεστραμένο τέταρτο αντιδραστήρα του εργοστασίου ,αντικαθιστώντας την «σαρκοφάγο» η οποία είχε τοποθετηθεί αρχικά , με σκοπό να θωρακίσει  για τα επόμενα εκατό χρόνια από τη διαρροή ιονίζουσας  ακτινοβολίας.

Γιώργος Ε. Χόμπης Δημοσιογράφος