Πηγαίνοντας σε κουρείο του 1930

Σαν κοπέλια που υπήρξαμε κάποτε και εμείς, πηγαίναμε στον κουρέα μας τον Μακαρίτη τον Στελιανό Μιχαλομανωλάκη, ή στον Καψαλοστελιανό, και μας κούρευαν με την ψιλή όλα τα Γαλιανάκια, με το αντίτιμο της μιας δραχμής την δεκαετία του ‘60! Τέλη της δεκαετίας μας έκαναν το κούρεμα με την ψιλή δυο δραχμές!
Φυσικά οι κουρείς τότε δεν είχαν αυτόματες ηλεκτρικές μηχανές, παρά δυο τρεις χειροκίνητες ψιλές ή χονδρές, ή ακόμα πιο χονδρές, και σε κούρευε ανάλογα την επιθυμία σου «με την ψιλή» ή «με τη χονδρή»!
Εντύπωση μεγάλη μου έκανε πάλι την δεκαετία του ‘60, που είδα τον σωμαρά του χωριού μας τον μπάρμπα μου Γιώργη Δημ. Χουστουλάκη, να κουρεύει ένα μουλάρι αντί με γαϊδουροψάλιδο, με μια κουρευτική μηχανή που δούλευε με …μανιβέλα!
-Μπάρμπα θα με κουρέψεις κι εμένα με ετηνά τη μηχανή; Του κάνω.
-Κάτσε εκειέ στο κουτσουράκι!
Έκανε δυο τρεις κινήσεις πάνω κάτω, δεξιά αριστερά γυρνώντας την μανιβέλα, και έτοιμος!
Απ ευθείας από τη πλάτη του μουλαριού, με κούρεψε στο άψε σβήσε, και φυσικά δεν μου πήρε και λεφτά! Ποιες απολυμάνσεις, ποια καθαριότητα, απ ευθείας από την πλάτη του μουλαριού στο κεφάλι μου!
Και μια και μιλάμε για σύνεργα του κουρέα, σε άριστη κατάσταση βρέθηκε στο σπίτι του πρώην εφημέριου Γαλιάς Γεωργίου Εμμ Χουστουλάκη, ένα κασελάκι του μπαρμπέρη της δεκαετίας του ΄30 -΄40. Το κασελάκι αυτό φαίνεται να ήταν Γερμανικής προέλευσης, από αυτά που είχαν μέσα οβίδες πυρομαχικών!
Συγκεκριμένα Ο Γεώργιος Χουστουλάκης όταν απολύθηκε από το στρατό, αγόρασε τα σχετικά σύνεργα αυτά του κουρέα όπως φαίνονται μέσα στο κασελάκι, και με αυτά και άνοιξε κουρείο στη Γαλιά. Το κουρείο του ήταν σε ένα μικρό δωμάτιο που του παραχώρησε ο πατέρας του στο χωριό.

