Η επόμενη μέρα στο Δήμο Ηρακλείου, μέσα από μία άλλη ματιά….. (Μέρος 3ο) 

  Στις πρώτες θέσεις των προβλημάτων που διατυπώνουν οι δημότες μας, είναι το «νερό» με την ευρύτερη έννοια. Βέβαια, το ενδιαφέρον των δημοτών μπορεί να είναι η ύπαρξη μόνιμης και ασφαλούς ροής με κατάλληλο προς χρήση νερό, αλλά για κάθε δημοτική αρχή το πρόβλημα νερό είναι ευρύτερο. Έχει να κάνει με την επάρκεια νερού, τις εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας, τον σχεδιασμό για την προσωρινή αποθήκευση, την ποιότητα των δικτύων συλλογής και διανομής, την καταμέτρηση, την εξοικονόμηση και το τελικό κόστος, έτσι όπως αποτυπώνεται στου λογαριασμούς και επωμίζεται να πληρώσει ο Δημότης. 

Νερό Ύδρευσης 

Σήμερα, οι βασικές πηγές τροφοδοσίας στο Δήμο μας είναι το φράγμα Αποσελέμη και τις γεωτρήσεις που υπάρχουν σε διάφορα σημεία του νομού. Η συνολική ετήσια (στοιχεία 2021) ποσότητα που παρέχονται από τις παραπάνω πηγές, ανέρχεται στα 20,3 εκ κυβικά μέτρα. Η κατανάλωση που καταγράφεται άρα και «χρεώνεται» στους καταναλωτές ανέρχεται σε 8.3 εκ κυβικά μέτρα. Δηλαδή δεν τιμολογείται (είτε δεν καταγράφεται, είτε χάνεται) το 59% του νερού που χρησιμοποιείται. Οι επιπτώσεις από αυτό το φαινόμενο είναι πολλαπλές. Πρώτα από όλα αυτή καθ’ αυτή η απώλεια μεγάλων ποσοτήτων ύδατος, σε περιόδους ιδιαίτερης ανάγκης για οικονομία στην διαχείριση του. Δεύτερο η οικονομική επιβάρυνση του μέσου κόστους ανά κυβικό, με αποτέλεσμα την επιβάρυνση της τιμής που πληρώνει ο καταναλωτής, αλλά και τη μείωση των εσόδων της ΔΕΥΑΗ. Δηλαδή πληρώνει σχεδόν διπλάσια από την τιμή που θα προέκυπτε αν είχαμε λελογισμένες «απώλειες». Πως αντιμετωπίζεται αυτό; Η ψηφιοποίηση μέτρησης εισροών – εκροών και ο ηλεκτρονικός έλεγχος και παρακολούθηση των πιέσεων σε όλο το φάσμα του δικτύου διανομής και η χρήση έξυπνων μετρητών στους καταναλωτές, μπορεί να δώσει σημαντικά αποτελέσματα στην μείωση των προβλημάτων διαρροής και καταγραφής. Σε αυτή τη κατεύθυνση ψηφιοποίησης κινείται το εμβληματικό έργο, που πρόσφατα ξεκίνησε να υλοποιείται με πρόβλεψη για τοποθέτηση 20.000 νέων υδρομέτρων με σύστημα τηλεμέτρησης. 

Οι ποσότητες του νερού από τον Αποσελέμη και τις γεωτρήσεις καταλήγουν σε δεξαμενές πέριξ της πόλης με δυνατότητα τροφοδοσίας των διάφορων περιοχών της πόλης μας (αστική και περιαστική). Πως όμως παρουσιάζεται το πρόβλημα να μην υπάρχει τροφοδοσία κάποιων περιοχών της πόλης σε περίπτωση π.χ βλάβης γεωτρήσεων,αλλά επάρκειας από τον Αποσελέμη; Προκύπτει διότι οι δεξαμενές διανομής δεν έχουν μεταξύ τους πλήρες δίκτυο επικοινωνίας - διασύνδεσης, με αποτέλεσμα την αδυναμία κάλυψης της ζήτησης σε όλες τις περιοχές, ιδιαίτερα σε αυτές που είναι σε μεγάλα ύψη. Την επίλυση αυτού του ζητήματος κατά προτεραιότητα τη διατυπώνουμε ως Ενεργοί Πολίτες πολλά χρόνια. Είναι ένα από τα σημαντικά βήματα για τη επίτευξη του στόχου της συνεχής ροής των δικτύων, ιδιαίτερα τώρα που κατασκευάζονται νέα δίκτυα διανομής σε μεγάλο τμήμα της πόλης. Και η στόχευση για συνεχή ροή με πίεση στα δίκτυα έχει πολλαπλά οφέλη στους δημότες και την πόλη (κατάργηση ντεποζίτων, πιεστικών , καλύτερος έλεγχος ποιότητας προσφερόμενου ύδατος κ.α). 

