«Φόβος Κανένας»: Ο Γιάννης Φαρσάρης στο newshub.gr

Απολαυστικό γίνεται κάτι όταν μας λείπει πολύ, το έχουμε στερηθεί και ξαφνικά το έχουμε μπροστά μας σε μεγάλες ποσότητες και εξαιρετική μορφή! Ισχύει για τα πάντα. Από ένα ρόφημα, από το φως του ήλιου, από την αναζήτηση της ηρεμίας του σκοταδιού, αλλά και την εύρεση ανθρώπων που αντικαθιστούν την κενότητα, που την ίδια στιγμή σε έχουν γεμίσει οι περισσότεροι!

Δύσκολο αλλά υπάρχει. Έπειτα από την ανάγνωση του βιβλίου «Φόβος Κανένας» του Γιάννη Φαρσάρη, αναπόφευκτα αναζητούσα το δημιουργό του απολαυστικού «θάρρους» και τις εκδίωξης του φόβου.

Απολαύστε λοιπόν! Καιρός ήταν!

- Γιάννη, αρχικά συγχαρητήρια για το βιβλίο σου «Φόβος Κανένας», αλλά φυσικά και για τα υπόλοιπα πονήματα σου! Τι σε ώθησε να γράψεις αυτά τα διηγήματα; Από πού πηγάζει η έμπνευσή τους;

- Πριν πολλά χρόνια βρέθηκα να εργάζομαι ως κειμενογράφος σε μια διαφημιστική και με αυτή την αφορμή άρχισε η αναμέτρηση με τις λέξεις. Μου πήρε έξι χρόνια να ολοκληρώσω το πρώτο μου μυθιστόρημα, μα από τότε ασχολούμαι αποκλειστικά με το διήγημα, εσχάτως δε, με την υπέρ-μικρή φόρμα, τις ιστορίες μπονζάι, τον λιτό λόγο που παίρνει την εκδίκησή του από τον φλύαρο. Με γοητεύουν οι ιστορίες των λίγων λέξεων, η αφαίρεση, η αφήγηση που κλείνει το μάτι στον αναγνώστη να ενεργοποιήσει τη φαντασία του. Αφορμή αποτέλεσε η καθημερινή τριβή με την μικροσκοπική γραφή των κοινωνικών δικτύων, τα tweets, τα status και τα posts των ιστολογιών. Άρχισα να αναζητώ για να διαβάσω, μα και να πειραματίζομαι γράφοντας ιστορίες ελάχιστων λέξεων.

- Ο τίτλος του βιβλίου «Φόβος Κανένας» συμβολίζει ίσως πως ότι άσχημο και αν μας συμβεί, οφείλουμε να μην φοβόμαστε τίποτα; Όλα «είναι εδώ» που λένε, ή υπάρχει βαθύτερη έννοια για τον τίτλο του βιβλίου;

- Και οι είκοσι εννέα ιστορίες του βιβλίου έχουν ως κοινή θεματική την απώλεια σε κάθε της μορφή και ο τίτλος είναι η πεισμώδης στάση έναντι όσων μας συμβαίνουν. Στην πραγματικότητα ο τίτλος εμπεριέχει τη στάση του Οδυσσέα έναντι στον «Κύκλωπα Κανένα» και αφορά το μικροσκοπικό διήγημα που σας παραθέτω: «Κι όταν ήρθε ο Πολύφημος στη σπηλιά, κάτσαμε δίπλα στη φωτιά και του διάβασα την Ιλιάδα.»

- Γνωρίζω ότι κατάγεσαι από την όμορφη Ιεράπετρα! Είναι ο ακριτικός τόπος αυτός τρόπον τινά περιοριστικός για να κάνεις εκείνα που θέλεις, για παράδειγμα τη συγγραφή, ή τελικά είναι τόπος δύναμης και δημιουργίας και άρα αυτό λειτούργησε θετικά περισσότερο;

- Η Ιεράπετρα είναι μια υπέροχη πόλη, ούτε πολύ μικρή, ούτε πολύ μεγάλη, ιδανική για να μεγαλώσει κάποιος ως παιδί. Οι δικές μας δεκαετίες του ’70 και του ’80 ξεχείλιζαν από ξυπόλυτη αθωότητα και αυτό λειτούργησε καταλυτικά στην υπόλοιπη ζωή μου. Είναι και αυτός ο υπέροχος καιρός της πόλης, ένα από τα σημαντικότερα που μου λείπουν, μαζί με τη θάλασσα. Με το επάγγελμα του εκπαιδευτικού που κάνω, θα μπορούσα να έχω επιστρέψει στη γενέτειρα πόλη, όμως οι συνθήκες τα έφεραν αλλιώς. Την επισκέπτομαι συχνά, βέβαια, μιας και οι γονείς μου ζουν πάντα εκεί και γεμίζω τις μπαταρίες μου από την ενέργειά της.