Σύνεργα αντικείμενα και υλικά του κουρέα το '30

Στο μπαρμπέρικο του '30, βάσει πληροφοριών από τον κ. Μύρωνα Μαραγκάκη, υπήρχε συνήθως ένα απλό ξύλινο τραπεζάκι 50 Χ 70 εκ, και επάνω εκεί ο κουρέας της εποχής είχε όλα τα σύνεργα του. Επάνω από το τραπέζι και δυο τρία εκατοστά, κρεμόταν στον τοίχο από μια πρόκα, δεμένος με τέλι ένας καθρέφτης σκέτος ή σε σε κορνίζα, για να βλέπει ο πελάτης την πορεία του κουρέματος του.
Στο τραπεζάκι υπήρχαν τρεις τέσσερις κουρευτικές μηχανές χεριού, ψιλές χονδρές και πιο χονδρές, που να αφήνουν λιγάκι μαλλί. Κάθε βράδυ πονούσε το δεξί χέρι του κουρέα από την πολύ χρήση της μηχανής που έκανε πληγές ή κάλους!
Στο τραπέζι υπήρχε ειδικό πιατάκι η σαπουνιέρα, με το πινέλο μέσα, και το πιατάκι με το τριμμένο σαπούνι. Υπήρχε μια ξύστρα που ο κουρέας έξυνε το κοινά σαπούνια που αγόραζε είτε από τον μπακάλη, είτε τα προμηθευόταν δίνοντας τριγόλαδα , η λάδια του τηγανιού ή λάδι από λαδοτύρια, και έπαιρνε σαν αντάλλαγμα πλάκες σαπούνι. Μια οκά τριγές ένα σαπούνι! Οι πλανόδιοι βασικά τρυγάδες ήταν "όπου σε πιάσουν" σε χρήματα! Πολλοί πελάτες ξυριζόταν στο σπίτι με το γνωστό ξυραφάκι τους, και μετά πήγαιναν στον κουρέα για κούρεμα. Όσοι όμως ήθελαν και ξύρισμα, ο κουρέας ζέσταινε λίγο νερό στο καμινέτο σε μπρικάκι που δούλευε με μπλε οινόπνευμα. Έπιανε με τα δάχτυλά του μερικά τρίμματα σαπουνιού, και τα έβαζε στη σαπουνιέρα με λίγο ζεστό νερό, και ανακάτευε για να κάνει τη σαπουνάδα. Το οινόπνευμα ήταν τότε μονοπώλιο του κράτους, όπως και τα τσιγάρα και τα σπίρτα. Άκουγα πως για τα σπίρτα, η Ελλάδα είχε πάρει ένα μεγάλο δάνειο από ένα Άγγλο τραπεζίτη τον Χάρμπο (Harmpo) που είχε μια από τις μεγαλύτερες τράπεζες της Αγγλίας, και για να το ξεπληρώσει έβαλε φόρο στα σπίρτα, και αντί ένα πενηνταράκι που έκαναν κόστιζαν 2 δρχ! Η 1,5 δρχ πήγαινε για αποπληρωμή του φόρου του Χάρμπο!

Στο τραπέζι επίσης είχε δυο τρία ψαλίδια μικρά μεγάλα, και για το ακόνισμα τους περνούσε ειδικός πλανόδιος ακονιστής, και τα ακόνιζε πρώτα στον τροχό και μετά τα πέρναγε και στο ακόνι. Υπήρχαν δυο τρεις τσατσάρες μεσαίες και μεγάλες κοκάλινες, και ένα μικρό τσατσαράκι. Είχε ειδική χτένα με πολύ ψιλά δόντια για όσους είχαν κόνιδες ή ψείρες. Σε αυτή τη περίπτωση έβαζε σε ένα κουβά νερό, και χτένιζε το κεφάλι με την ειδική χτένα, και οι ψείρες όπου με το χτένισμα έπεφταν στο νερό και πνίγονταν! Μετά το έχυνε έξω. Όλοι όσοι είχαν κόνιδες, τους κούρευε με την ψιλή μηχανή, και για τα παιδιά τα αγόρια δηλαδή,υπήρχε ο σχολικός κανονισμός που έπρεπε όλα να κουρεύονται με την ψιλή μηχανή υποχρεωτικά, για να μην κολλήσουν ψείρες!