Το τελευταίο διάστημα, ιδιαίτερα με τις παρουσιαζόμενες ελλείψεις και διακοπές επανήλθε στην επιφάνεια η συζήτηση για τις εναλλακτικές λύσεις επάρκειας στην τροφοδοσία νερού. Στην συζήτηση επανήλθαν όλες οι προτάσεις που κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί και προβάλλουν λύσεις στο παραπάνω πρόβλημα. Θα αναφερθώ κυρίως σε μία. Αξιοποίηση νερών Αλμυρού (νερά Ψηλορείτη). Οι πιθανοί τρόποι αξιοποίησης, έχουν διατυπωθεί πολύ πριν την κατασκευή του φράγματος Αποσελέμη, έγιναν προκαταρκτικές μελέτες με συμπεράσματα που αναφέρουν τα πλεονεκτήματα της εξασφάλισης μας νέας πηγής από εκεί και παρ΄ όλα αυτά δεν έχει προχωρήσει τίποτε πέρα μιας μικρής μονάδας αφαλάτωσης. Προτάσεις όπως υδρομαστευτική στοά (αποθήκευση νερού κατάλληλου), εκμετάλλευση για το χρονικό διάστημα (χειμώνα) που προσφέρεται κατάλληλης ποιότητας νερού, ανύψωση φράγματος Αλμυρού για αξιοποίηση μεγαλύτερων χρονικών διαστημάτων του προσφερόμενου κατάλληλου νερού κ.α, δεν έχουν ευδοκιμήσει. Οι προηγούμενα αναφερόμενες λύσεις περιβαλλοντικά είναι οι καλύτερες και οικονομικότερες (μακροπρόθεσμα ) και κυρίως με μεγαλύτερη αξιοπιστία ως προς τις διατιθέμενες ποσότητες . 

Επίσης έχει διατυπωθεί η λύση της μελέτης εντοπισμού περιοχών κατάλληλων για νέες γεωτρήσεις άντλησης νερού. Να επισημάνουμε δύο παράγοντες που πρέπει να έχουμε στην σκέψη μας. Το πρώτο είναι ότι συνήθως αυτές οι γεωτρήσεις αποδίδουν σε μεγάλα βάθη με αποτέλεσμα μεγάλων ενεργειακών καταναλώσεων. Το δεύτερο η οικονομική επιβάρυνση που θα προκύψει είναι σημαντική, οπότε κάθε τέτοια κίνηση πρέπει να συνυπάρχει με την ενεργοποίηση επενδυτικών έργων παραγωγής ενέργειας (ήπιες μορφές ανανεώσιμες) από την ήδη συσταθείσα ενεργειακή κοινότητα του Δήμου μας, που βρίσκεται σε αδράνεια. 

Τέλος το πιο σημαντικό βέβαια, είναι η ενιαία διαχείριση υδάτινου δυναμικού και αυτό πρέπει να είναι στην πρώτη γραμμή διεκδίκησης των δημοτικών αρχών συνολικά. Ένας σχεδιασμός, προσφοράς στους πολίτες του δημόσιου αγαθού δεν μπορεί να τελειώνει στα πλαίσια ενός αυτοδιοικητικού οργανισμού α βαθμού. Όμοροι Δήμοι και περιφέρεια πρέπει να συνεργάζονται για τη εύρεση λύσεων . 

