Η επόμενη μέρα στο Δήμο Ηρακλείου, μέσα από μία άλλη ματιά….. (Μέρος 4ο) 

Απορρίμματα...

Καθρέπτης μίας νοικοκυρεμένης πόλης είναι η καθαριότητα της. Έτσι έλεγαν οι παλαιότεροι και από μία άποψη είχαν δίκιο. Σήμερα για τους Δήμους το θέμα «απορρίμματα» είναι ευρύτερο. 

Για τους δημότες, η καθαριότητα της πόλης, νοείται η συχνή αποκομιδή των απορριμμάτων, η καθαριότητα οδών, πάρκων και πλατειών, η μη ύπαρξη τοπικών χωματερών, η εμφάνιση και λειτουργία τους αστικού εξοπλισμού (κάδοι, καλαθάκια, παγκάκια, κ.α) και η λελογισμένη οικονομική τους επιβάρυνση. 

Για το Δήμο όμως η καθαριότητα της πόλης είναι κάτι ευρύτερο, αφού περιέχει την αποτελεσματική συλλογή, την εφαρμογή μεθόδων επεξεργασίας και διάθεσης με όρους περιβαλλοντικής προστασίας και αξιοποίησης, με στόχους ανακύκλωσης, επανάχρησης, κυκλικής οικονομίας, ελαχιστοποίησης του όγκου των απορριμμάτων που οδηγείται σε ταφή και μείωσης του συνολικού κόστους που μέσω των ανταποδοτικών τελών μεταφέρεται εντέλει στο δημότη. 

Σήμερα κανένας δεν πηγαίνει στα τυφλά. Οι στόχοι του Εθνικού Σχέδιου Διαχείρισης Απορριμμάτων προσδιορίζουν ότι: Μέχρι το 2030 θα πρέπει τα αστικά στερεά απόβλητα που οδηγούνται σε ταφή να είναι 10% κατά βάρος των συνολικά παραγόμενων απορριμμάτων. Δηλαδή για κάθε ένα τόνο να θάβονται μόλις τα 100 κιλά και τα υπόλοιπα να αξιοποιούνται. Η ανακύκλωση πρέπει να έχει φθάσει σε ποσοστό 55% το 2025 και 60% το 2030. Προβλέπεται επίσης η χωριστή συλλογή οργανικών (καφέ κάδος), όπου σύντομα θα αρχίσει να εφαρμόζεται, αναπτύσσοντας νέα συστήματα και κατάλληλες υποδομές σε όλη την επικράτεια. 

Που βρίσκεται σήμερα ο Δήμος μας; 

Με βάση τα στοιχεία του 2021 είχαμε παραγωγή σύμμεικτων απορριμμάτων 86.877 τόνους. Από τους κάδους της ανακύκλωσης (μπλε κάδος) συλλέχθηκαν 11.087 τόνοι (αξιοποιήσιμοι ήταν λίγο πάνω από τους μισούς), ενώ τα ογκώδη ανήλθαν σε 3.078 τόνους. Έτσι, η συνολική παραγόμενη ποσότητα απορριμμάτων ξεπέρασε τους 100.000 τόνους. Φαίνεται δηλαδή ότι κατά μέσο όρο κάθε κάτοικος παράγει πάνω από 500 κιλά απορρίμματα ετησίως. Οι δαπάνες που καταναλώθηκαν το 2022 ανήλθαν στα 17,2 εκ. (μέσο κόστος τόνου 169 €). Αντίστοιχα, οι δαπάνες το 2021 ανήλθαν στο ποσό τω 12,2 εκ (μέσο κόστος 120 ε ), οπότε συγκρίνοντας τις δύο χρονιές παρουσιάζεται μία αύξηση του κόστους κατά 42% . Οι αιτίες είναι τρείς. Πρώτο η περιφέρεια σταμάτησε να χρηματοδοτεί την λειτουργία του σταθμού επεξεργασίας, δεύτερο η κυβέρνηση, αδικαιολόγητα, επέβαλε τέλος ταφής για τα απορρίμματα που θάβονται και τρίτο υπάρχει η αύξηση του κόστους της ενέργειας. Το τέλος ταφής θα είχε έννοια αν είχε ολοκληρωθεί η πλήρης υποδομή διαχείρισης, που είναι ευθύνη της κεντρικής κυβέρνησης. 

