Τα κρίσιμα σημεία της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν: Το μνημόνιο συννενόησης και το περιθώριο των 60 ημερών

Σε κρίσιμη καμπή βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ - Ιράν, καθώς οι δύο πλευρές πλησιάζουν σε ένα πλαίσιο συμφωνίας που θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο και να ανοίξει τον δρόμο για ευρύτερη αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, πίσω από την έντονη διπλωματική κινητικότητα παραμένουν ανοιχτά σημεία τριβής, με βασικότερα το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, τα Στενά του Ορμούζ, τις κυρώσεις και τα «παγωμένα» ιρανικά κεφάλαια.

Σύμφωνα με το CNNi, οι δύο πλευρές συζητούν μία βασική συμφωνία, που θα θέτει έναν οδικό χάρτη για την επίλυση όλων των εκκρεμών ζητημάτων.

Αν και η συμφωνία δεν θεωρείται ακόμη δεδομένη, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο προβλέπει ότι, εφόσον υπογραφεί, θα σταματήσουν οι εχθροπραξίες και θα ανοίξει ο δρόμος για μια δεύτερη, δυσκολότερη φάση διαπραγματεύσεων.

Το μνημόνιο και η αντίστροφη μέτρηση των 60 ημερών

Το υπό συζήτηση μνημόνιο προβλέπει σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, και την άρση του αμερικανικού απόκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια. Η Τεχεράνη ζητά ταυτόχρονη χαλάρωση των περιορισμών, ενώ η Ουάσιγκτον συνδέει την άρση τους με την επίτευξη τελικής συμφωνίας.

Ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσε στο CNNi ότι το πλαίσιο δίνει στις δύο πλευρές περιθώριο 60 ημερών για να οριστικοποιήσουν τους βασικούς όρους της συμφωνίας.

Κατά την ίδια πηγή, η πιθανή συμφωνία θα πρέπει να διασφαλίζει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και ότι θα δεσμευθεί να εγκαταλείψει το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει. Το πώς θα γίνει η διαχείριση ή η απομάκρυνση του αποθέματος αυτού θα αποτελέσει αντικείμενο της επόμενης φάσης των διαπραγματεύσεων.

Αμερικανός αξιωματούχος περιέγραψε τη λογική του πλαισίου με τη φράση «αν το Ιράν δεν συμμορφωθεί, δεν παίρνει τίποτα», συνδέοντας την πρόοδο στα πυρηνικά με την οικονομική και εμπορική αποκλιμάκωση.

Στο επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της διαπραγμάτευσης είναι τα Στενά του Ορμούζ, το στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα από το οποίο διέρχεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε σε ανάρτησή του ότι τα Στενά θα ανοίξει στο πλαίσιο του μνημονίου. Ωστόσο, ιρανικά μέσα ενημέρωσης, μεταξύ αυτών και μέσα που βρίσκονται κοντά στους Φρουρούς της Επανάστασης, μετέδωσαν ότι το πέρασμα θα παραμείνει υπό ιρανική εποπτεία.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Τεχεράνη θα επιτρέψει μέσα σε διάστημα 30 ημερών την επιστροφή της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα. Παράλληλα, ζητά την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.

Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, διαμηνύει ότι ο αποκλεισμός θα παραμείνει σε ισχύ μέχρι να υπάρξει συμφωνία, να πιστοποιηθεί και να υπογραφεί. Αυτό δείχνει ότι οι ΗΠΑ συνδέουν την άρση των περιορισμών με απτές δεσμεύσεις από την ιρανική πλευρά.

Τα πυρηνικά αποθέματα της Τεχεράνης

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει το πιο δύσκολο κεφάλαιο. Η πιθανή συμφωνία προβλέπει ότι η Τεχεράνη θα δεσμευθεί να μην επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου και να εισέλθει σε διαπραγματεύσεις για το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

Ωστόσο, Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι τα πυρηνικά ζητήματα δεν συζητούνται σε αυτή τη φάση και ότι οποιαδήποτε σχετική διαπραγμάτευση μπορεί να ξεκινήσει μόνο αφού πρώτα συμφωνηθεί το μνημόνιο για τον τερματισμό του πολέμου.

Το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο Fars μετέδωσε ότι η Τεχεράνη δεν έχει αναλάβει καμία δέσμευση για παράδοση πυρηνικών αποθεμάτων, απομάκρυνση εξοπλισμού, κλείσιμο εγκαταστάσεων ή ρητή δέσμευση ότι δεν θα κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.

Αντίθετα, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα τονίσει ότι το Ιράν θα πρέπει να εγκαταλείψει το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει, με το CNNi να αναφέρει ότι πρόκειται για περισσότερα από 400 κιλά.

Παγωμένα κεφάλαια και κυρώσεις

Η οικονομική διάσταση της συμφωνίας είναι εξίσου κρίσιμη. Το Ιράν ζητά την άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων που παραμένουν παγωμένα σε τράπεζες του εξωτερικού, καθώς η οικονομία της χώρας βρίσκεται υπό μεγάλη πίεση.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Ισμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε ότι από την αρχή της διαδικασίας πρέπει να αποσαφηνιστεί το καθεστώς αποδέσμευσης των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων.

Το Tasnim μετέδωσε, επικαλούμενο ενημερωμένη πηγή, ότι χωρίς την αποδέσμευση συγκεκριμένου μέρους των παγωμένων κεφαλαίων στο πρώτο στάδιο και χωρίς σαφή μηχανισμό για τη συνέχιση της διαδικασίας, δεν θα υπάρξει συμφωνία.

Αμερικανός αξιωματούχος, ωστόσο, δήλωσε στο CNNi ότι η αποδέσμευση των ιρανικών κεφαλαίων θα γίνει μόνο αφού ανοίξει ξανά και λειτουργεί πλήρως το Στενό του Ορμούζ.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στο θέμα των κυρώσεων. Η Τεχεράνη ζητά την άρση τους, όμως οι ΗΠΑ εμφανίζονται να συνδέουν οποιαδήποτε χαλάρωση με την πρόοδο στο Στενό του Ορμούζ και στα πυρηνικά.

Το μέτωπο του Λιβάνου

Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα του πολέμου του Ισραήλ στον Λίβανο, καθώς δεν είναι σαφές αν και πώς το μνημόνιο θα καλύπτει τη σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ. Το ιρανικό πρακτορείο Tasnim ανέφερε ότι η υπό συζήτηση συμφωνία αναφέρεται στο τέλος του πολέμου «σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Ωστόσο, Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε στο CNNi ότι ο Τραμπ είπε στον Μπενιαμίν Νετανιάχου πως στηρίζει την επιθυμία του Ισραήλ να διατηρήσει «ελευθερία δράσης» απέναντι σε απειλές σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.

Παρά την κινητικότητα, η συμφωνία δεν έχει κλειδώσει. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες σε «μία ή δύο ρήτρες» του πιθανού μνημονίου, ενώ ο Τραμπ έχει διαμηνύσει ότι οι ΗΠΑ δεν θα βιαστούν.

Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, δηλώνει έτοιμη για μια «δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία», υπογραμμίζοντας ότι βασικός στόχος είναι να τερματιστεί οριστικά ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.