Ποια είναι τελικά τα χαμοκάρυδα της Κρήτης;

Είναι όντως τα χαμοκάρυδα της Κρήτης, ένα είδος μύκητα, όπως αναφέρουν κάποιοι, και λένε ότι φυεται τον χειμώνα κάτω από τις αλαδανιες στα Χανιά;

Να είναι άραγε τα χαμοκάρυδα οι κρόκοι που χρησιμοποιούν στη μαγειρική; Χαμοκαρυδα τα λένε κάποιοι κι αυτά!

Πολλά λοιπόν ακούμε για τα μυστηριώδη αυτά φυτά, συγκεκριμένα για τον βολβό του φυτού αυτού, αλλά όμως λίγοι γνωρίζουν το θέμα, για το ποια τελικά είναι τα αληθινά χαμοκάρυδα της Κρήτης.

Οι περισσότερο νέοι σήμερα δεν τα ξέρουν, καθ' ότι το φυτό αυτό τείνει να εξαφανιστεί τώρα και πολλά χρόνια, οπότε μονάχα οι παλαιότεροι στα ορεινα της Κρητης το εχουν κατα νου, αφου το εχουν δοκιμασει στην νεανικη τους ηλικια σαν εκλεκτη ιδιαιτερη τροφή!

Η κατηγορια που ανηκει το φυτο λεγεται pumpere lifere, και ειναι ποα πολυετης.

Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες στην οικογένεια, και σε συτήν ανήκουν και οι κορδοκαρές.

Ο λαός τα ονομάζει «χαμοκάρυδα» ή «αυλοκάρυδα». ή «αρκαλόψωμα» ή «λεπτοκάρυδα», «μάνες» κλπ.

Είναι ένα χαμηλό φυτό που το προδίδουν κυρίως τα άνθη του, τα οποία ανθίζουν Απρίλιο με Μάιο.

Το φυτό φύεται σε ορεινές ή ημιορεινές ζώνες, σε χερσαία κι ακαλλιέργητα χωράφια, στις άκρες των δρόμων, ή ακόμα και σε καλληεργημένα χωράφια με ελαφρύ αλέτρι.

Το χαμοκάρυδο το συναντάμε σε πολύ μικρούς πληθυσμούς στη φύση, για αυτό εξ άλλου είναι και δυσεύρετο, και θεωρείται εξαιρετικά σπάνιο φυτό.

Είναι φυτό που τρώγεται η ρίζα του που είναι ένας βολβός, που μοιάζει σε μορφή και σε μέγεθος με καρύδι, ή με πατάτα, αλλά και τα φύλλα του γίνονται τσιγαριστά.

Τα χαμοκάρυδα τρώγονται συνήθως ωμά αλλά και ψητά στα κάρβουνα.

Θεωρείται εκλεκτικός «μεζές», αφού έχει μια ιδιαίτερη γεύση και είναι η αιτία που είχε και έχει πολλούς φανατικούς φίλους!

Για να το βρει κανείς θα πρέπει να είναι έμπειρος ώστε να μπορεί να το αναζητήσει στους ειδικούς τόπους που φύεται, αφού πρώτα αναγνωρίσει το ιδιαίτερο φύλλωμα του!

Στη συνέχεια πρέπει να σκάψει προσεκτικά στη ρίζα του φυτού, περίπου από 10 μέχρι 20 εκατοστά στο έδαφος, για να αποκαλυφθεί το χαμοκάρυδο!

Δεν είναι όμως και λίγες οι φορές, που στο θέρος το δρεπάνι του θεριστή, άρπαζε τον βλαστό του φυτού χαμοκάρυδου, κι αυτό επειδή πολλές φορές ήταν σχεδόν επιφανειακό, το ξεπάτωνε εύκολα!

Φυσικά σε όποιον τύχαινε, το καθάριζε επιτόπου και το έτρωγε!

Για να φας ένα χαμοκάρυδο, θα πρέπει πρώτα να το πλύνεις από τα χώματα, να καθαρίσεις τον σκούρο φλοιό εξωτερικά, και στη συνέχεια να αφαιρέσεις εσωτερικά την λεγόμενη «καρδιά», που είναι ένας νευρώνας, και το σκληρό τμήμα του χαμοκάρυδου που πρέπει να αφαιρεθεί.

Το υπόλοιπο φυσικά τρώγεται.

Δεν θα πρέπει να παραλείψω να πω, ότι τα δύσκολα φτωχά χρόνια, τα παιδιά που έβοσκαν τα ζώα τους στην εξοχή στα χωριά, είχαν κατά νου πάντα και τα χαμοκάρυδα, όπως και οτιδήποτε άλλο από τη φύση που να τρώγεται.

Ήταν χαρά τους να τα βρουν και να τα γευτούν επιτόπου, καθ ότι η πείνα... δεν έκανε αστεία!

Άλλες φορές απλώς γέμιζαν τις τσέπες τους, και στο σπίτι αργά τα έβαζαν στην χόβολη, όπως έκαναν και με τα κάστανα της εποχής, που ήταν τα βελάνια.

Το ίδιο έκαναν με τον μαύρο βολβό της ξυνίδας, τα λεγόμενα «κοκάρια» κλπ.

Είχα την τύχη, μετά από 50 χρόνια, να ανακαλύψω επιτέλους αυτό το σπάνιο φυτό, στα ορεινά της Κρήτης, που τείνει πλέον προς εξαφάνιση. Έτσι σας παραθέτω το φωτογραφικό υλικό, και ελπίζω να ευνοήσουν οι χρονιές, να ήμαστε καλά, ώστε να βρω περισσότερα χαμοκάρυδα, και να τα βάλω μαζί με τα φύλλα σε γιαχνί φαγητό, αρνάκι η μοσχαράκι, να δω αν αληθεύει ότι πράγματι παίρνει μια ιδιαίτερη νοστιμιά το φαί, όπως μου λένε, σαν μια άλλη τρούφα!

Το ίδιο μου λένε οι παλιοί πως νοστιμεύει και με το κερατολάχανο, αλλά και με το αγκινάρακι του φυτού εδάφους της ακολιάς καθαρισμένο!

Φωτογραφία - κείμενο: Γεωργιος Χουστουλακης