Αξίζει όμως να σταθούμε λίγο και στην αποτελεσματικότητα της δημοτικής αρχής, συνολικά με το θέμα καθαριότητα. Το 2016 (απόφαση 76/2016) ψηφίζεται το τοπικό σχέδιο διαχείρισης απορριμμάτων του Δήμου. Φιλόδοξο σχέδιο με στόχους μείωσης απορριμμάτων, βελτίωση ανακύκλωσης, επανάχρησης, δημιουργίας πράσινων σημείων – γωνιών και μείωσης του κόστους διαχείρισης. 

Τα αποτελέσματα ελάχιστα. 

Η παραγομένη ποσότητα των απορριμμάτων αυξήθηκε 10% (το 2018 ήταν 92.600 τόνους, σε 101.200 το 2021), η ανακύκλωση παρέμεινε πολύ χαμηλά σε ποσοστό 5-7%, καμία δημιουργία πράσινου σημείου κ.α. Η εικόνα της πόλης και η ποιότητα της συλλογής των απορριμμάτων απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί ικανοποιητική, αν και έγιναν σημαντικά βήματα στην ανανέωση του μηχανοκίνητου στόλου αποκομιδής. 

Να σημειώσουμε ότι μέχρι πρόσφατα το προσωπικό που εργαζόταν στον τομέα της καθαριότητας (όλων των ειδών), ήταν περισσότερο (αριθμητικά) από κάθε άλλη περίοδο. Οι διάφορες δράσεις, που ξεκίνησε η υλοποίηση τους, όπως κάδοι οικιακής κομποστοποίησης, παραγωγή τροφών για σκύλους από οργανικά απορρίμματα, αν και θα μπορούσαν να αποτελέσουν τμήμα γενικής λύσης δεν αξιοποιήθηκαν περαιτέρω, ενώ ιδιαίτερα για την κομποστοποίηση δεν γνωρίζουμε τα αποτελέσματα της δράσης αυτής. 

Σήμερα έχει ψηφιστεί ( 67/2023) νέο τοπικό σχέδιο διαχείρισης που εναρμονίζεται με τις εθνικές κατευθύνσεις. Αν και τα ζητήματα διαχείρισης, παρότι πληρώνονται και από τον Δήμο, έχουν μεταφερθεί στον ΕΣΔΑΚ, οι προκλήσεις για τη δημοτική πολιτική είναι μεγάλες για θετικό πρόσημο στις δράσεις που προβλέπονται. Οι στόχοι είναι δύσκολοι και χρειάζεται μέθοδος, οικονομική στήριξη και οργάνωση. Η πρόκληση της κυκλικής οικονομίας, με χωριστή συλλογή και αξιοποίηση, του οργανικού κλάσματος θέλει στοχευμένες παρεμβάσεις (επιλογή καταναλωτών, συλλογή με κατάλληλα μέσα , μεταφορά και επεξεργασία αποδοτική). Αν μείνουμε μόνο στον σχεδιασμό και την προμήθεια του απαιτούμενου εξοπλισμού, υπάρχουν βάσιμοι φόβοι ότι στο τέλος και αυτής της πενταετίας θα ξανασυζητάμε το ίδιο θέμα με ελάχιστες διαφοροποιήσεις. Και αυτό είναι μια προτεραιότητα αν θέλουμε να έχουμε ικανοποιητικό βαθμό υλοποίησης των στόχων. 