Νερό Άρδευσης 

Οι απαιτήσεις σε νερό άρδευσης είναι μεγάλες και απολύτως αναγκαίες, κυρίως στις αγροτικές περιοχές πρωτογενούς τομέα. Σήμερα εξυπηρετούνται είτε με τοπικές γεωτρήσεις, είτε με αξιοποίηση των τριτοβάθμια επεξεργασμένων λυμάτων από τον Βιολογικό Καθαρισμό. Στη δεύτερη περίπτωση ανήκουν περιοχές του πρώην Δήμου Τεμένους και στις κοινότητες του Άγιου Βλάση και των Βασιλειών. Η προσφερόμενη ποσότητα, σήμερα είναι 6000 κυβικά την ημέρα, ενώ με την κατάλληλη επέκταση (Πρόγραμμα στο Ταμείο Ανάκαμψης: Προσθήκη τριτοβάθμιας επεξεργασίας στην ΕΕΛ Ηρακλείου και αξιοποίηση της εκροής για άδρευση) μπορεί να φθάσει σημαντικά υψηλότερα. Η παραπάνω ποσότητα για να μπορεί να αξιοποιηθεί απαιτεί την κατασκευή των απαραίτητων δικτύων άρδευσης, δεξαμενών και αντλιοστασίων, ώστε να μπορεί να προσφέρει σημαντική βοήθεια στην ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα. Η διατήρηση της τιμής σε χαμηλά επίπεδα είναι ένα κίνητρο για την συνέπεια και των καταναλωτών στις οικονομικές τους υποχρεώσεις. 

Μεγάλες απαιτήσεις σε νερό άρδευσης υπάρχουν και για το αστικό πράσινο. Επειδή στα τελευταία κατασκευασμένα ή κατασκευαζόμενα έργα υπάρχουν δίκτυα άρδευσης, καλό είναι να προχωρήσουμε και στο επόμενο στάδιο , της τροφοδοσίας και λειτουργίας αυτών των δικτύων. Η αξιοποίηση των υπόγειων (σε πολλά σημεία) υδάτων που υπάρχουν ιδιαίτερα στην παλιά πόλη πρέπει να είναι πρώτης προτεραιότητας. Τα τελευταία χρόνια η άρδευση έχει περιέλθει στην αρμοδιότητα του Δήμου, κυρίως λόγω χρηματοδότησης έργων και χρεών. Τα βήματα όμως είναι πολύ αργά και δεν προλαμβάνουν τις εξελίξεις και τις ανάγκες . 

Περιοχές εκτός σχεδίων 

Υπάρχουν περιοχές με αρκετή δόμηση όπως η Φιλοθέη, το Κορακοβούνι, ο Μαραθίτης κ.α, στις οποίες υπάρχει σοβαρό πρόβλημα δημιουργίας υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης. Η έλλειψη σχεδίου και περιβαλλοντικών εγκρίσεων καθιστά δύσκολη την δημιουργία τους. Το πρόβλημα βέβαια σε αυτές τις περιοχές είναι να επιταχυνθούν οι διαδικασίες έγκρισης των σχεδίων πόλης. Παρόλα’ αυτά πρέπει να βρεθεί τρόπος σταδιακής μείωσης των προβλημάτων αυτών. 

Δίκτυο πυρόσβεσης 

Επιβάλλεται ο πλήρης σχεδιασμός (και υλοποίηση) όλων των περιοχών της πόλης, με παροχές νερού πυρόσβεσης (κρουνοί), για να δημιουργηθεί η απαραίτητη υποδομή για την πιο ασφαλή λειτουργία της πόλης. Ενέργεια ωφέλιμη σε δημότες και επιχειρήσεις. Ιδιαίτερα σε περιοχές που λόγω γεωμετρικών στοιχείων των οδών είναι δύσκολη η προσβασιμότητα των κατάλληλων οχημάτων, η ύπαρξη και λειτουργία πυροσβεστικού δικτύου μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια. Κατάλληλο νερό και γι αυτή τη χρήση είναι και το τριτοβάθμια επεξεργασμένο από το βιολογικό καθαρισμό, που είναι διαθέσιμο όλο το χρόνο. 