Βέβαια μας έλεγαν να μην διαμαρτυρόμαστε, διότι με το κούρεμα με την ψιλή, θα μας κάνει λέει πολύ γερά μαλλιά! Κάποιοι πατεράδες μάλιστα που είχαν πειστεί για αυτό, κούρευαν με την ψιλή και τα κορίτσια τους!
Στο τραπέζι επίσης υπήρχαν δυο ξυράφια λάμες που άνοιγαν και έκλειναν για τη σωστή γωνία ξυρίσματος, και αυτές ακονιζόταν πρώτα στο ακόνι και μετά στο ειδικό διπλό λουρί ή φιλαδόρο, για να το κάνει «να κόβει σαν αιθέρας»! Όμως πολλές φορές ο κουρέας έκοβε κατά λάθος και το δέρμα του πελάτη, σε ένα ή περισσότερα σημεία, και επάνω εκεί του έβαζε τη στύψη! Καμιά φορά αν δεν έβαζαν αντισηπτικό στην πληγή, ο πελάτης μπορούσε να μολυνθεί και να πεθάνει! Είχε συμβεί αυτό κάποτε στο χωριό μας τη Γαλιά. Κόπηκε κάποιος και δεν έβαλε τίποτα, μολύνθηκε και σε τρεις μέρες πέθανε. Για αυτό ο κουρέας είχε πάντα στύψη, που ήταν ένα στενόμακρο σαν κιμωλία παρασκεύασμα σε στερεή μορφή, τυλιγμένο σε χαρτί. Από αυτό πέρναγε το κομμένο σημείο, και αμέσως σταματούσε το αίμα, ήταν και αντισηπτικό. Εκείνα τα χρόνια αν δεν είχαν στύψη, έβαζαν καπνό από τα τσιγάρα, ή κομματάκι από το ψιλό χαρτί περιτυλίγματος του τσιγάρου. Δεν έβαζε ο κουρέας οινόπνευμα στην πληγή, γιατί όπως είπαμε ήταν ακριβό εκείνα τα χρόνια.

Βασικά δεν είχε πολλά σύνεργα ο κουρέας της παλιάς εποχής, και οι περισσότεροι μάθαιναν τη τέχνη στο στρατό! Όμως δεν θα έλειπε από κανένα κουρείο το άρωμα το γνωστό ροδόσταμνο, που το έφτιαχναν μόνοι τους οι κουρείς. Έβρισκαν πολλά ροδοπέταλα, τα έβραζαν με νερό ώσπου να μείνει ελάχιστο, και εκείνο μετά μύριζε έντονα. Πρόσθεταν και λίγο οινόπνευμα και έτοιμο και το άρωμα τους! Αν θυμηθούμε οι παλαιότεροι, στις εκκλησίες και ο παπάς είχε ροδόσταμνο, και το έβαζε σε ένα ειδικό δοχείο με λεπτή τρύπα επάνω στο ειδικό καπάκι, το οποίο ξεβίδωνε για να το γεμίσει, και το βίδωνε ξανά. Γύρναγε δίσκο και ράντιζε το πλήθος, και ο κόσμος έβαζε χρήματα στο δίσκο που κρατούσε ο νεωκόρος. Τα χρήματα αυτά ήταν για τον παπά. Το δοχείο εκείνο ήταν μεγάλο και χωρούσε έως και ένα κιλό άρωμα. Αν κάποιος έβαζε στον δίσκο πιο μεγάλο ποσό, άνοιγε και τα χέρια, και ο παπάς του έβαζε άρωμα, που το έβαζε μετά απλώνοντας το στα μαλλιά του! Κάτι ανάλογο σε μικρότερο δοχείο με μακρύ λαιμό, που χωρούσε 250 με 300 γραμ, είχε και ο κουρέας, και ράντιζε το κεφάλι του πελάτη του στο τέλος του κουρέματος. Άλλοι είχαν μια φούσκα παρόμοια με κλύσμα, και έβαζαν εκεί το άρωμα, πίεζαν τη φούσκα, και ο αέρας παρέσυρε μαζί και άρωμα! Μετά βγήκαν τα ψεκαστηράκια του φλίτ, είχαν ένα δοχείο που έβαζαν το υγρό, και μια τρόμπα. Πιέζοντας πάλι την τρόμπα, ο αέρας έστελνε έξω το υγρό. Κοινά ξυραφάκια υπήρχαν και τη δεκαετία του ’30, αλλά δεν συνέφερε τον κουρέα να τα αγοράζει, οπότε χρησιμοποιούσε τα δυο δικά του. Ο στρατός όμως έδινε στον κάθε φαντάρο μια ξυριστική μηχανή με ένα χαρτί ξυραφάκια κλπ, για τον καλλωπισμό του.