Εθνικό σχέδιο – στόχοι και Δήμοι 

Δυστυχώς, αν και οι Δήμοι επιτελούν το δυσκολότερο και ίσως και το πιο φθοροποιό κομμάτι στον κύκλο των απορριμμάτων, τη συλλογή και την καθαριότητα, το σημερινό νομικό πλαίσιο έχει μεταφέρει τις βασικότερες αρμοδιότητες, είτε σε ξεχωριστούς φορείς, είτε στο ίδιο το κράτος. Σημαντικό σημείο τριβής η προβλεπόμενη κατασκευή 4 εργοστασίων καύσης σε όλη την χώρα, με ένα από αυτά στην Κρήτη. Στα εργοστάσια αυτά θα καταλήγει για καύση, η επιπλέον ποσότητα από το επιτρεπόμενο 10% των αποβλήτων, ώστε να αποφεύγεται η επιβολή προστίμων για την μη επίτευξη των στόχων. Η δημιουργία και λειτουργία των εργοστασίων υποβαθμίζει την διαδικασία και επίτευξη των στόχων για την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση και αξιοποίηση των αστικών αποβλήτων. Διότι πιο εύκολα και ίσως οικονομικότερα τα καίω παρά τα επεξεργάζομαι εναλλακτικά. Επιπλέον τίποτε δεν εξασφαλίζει την περιβαλλοντικά ορθολογική λειτουργία της καύσης. Η όλη διαδικασία παραχωρείται (δεν γνωρίζουμε ακόμα την μορφή) σε εταιρείες. Έτσι και αλλιώς εκτός από την αποκομιδή και την καθαριότητα, όλες οι άλλες διαδικασίες λειτουργούν από εταιρείες. Οι Δήμοι συνεισφέρουν, αλλά δεν καθορίζουν. Το τοπικό σχέδιο του Δήμου μας υπολογίζει τις δαπάνες που απαιτούνται για την υλοποίηση του, στο ποσό των 13.2 εκ. €. Για την επίτευξη των στόχων, οι δαπάνες πρέπει να είναι προηγηθούν για να δημιουργηθεί το απαραίτητο υπόβαθρο. Μεγάλο μέρος προέρχεται από ιδίους πόρους. Υπάρχουν; Και επειδή οι δαπάνες του τομέα καθαριότητας είναι ανταποδοτικές, μήπως να ληφθεί κάποια πρόνοια χρηματοδότησης, ώστε να μην επιβαρύνονται για όλα οι δημότες; 

Πόλη και καθαριότητα 

Είναι αναγκαίο να κάνουμε την υπέρβαση. Οι Δημότες απαιτούν καθαρή πόλη παντού. Στις γειτονιές, τα χωριά, στην πόλη, στους κοινόχρηστους χώρους. Συχνή και ποιοτική αποκομιδή των απορριμμάτων. Χώροι προσωρινής εναπόθεσης, πριν την αποκομιδή καθαροί, περιποιημένοι, χωρίς τοπικές χωματερές. Συχνό πλύσιμο κάδων και εφαρμογή μέτρων υγιεινής στους χώρους. Σάρωση και πλύσιμο οδών και πλατειών με σύγχρονα μέσα. 

Τα τελευταία χρόνια δαπανήθηκαν χρήματα για τον σχεδιασμό των δρομολογίων του στόλου αποκομιδής. Η εμπειρία που υπάρχει είναι μεγάλη. Οι εργαζόμενοι προσφέρουν και έχουν θετική δράση βοήθειας και προσφοράς. Βελτιώσεις χρειάζονται. Οικονομία χρειάζεται. Η νέα μορφή κάδων (χωνευτοί –ή με έλεγχο ανοίγματος κλεισίματος) μπορεί να βελτιώσει το αποτέλεσμα. Επίσης, απαιτείται ειδικός σχεδιασμός για περιοχές δύσκολης προσβασιμότητας (συλλογή με ραντεβού). Η δημιουργία καλής εικόνας θα πρέπει να συμπληρωθεί με την οργάνωση και λειτουργία των πράσινων σημείων, των γωνιών ανακύκλωσης και η επέκταση της ανακύκλωσης με κίνητρα. Η νέα προωθούμενη φιλοσοφία, πληρώνεις για αυτά που παράγεις, πρέπει να μας οδηγεί σε καινοτόμες λύσεις, συλλογής, αποτίμησης βάρους και κόστους. Ο Δήμος, όχι μόνο δεν είναι έτοιμος για κάτι τέτοιο, αλλά δεν φαίνεται και κανένας σχεδιασμός σε αυτό. Μια πρώτη προσέγγιση θα ήταν η εφαρμογή του μέτρου σε μεγάλους παραγωγούς οργανικών απορριμμάτων. Η επέκταση του, πιλοτικά, σε μια γειτονιά με συλλογή ανά οικία και καταγραφή και εκτιμώντας τα αποτελέσματα έχεις τα εφόδια να βελτιώνεις και να εφαρμόζεις. 

Η οικονομία πρέπει να είναι στις προτεραιότητες σχεδιασμού του Δήμου. Η επιβάρυνση των δημοτών πρέπει να είναι πολλαπλά ελεγχόμενη και χαμηλή. Ο δρόμος είναι δύσκολος. Η σημερινή κατάσταση είναι μακριά από την απαιτούμενη και την μελλοντικά σχεδιαζόμενη. Στο χέρι όλων και της νέας δημοτικής αρχής, είναι να γίνουν τα απαραίτητα βήματα.

Ηλίας Λυγερός

25/9/2023