Η εταιρεία - ΔΕΥΑΗ 

Η εταιρεία εκτός από όλα τα παραπάνω, έχει να διαχειριστεί και την οικονομική πλευρά που είναι και το σημαντικό «αγκάθι» στη λειτουργία της. Η σημερινή οικονομική εικόνα είναι καθρέπτης των δυνατοτήτων. Δάνεια 37,7 εκ € – ΔΕΗ 12,0 εκ €– ΟΑΚ 1,5 εκ €, κ.α . Τα ετήσια έσοδα είναι 15 εκ € περίπου και τα έξοδα 19,2 εκ € (στοιχεία 2021). Για να καλυφθούν η διαφορά αυτή επιβλήθηκε μεσοσταθμική αύξηση στα τιμολόγια 25%. Τα ανείσπρακτα υπόλοιπα του έτους 2021 είναι 5,5 εκ € και συνολικά για τα έτη 2019-2022 είναι 11,8 εκ . Προτιμήθηκε δηλαδή η λύση της αύξησης από το βάσανο της είσπραξης και της μείωσης του κόστους. Χρειάζεται, ιδιαίτερα σήμερα η δημοτική αρχή να βελτιώσει τους μηχανισμούς είσπραξης, το σχεδιασμό της μείωσης του συνολικού κόστους λειτουργίας, τα ενεργειακά βάρη. Επίσης, ιδιαίτερα για το δάνειο της ΕΤΕΠ (υπόλοιπο περίπου 38 εκ) να απαιτηθεί μια σημαντική μείωση μιας και καταναλώθηκε σε έργα, που όλοι οι άλλοι Δήμοι και ΔΕΥΑ τα κατασκεύασαν με χρηματοδοτήσεις. 

Το ανθρώπινο δυναμικό πρέπει να ενισχυθεί άμεσα Η απαγόρευση των προσλήψεων και η αδράνεια στην προκήρυξη 3Κ/2018, έχουν φέρει τη λειτουργία της επιχείρησης σε οριακά επίπεδα. Ευελπιστούμε να προχωρήσουν οι προσλήψεις των 52 ατόμων που προβλέπονται το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα. 

Οι διαφαινόμενες κυβερνητικές προθέσεις δεν είναι και οι καλύτερες για τις ΔΕΥΑ. Η μερική ή και συνολική ιδιωτικοποίηση είναι στις προθέσεις της. Λόγω της έλλειψης προσωπικού πολλές υπηρεσίες και παροχές έχουν δοθεί σε εξωτερικούς συνεργάτες. Το ύψος των χρεών και η δυσκολία στις εταιρείες να ανταπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους, ίσως είναι το σκαλοπάτι για την υλοποίηση των σχεδίων της. Οι μέχρι σήμερα ενέργειες της με την μετατροπή της ΡΑΕ (Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας ΠΟΥ ιδιωτικοποίησε την μεταφορά και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας – με τις γνωστές επιπτώσεις και στην τιμή και στα υπερβολικά κέρδη τους) σε – Ρ.Α.Α.Ε.Υ. (Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων) προδιαγράφουν τις εξελίξεις. Το νερό είναι δημόσιο αγαθό και είναι υποχρέωση της 

πολιτείας να το προσφέρει σε όλους τους πολίτες. Τέτοια φαινόμενα ιδιωτικοποίησης του νερού εμφανίστηκαν στο τέλος του προηγούμενου αιώνα στην ήπειρο μας και σύντομα ξεπεράστηκαν και επανήλθε ο δημόσιος χαρακτήρας στις εταιρείες νερού. 

Η ΔΕΥΑΗ χρειάζεται μια σημαντική αναδιάρθρωση. Προσωπικό κατάλληλο, εξειδικευμένο και επαρκές. Συνεχή αξιολόγηση αποτελέσματος, διαφάνεια, οικονομική βάση, εκσυγχρονισμός εγκαταστάσεων και σχεδιασμός βραχυπρόθεσμος και μακροπρόθεσμος. Ο σχεδιασμός και υλοποίηση έργων και δράσεων πρέπει να ξεπερνάει τα όρια του δημοτικού όπου απαιτείται (διαδημοτικός για έργα – δράσεις κοινού ενδιαφέροντος πχ. Αλμυρός με Δήμο Μαλεβιζίου) η και περιφερειακός (κοινή διαχείριση υδάτων). 

Οι πράξεις, η συνέχεια, οι εφαρμοζόμενες πολιτικές θα κρίνουν και το αύριο της επιχείρησης.

Ηλίας Λυγερός

11/09/2023