- Πες μας λίγα λόγια για εσένα, για να σε γνωρίσουμε καλύτερα.

- Μέχρι τα δεκαοκτώ μου έζησα στην Ιεράπετρα και ήρθα στο Ηράκλειο για να σπουδάσω Επιστήμη Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Τα τελευταία είκοσι χρόνια εργάζομαι ως Καθηγητής Πληροφορικής σε ενήλικες μαθητές, καθώς αυτή είναι και η εξειδίκευσή μου στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Είχα την τύχη να γνωρίσω το διαδίκτυο από τα σπάργανά του στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και αντιλήφθηκα αμέσως την σημαντικότητά του και την επίδραση που θα έχει στον κόσμο. Βέβαια τότε βλέπαμε μόνο την αισιόδοξη πλευρά, που σε ένα μεγάλο βαθμό επιβεβαιώθηκε, η εξάπλωσή του όμως έφερε όμως μαζί του και δεινά που δεν φανταζόμασταν όπως τα fake news και τα ζητήματα των προσωπικών δεδομένων, αλλά και του εθισμού. Συμμετέχω σε διάφορα εγχειρήματα που αφορούν πάντα τον ψηφιακό κόσμο: Στην οργανωτική επιτροπή του Μαθητικού Φεστιβάλ Ψηφιακής Δημιουργίας, του Λογοτεχνικού διαγωνισμού “ΛογωΤέχνης”, του Φεστιβάλ των Κοινών, του Κυνηγιού Κρυμμένου Θησαυρού Ηρακλείου, του λογοτεχνικού περιοδικού Fractal, της Ανοικτής Βιβλιοθήκης. Και τα όνειρα για νέα εγχειρήματα δεν σταματούν ποτέ.

- Η ερώτηση είναι: Πες μας λίγα πράγματα για την Ανοικτή Βιβλιοθήκη που έχεις δημιουργήσει, αλλά επειδή δε νομίζω αυτό να είναι εφικτό, θέλω να μου πεις όσα περισσότερα μπορείς!

- Η Ανοικτή Βιβλιοθήκη (www.openbook.gr) είναι μια ψηφιακή βιβλιοθήκη, ένα αποθετήριο που σήμερα φιλοξενεί πάνω από 8.200 ελληνικά βιβλία που διατίθενται ελεύθερα και νόμιμα στο διαδίκτυο. Πρόκειται είτε για βιβλία Κοινού Κτήματος, δηλαδή κλασικά βιβλία που έχουν απελευθερωθεί τα πνευματικά τους δικαιώματα λόγω παρέλευσης 70 ετών από τον θάνατο του δημιουργού τους, είτε για σύγχρονα βιβλία που οι συγγραφείς τους έχουν επιλέξει να τα διαθέσουν ελεύθερα στο διαδίκτυο. Πρόκειται για μια προσπάθεια δική μου που ξεκίνησε το 2010 και διαρκώς εξελίσσεται με την εθελοντική συνεισφορά φίλων, με σκοπό την προώθηση της ανοικτής κουλτούρας και της ελεύθερης πρόσβασης στη γνώση και στον πολιτισμό. Η ανταπόκριση ήταν εξ αρχής θετική μιας και μπορεί κάποιος να βρει αριστουργήματα της ελληνικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας, αλλά και σύγχρονα βιβλία ταξινομημένα σε 40 κατηγορίες.

- Θεωρείς ότι η δωρεάν διανομή θα σκοτώσει το βιβλίο, θα το βοηθήσει, ή αν συνυπάρχει μαζί με την κλασική διανομή από τους εκδοτικούς οίκους, θα γίνει δυνατότερο;

- Θεωρώ πως το μεγαλύτερο ζήτημα αφορά το έλλειμμα βιβλιοφιλίας στους νεότερους. Προσκολλημένοι στις οθόνες τους, απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο από τα βιβλία και εδώ είναι που το ηλεκτρονικό βιβλίο καλείται να αναλάβει ρόλο. Πρέπει να το δούμε ως ευκαιρία, ώστε η λογοτεχνία να μπει στις ηλεκτρονικές συσκευές τους. Η δωρεάν διανομή αφορά καταρχάς βιβλία ελεύθερα πνευματικών δικαιωμάτων, όπως είναι τα έργα του Καβάφη, του Καρυωτάκη, του Βιζυηνού και όλων των μεγάλων κλασικών συγγραφέων. Από την άλλη, οι νέοι συγγραφείς μπορούν να δοκιμαστούν στο αναγνωστικό κοινό, διαθέτοντας ελεύθερα τα έργα τους για να διαβαστούν ψηφιακά. Αλλά και πολλοί μεγαλύτεροι σε ηλικία συγγραφείς διαθέτουν ελεύθερα τα παλαιότερα εξαντλημένα βιβλία τους που δεν κυκλοφορούν πια στα βιβλιοπωλεία. Τα ελεύθερα ψηφιακά βιβλία δεν είναι εχθρός των χάρτινων, το αντίθετο ακριβώς, είναι σύμμαχοι στην προσπάθεια αύξησης της φιλαναγνωσίας.

- Το βιβλίο σου είναι το πρώτο στην Ελλάδα που εκδόθηκε μέσω crowd-funding! Με λίγα λόγια μάζεψε χρήματα το κοινό και γεννήθηκε το βιβλίο «Φόβος Κανένας». Πως το κατάφερες αυτό, δεδομένων τον οικονομικών συνθηκών που επικρατούν τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα;

- Χρόνια τώρα πολεμάνε μέσα μου η αγάπη για το διαδίκτυο και τη λογοτεχνία. Αποφάσισα να τα συμφιλιώσω ξεκινώντας μια πειραματική προσπάθεια έκδοσης ενός βιβλίου: Η κοινωνική μικρό-χρηματοδότηση (crowd funding) αποτελεί ένα νέο εναλλακτικό τρόπο για την ανεξάρτητη έκδοση και διανομή έργων τέχνης. Είναι κάτι που γίνεται κατά κόρον στο εξωτερικό, αλλά έγινε πρώτη φορά στη χώρα μας για λογοτεχνικό βιβλίο. Πιστεύω όσο τίποτα στη δύναμη του διαδικτύου, στη συλλογική ευφυΐα και στη διαμοίραση. Είχα χρόνια να βγάλω βιβλίο και η δέσμευση προς στους 122 «εκδότες» του, με έβαλε σε ένα πρόγραμμα, με πειθανάγκασε και με οδήγησε στη συγγραφή του. Το βιβλίο των 29 μικρό-διηγημάτων «Φόβος κανένας» κυκλοφόρησε σε έντυπη μορφή στα βιβλιοπωλεία, μα ταυτόχρονα διανέμεται ελεύθερα σε μορφή e-book και audio-book εδώ: https://www.openbook.gr/fovos-kanenas/

- Ποιο διήγημα είναι το αγαπημένο σου από τη συλλογή «Φόβος Κανένας»;

- Κανονικά αυτή θα ήταν μια δύσκολη ερώτηση, όμως στην προκειμένη περίπτωση η απάντηση είναι εύκολη: Το πρώτο στη σειρά της συλλογής, με τίτλο «Δεν βιάζομαι» είναι το διήγημα που άρεσε εξαρχής σε μένα, είναι αυτό που ξεχώρισε αμέσως ο επιμελητής του βιβλίου και δέχθηκε τα καλύτερα σχόλια και από τους αναγνώστες. Μάλιστα το ίδιο διήγημα έχει ήδη κυκλοφορήσει και προσαρμοσμένο σε σενάριο ταινίας μικρού μήκους, που ελπίζω σύντομα να καταφέρει να υλοποιηθεί.

- Ανέφερε μου μερικούς συγγραφείς που σε επηρέασαν;

- Δεν θα αναφέρω συγγραφείς όπως ο Ιούλιος Βερν, ο Καζαντζάκης και ο Πεσσόα που είναι περασμένοι στα κύτταρα όλων μας. Θα αναφέρω μόνο αυτούς που επανακαθόρισαν μέσα μου την έννοια της αναγνωστικής απόλαυσης: Από ξένους είναι ο Σλάβομιρ Μρόζεκ με το μοναδικό «Η ζωή για αρχαρίους», ο Έντγκαρ Κέρετ με το εξαιρετικό «Ο Εκείνος» και ο Χούλιο Κορτάσαρ με το αξεπέραστο «Ιστορίες των Κρονόπιο και των Φάμα». Κι από έλληνες ο Πάνος Καρνέζης με τις «Μικρές ατιμίες» του, ο Θωμάς Τσαλαπάτης με το υπέροχο «Το ξημέρωμα είναι σφαγή κύριε Κρακ» και ο Θανάσης Τριαρίδης με όλα τα εμβληματικά θεατρικά έργα του.