Ο κουρέας είχε και μπριγιόλ, το οποίο ήταν ένα ειδικό λάδι από σπορέλαια, το έβαζε σε μπουκαλάκια, και έβαζε στα μαλλιά για να καλοχτενίζονται και να στρώνουν. Είχε και καραμπογιά για να βάφει τα μαλλιά ή τα μουστάκια, αν σε κάποιον είχαν αρχίσει να ασπρίζουν!

Οι μόδες της εποχής

Οι άνδρες δεν έκαναν ιδιαίτερες μόδες, απλά τα έκοβαν κανονικά, και πέρναγαν μονάχα το σβέρκο με την ψιλή μηχανή, και πλήρωναν τη δεκαετία του 30 ένα πενηνταράκι, και όσοι είχαν χρήματα έδιναν έως και μια δραχμή στον κουρέα.
Στη μόδα το ’30 αλλά και μέχρι το ’70, τα παιδιά είχαν σαν μόνη μόδα το «πετάσι»! Στην ουσία ήταν ένα απλό τσουλούφι, επειδή μπροστά το κεφάλι δεν ήταν περασμένο με την ψιλή μηχανή, παρά ή με την πιο χονδρή, ή άφηνε επί τούτου ο κουρέας λίγο μαλλί ένα δυο εκατοστά! Φυσικά αυτό μονάχα τα καλοκαίρια που έκλειναν τα σχολεία, γιατί πετάσια και μόδες απαγορευόταν! Είχε μείνει όμως η κλασική φράση: «Να με κάνεις θές με το…πετάσι»! Λέγανε τη φράση αυτή οι μεγάλοι στους μικρούς, όταν η προσφορά ή η εκδούλευση των μικρών ήταν ασήμαντη ή ανύπαρκτη! Επειδή τα παιδιά πολλές φορές διαμαρτυρόταν γιο το κούρεμα με την ψιλή, και το κεφάλι τους να είναι ¨«γλόμπος», οι γονείς τους προσπαθούσαν να τα πείσουν, πως έτσι θα κάνουν γερά μαλλιά αργότερα!
Επειδή μάλιστα κάποιοι γονείς ήταν πεπεισμένοι για αυτό, ακόμα και τα κορίτσια τους προσχολικής ηλικίας, τα κούρευαν κι αυτά γουλί!

Το βαλιτσάκι του πρώτου κουρέα της Γαλιάς

Και τι δεν είχε μέσα το βαλιτσάκι του παπά Γιώργη που βρέθηκε στο υπόγειο του σπιτιού του πρώτου κουρέα της Γαλιάς! Είχε τέσσερις κουρευτικές μηχανές ψιλές μεσαίες και χονδρές για ανάλογο κούρεμα, είχε δυο ειδικά ξυράφια γερμανικά μάρκας «tiger» με το σχετικό δερμάτινο λουρί για ακόνισμα (φιλαδόρο) και φυσικά ανταλλακτικά διάφορα για όλες αυτές τις κουρευτικές μηχανές.Φυσικά δεν θα έλειπε από το μεταλλικό βαλιτσάκι ένα τσατσαράκι, το δε κουτί με τα δυο ξυράφια λάμες, έγραφε απ έξω:
«Το ξυράφι ΤΙΓΡΕΩΣ δια να ευρίσκεται πάντοτε εν καλή καταστάσει και να ξυρίζει καλά και μαλακά, πρέπει πάντοτε να περνά από το λουρί, πριν και μετά τη χρήσιν, Όταν το περνάτε εις το λουρί πρέπει η λάμα να ακουμβά όλη και αντίθετα από το μέρος που κόπτει. Μετά την χρήσιν να το περνάτε με πανί μαλακόν, και κατόπιν από το λουρί. Κάθε ξυράφι ΤΙΓΡΕΩΣ είναι έτοιμον προς χρήσιν και εγγυώμεθα δια την εξαιρετικήν ποιότητα. Τα ξυράφια ΤΙΓΡΕΩΣ είναι εις όλον τον Κόσμον γνωστά ότι είναι τα καλλίτερα, όλων. Tiger - Fabrik Lauterjung Co, . Solingen. Έτος ιδρύσεως 1873».
Για τα κοψίματα πάντως περιείχε και την στύψη, το ειδικό αυτό ιατρικό παρασκεύασμα σε στερεή μορφή σαν στενόμακρο σαπουνάκι, το οποίο είναι μέσα σε χαρτί τυλιγμένο. Μέσα στο κουτί και σε άριστη κατάσταση σώζονται και μερικά νομίσματα των χιλίων δραχμών του 1939.

