«Το Βιβλίο των Χελιών» του Patrik Svensson

Αν ακούγατε την λέξη χέλι, τι θα σας ερχόταν στο μυαλό σας αναρωτιέμαι… Φαντάζομαι πως στις περισσότερες περιπτώσεις αδιαφορία, ίσως σε άλλες... σιχασιά και σε ορισμένες επιτυχημένες συνταγές μαγειρικής!

Βάζω στοίχημα όμως πως σε καμία περίπτωση δεν θα σκεφτόσασταν μυστήριο, σεβασμό, επιστήμη ή και συμπάθεια ακόμα!

Και όμως...

Διαβάζοντας το βιβλίο - ντεμπούτο του Patrik Svensson με τίτλο «Το Βιβλίο των Χελιών» είμαι σίγουρος πως όχι μόνο δεν θα αλλάξετε γνώμη, αλλά θα εκπλαγείτε και από την φύση του χελιού, αλλά και από το μύθο που δημιουργήθηκε γύρω από την ύπαρξη του, σε σημείο που αυτό να ανάγεται σε βαθύ φιλοσοφικό επίπεδο!

Τα χέλια μάλιστα είχαν προβληματίσει και τον Αριστοτέλη, που όσο και αν εξέταζε αυτό το ψάρι που έχει λείο δέρμα και μοιάζει με φίδι, δεν έβρισκε ούτε αναπαραγωγικά όργανα ούτε αβγά. «Το χέλι», είπε, «δεν είναι ούτε αρσενικό ούτε θηλυκό, και δεν μπορεί να γεννήσει τίποτα». Κατέληξε λέγοντας: «Τα χέλια προέρχονται από τα λεγόμενα έγκατα της γης και αναπτύσσονται αυτόματα στη λάσπη και σε υγρά εδάφη».

Σύγχρονοι ερευνητές έχουν λύσει αυτό το συγκεκριμένο μυστήριο όσον αφορά το χέλι. Ο Κρίστοφερ Μοράιατι της Υπηρεσίας Θαλάσσιας Ζωής στην Ιρλανδία εξηγεί ότι, ενώ τα περισσότερα ψάρια παρουσιάζουν πολύ ευδιάκριτα αβγά, το χέλι δεν παρουσιάζει κανένα ίχνος ούτε καν κάποιου μικρού αβγού. «Η ωοθήκη του χελιού», λέει ο ίδιος, «είναι δυσδιάκριτη, σχεδόν αόρατη στα νεαρά είδη, ενώ στα πιο ώριμα δεν σχηματίζει παρά μόνο μια ασπριδερή, πτυχωτή ταινία». Το 1922, ο Δανός ωκεανογράφος Γιοχένες Σμιτ ανακάλυψε ότι χώρος αναπαραγωγής όλων των χελιών του Ατλαντικού είναι η θάλασσα των Σαργασσών, μια αχανής, γεμάτη φύκια έκταση ωκεανού στο Βόρειο Ατλαντικό. Τόσο τα Αμερικανικά όσο και τα Ευρωπαϊκά χέλια γεννούν τα αβγά τους εκεί, και σε αυτό το σημείο παρουσιάζεται άλλο ένα μυστήριο. Το πώς ξέρουν ποια κατεύθυνση να πάρουν, εφόσον ούτε το ένα ούτε το άλλο είδος έχει δει ποτέ το «σπίτι» του, είναι αναπάντητο ερώτημα!

Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι αυτά τα νεαρά χέλια σκαρφαλώνουν σε υδατοφράκτες που υπάρχουν σε λιμνοθάλασσες, μπαίνουν μέσα σε αγωγούς νερού ή σε υπονόμους … και διασχίζουν ακόμα κάποιο υγρό κομμάτι εδάφους προκειμένου να φτάσουν σε μια επιθυμητή τοποθεσία!

Μερικά βέβαια ώριμα χέλια που ζουν σε μικρές και μεγάλες ηπειρωτικές λίμνες και δεν μεταναστεύουν ποτέ, ενώ μπορούν να ζήσουν σε τέτοια μέρη 50 ή και περισσότερα χρόνια, ενώ μπορούν να ζήσουν 48 ώρες έξω από το νερό!

Το γηραιότερο χέλι που έχει καταγραφεί ήταν ένα θηλυκό που ονομαζόταν Πούτε. Πέθανε το 1948 σε ένα ενυδρείο σε ηλικία 85 και πλέον ετών!!!

Τα χέλια έχουν ιδιαίτερα ισχυρή όσφρηση, η οποία είναι τουλάχιστον τόσο ευαίσθητη όσο του σκύλου!

Όλο λοιπόν αυτό το μυστήριο της προέλευσης, της μετανάστευσης, του μακρινού ταξιδιού, των υπερφυσικών σχεδόν δυνατοτήτων του (ας μη ξεχνάμε πως μιλάμε για ψάρι), της μακροζωίας και του κρυψίνους της φύσης του, καθιστά το χέλι κάτι μοναδικό, κάτι το οποίο ταυτίζεσαι μαζί του, διότι συμβολίζει.. το ταξίδι.

Το δικό μας ταξίδι!

Αφουγκράζοντας το αυτό, ο συγγραφέας μας ταξιδεύει διά μέσου του βιβλίου του, στην παιδική του ηλικία όπου το ψάρεμα του μυστηριώδους αυτού ψαριού σκάλισε την παιδική του μνήμη, ενώ την ίδια στιγμή με φυσιοδιφική διάθεση και τρόπο μας συστήνει αυτόν τον άσημο άγνωστο, που τελικά αντικατοπτρίζει πολλά περισσότερα από άλλες μορφές ύπαρξης.

Απορείτε αν αυτό έχει αντίκτυπο;

«Το Βιβλίο των Χελιών» απέκτησε τη μεγαλύτερη επιτυχία της έκθεσης βιβλίου του Λονδίνου το 2019, μεταφράστηκε σε 30 γλώσσες μεταξύ αυτών και στα ελληνικά, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ!

Ποιος πραγματικά περιμενε από το χέλι ότι θα συμβόλιζε τόσα και θα ταρακουνούσε τα σκοτεινά νερά των σκέψεών μας, αποκτώντας τέτοια επιτυχία;

Και όμως αυτός ο πραγματικός αντί-ήρωας, ακόμη μας χλευάζει με την παγερή αδιαφορία του και συμπεριφορά του… γιατί τελικά εμείς έχουμε ανάγκη το χέλι κι όχι αυτό εμάς!

Ακούγεται τόσο αστείο αλλά και τόσο τρομακτικό ταυτόχρονα. Το χειρότερο όμως είναι ότι είναι αληθινό!

«Δεν μας θυμάμαι να μιλάμε για κάτι πέρα από τα χέλια και πώς να τα πιάσεις, εκεί κάτω στο ρέμα. Βασικά, δεν θυμάμαι να μιλάμε καθόλου. Ίσως επειδή ποτέ δεν μιλούσαμε».

Βαθμολογία: 9/10