- Δεδομένων των συνθηκών, δώσε μας μία πρόβλεψη για το αύριο της ύπαρξης του βιβλίου!

- Είμαι αισιόδοξος πολύ για το μέλλον της ανάγνωσης και του βιβλίου, σε οποιαδήποτε μορφή. Η ηλεκτρονική εποχή είναι μια πραγματικότητα που αλλάζει τα θεμέλια του κόσμου, ακριβώς όπως τα άλλαξε και ο Γουτεμβέργιος με την τυπογραφία. Οι λέξεις είναι σαν το κουτάλι, που αιώνες τώρα παραμένει ίδιο σε πείσμα της τεχνολογικής εξέλιξης. Κι αυτό γιατί οι λέξεις έχουν τη δύναμη να προσαρμόζονται πάντα σε κάθε νέο περιβάλλον. Η αγαπημένη συνήθεια του ξεφυλλίσματος της εφημερίδας με καφεδάκι στη λιακάδα, μετατράπηκε σε διαδικτυακή ανάγνωση από όλους μας, ως κάτι εύκολο, γρήγορο και πρακτικό. Το ίδιο ακριβώς θα συμβεί και με τα βιβλία, θα προσαρμοστούν στη νέα εποχή, πράγμα όμως που δεν έχει συμβεί ακόμα στον ίδιο βαθμό.

Ο Arnaud Nourry, ο διευθυντής του εκδοτικού οίκου Hachette, δήλωσε πρόσφατα πως «το e-book είναι ένα ανόητο προϊόν» κι αυτό γιατί έως σήμερα η εκδοτική βιομηχανία επιχείρησε μόνο μια ψηφιακή απομίμηση της εμπειρίας ανάγνωσης του χάρτινου βιβλίου. «Δεν υπάρχει καμία δημιουργικότητα, κανένας εμπλουτισμός, καμία πραγματικά ψηφιακή εμπειρία.» Το μέλλον του ψηφιακού βιβλίου είναι αναπόφευκτο να μας εκπλήξει.

- Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια σου, συγγραφικά μιλώντας;

- Αυτόν τον καιρό ολοκληρώνω ένα βιβλίο για την δημιουργικότητα στον ψηφιακό κόσμο, που εμπεριέχει όλες τις εμπειρίες που αποκόμισα όλα αυτά τα χρόνια. Παράλληλα παρακολουθώ μια σχολή θεατρικής γραφής, όπου δουλεύουμε πάνω σε δύο θεατρικά έργα που θα είναι έτοιμα το καλοκαίρι. Συνεχίζω επίσης να πειραματίζομαι σε ιστορίες υπερμικρής φόρμας, χωρίς ιδιαίτερο πρόγραμμα και ένταση όμως.

- Σε ευχαριστώ πολύ για την τιμή που μας έκανες και παρουσίασες τη δουλειά στο Newshub.gr! «Κλείσε» αυτή τη συνέντευξη όπως νομίζεις εσύ!

- Θα μιλήσω ξανά για την δημιουργική ελευθερία του διαδικτύου: Πέρα από τα κοινωνικά δίκτυα που ρουφούν σαν διψασμένες βδέλες τον χρόνο μας, υπάρχει διεσπαρμένος ένας άυλος θησαυρός που μας περιμένει. Άλλαξε η ζωή μου ολόκληρη, όταν άρχισα να εφαρμόζω παραλλαγμένο το ρητό: «Μέρα που δεν διαβάσαμε, μέρα χαμένη». Και αυτό προτείνω στους φίλους μου και στους μαθητές μου, να μην παραλείπουν καθημερινά να παίρνουν μικρές δόσεις πολιτισμού και γνώσης: Να διαβάζουν ένα διήγημα, να βλέπουν μια ολιγόλεπτη ταινία μικρού μήκους, να παρακολουθούν μια ομιλία στο TED, να ακούνε ένα podcast. Οι δυνατότητες δημιουργικής τροφής είναι απεριόριστες, είναι ελεύθερες και βρίσκονται στη συσκευή της παλάμης μας.

* Φωτογράφιση από τον Γιώργο Καμηλάκη στο Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη (Μυρτιά Ηρακλείου)