Ο παπά Γιώργης κουρέας πριν γίνει παπάς

Συγκεκριμένα Ο Γιώργης Εμμ Χουστουλάκης, όταν πήγε στον πόλεμο του '40 στην Αλβανία, πήγε σαν ομαδάρχης, αφού ηγούνταν κάποιας ομάδας, εκτελώντας τα καθήκοντα λοχία κι ας μην είχε βαθμό. Δεν είναι σίγουρο αν στο στρατό έμαθε και να κουρεύει φαντάρους, πάντως όταν απολύθηκε, μη γνωρίζοντας τι επάγγελμα να κάνει, αγόρασε τα σχετικά σύνεργα αυτά του κουρέα, και τα τοποθέτησε μέσα στο ειδικό Γερμανικό μεταλλικό κασελάκι, και με αυτά άνοιξε το κουρείο του στη Γαλιά, σε ένα μικρό σπιτάκι ενός δωματίου. Το δωμάτιο αυτό ήταν σε ένα στενό προς του Φανουρομανώλη το σπίτι, ακριβώς πίσω από το πρώην σπίτι - φρούριο του άλλοτε Τούρκου Ρετζέπ Αγά, το οποίο βέβαια και γκρεμίστηκε. Έτυχε όμως εκείνο τον καιρό σαν απολύθηκε, να υπάρξει ζήτηση μιας θέσεως ιερέως από τον τότε δεσπότη. συγκεκριμένα ο δεσπότης , ζητούσε ένα σοβαρό άτομο για μια θέση ιερέως. Τότε ήταν που παρουσιάστηκε ο ίδιος ο Γιώργης στον Δεσπότη, και αφού πέρασε τις διαδικασίες όλες, ο δεσπότης τον ενέκρινε, και έτσι ανέλαβε αυτός τη θέση αυτή του ιερωμένου στο χωριό μας, μιας και ο παπά Γιάννης είχε γεράσει πολύ, οπότε φυσικά άφησε το κουρείο του.
Πρέπει να πούμε όμως εδώ, πως ο Μακαρίτης πλέον παπά Γιώργης σαν επαγγελματίας κουρέας, διέφερε από τους άλλους κουρείς που εμφανίστηκαν αργότερα. Αν στη κατοχή του ερχόταν κάποιος στο κουρείο του να κουρευτεί αλλά δεν είχε χρήματα, δεν τον έδιωχνε, παρά τον κούρευε τσάμπα, κι αυτό το έκανε πολύ συχνά!
Ο ίδιος περιμάζευε από τους δρόμους τα ακούρευτα παιδιά του χωριού, που δεν κουρευόταν γιατί οι γονείς τους δεν είχαν χρήματα, και τα κούρευε με τη ψιλή μηχανή δωρεάν!
Το έκανε αυτό κυρίως για τις ψείρες, διότι ήταν η μάστιγα της εποχής, και δεν ήθελε τα παιδιά να έχουν ψειριασμένο το κεφάλι τους. Αυτό ήταν πιο σοβαρό για αυτόν από ότι τα χρήματα που θα εισέπραττε.
Αυτή του η χριστιανική πεποίθηση ήταν που τον ώθησε και στην εκκλησία να γίνει ιερωμένος, και μια και ήταν πλέον πολύ γέρος ο εφημέριος της Γαλιάς ο παπά Γιάννης, ανέλαβε ο ίδιος τη θέση του, μια και το ζητούσε ο Δεσπότης.

Κείμενο – φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης