Η ευρωζώνη παραμένει εκτεθειμένη σε ένα σοκ, εκτιμά η Goldman Sachs

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής είναι πολύ καλύτερα εξοπλισμένο σήμερα από ό,τι στο παρελθόν για την αντιμετώπιση πιθανών οικονομικών πιέσεων, όπως επισημαίνει η Goldman Sachs.

Ωστόσο, το θεσμικό πλαίσιο βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και ο ακόμη υπαρκτός κατακερματισμός το αφήνει δυνητικά εκτεθειμένο σε ασύμμετρες οικονομικές εντάσεις, ειδικά εάν οι καθυστερήσεις υλοποίησης στο Ταμείο Ανάκαμψης αφαιρέσουν τον δημοσιονομικό χώρο που απαιτείται για την αντιμετώπιση τέτοιων εντάσεων.

Η Goldman αναλύει τα εργαλεία πολιτικής που είναι διαθέσιμα στη ζώνη του ευρώ στην απίθανη, όπως επισημαίνει, περίπτωση που οι πρόσφατες χρηματοοικονομικές εντάσεις κλιμακωθούν στη συνέχεια και οδηγήσουν τραπεζική κρίση.

Ασφάλιση καταθέσεων

Το πρώτο είναι η ασφάλιση καταθέσεων (εναρμονισμένη στα 100.000 ευρώ ανά καταθέτη/τράπεζα) η οποία χρηματοδοτείται σε εθνικό επίπεδο μέσω εισφοράς στις τράπεζες που προστατεύονται από αυτήν. Δεδομένου ότι ένα ενοποιημένο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων είναι απίθανο να εισαχθεί σύντομα, η προστασία των καταθετών θα συνεχίσει να ισχύει σε εθνικό επίπεδο, αφήνοντας ασύμμετρους κινδύνους στο τραπεζικό σύστημα.

Μόλις τεθεί σε λειτουργία το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα, οι τράπεζες θα συγκριθούν με βάση τις καταθέσεις και το προφίλ κινδύνου τους σε άλλες τράπεζες σε όλη την ΕΕ, προκειμένου να καθοριστεί η συμβολή τους στο πρόγραμμα. Αν και, κατ' αρχήν, το σύστημα θα μπορούσε να εισαχθεί το 2024 το νωρίτερο, το εμπόδιο για την τήρηση αυτής της προθεσμίας παραμένει υψηλό και η έλλειψη ενός ευρωπαϊκού συστήματος προστασίας των καταθετών θα συνεχίσει να επιβαρύνει το τραπεζικό σύστημα. Συνεπώς, ο κίνδυνος παραμένει γύρω από το τραπεζικό σύστημα, όπως σημειώνει η Goldman.

Το SRF και ο ESM ως backstops

Με τα εθνικά τραπεζικά συστήματα σε ολόκληρη την ΕΕ να παραμένουν εκτεθειμένα, η οικονομική αναταραχή θα μπορούσε να μεταφραστεί σε δημοσιονομικό σοκ, επισημαίνει η αμερικάνικη τράπεζα. Για να αποφευχθεί αυτό, τα μέλη της ΕΕ έχουν δημιουργήσει δύο διαφορετικά εργαλεία backstop που έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν παράλληλα.

Το πρώτο είναι το μέσο άμεσης ανακεφαλαιοποίησης (DRI) εντός του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), που στοχεύει στη στήριξη συστημικών τραπεζών που (1) υπερκαλύπτουν τις κεφαλαιακές τους απαιτήσεις και δεν μπορούν να αντλήσουν επαρκή ιδιωτικά κεφάλαια, και όπου (2) το κράτος - μέλος δεν μπορεί να παρέχει οικονομική βοήθεια χωρίς πολύ δυσμενείς επιπτώσεις στη δική του δημοσιονομική βιωσιμότητα. Η δημιουργία του DRI σηματοδότησε την "έξοδο" του ESM από το μοντέλο δανεισμού κρίσης του ΔΝΤ. Αν και δεν εφαρμόστηκε ποτέ με τη σημερινή του μορφή, ακολούθησε την επιτυχημένη εμπειρία του δανειακού προγράμματος του ESM του 2012, το οποίο στήριξε την ισπανική κυβέρνηση στην ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού της συστήματος.

Όπως εξηγεί η Goldman, το εργαλείο του ESM προτάθηκε για να "κόψει" τη σχέση μεταξύ προβληματικών τραπεζών και κρατών. Ωστόσο, κατέστη σαφές ότι οι μηχανισμοί της Τραπεζικής Ένωσης θα μπορούσαν να επιτύχουν αυτόν τον στόχο χωρίς να καταφύγουν σε άμεση ανακεφαλαιοποίηση. Αυτό οδήγησε στη δημιουργία του δεύτερου εργαλείου πολιτικής: του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης (SRF), του κύριου χρηματοδοτικού μηχανισμού στο πλαίσιο του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης (SRM). Ο SRM σχεδιάστηκε για να εξασφαλίσει μία κοινή προσέγγιση για την αντιμετώπιση των χρεοκοπούμενων τραπεζών και να μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος της πιθανής χρηματοδότησης από τον ESM στις ίδιες τις τράπεζες, μαζί με τους επενδυτές και τους πιστωτές τους. Με την εισαγωγή του SRM και του SRF στη διαδικασία ίδρυσης της Τραπεζικής Ένωσης, το DRI μετατράπηκε σε μέτρο έσχατης ανάγκης.

Ενώ τόσο ο ESM όσο και το SRF αποτελούν το backstop για την τραπεζική κρίση και παρέχουν ένα "μαξιλάρι" ασφαλείας για τη θωράκιση του δημόσιου δημοσιονομικού χώρου, και τα δύο είναι περιορισμένα στη χρηματοδοτική τους ικανότητα, επισημαίνει η Goldman. Το SRF περιορίζεται από τις συνεισφορές των τραπεζών, οι οποίες αναμένεται – σύμφωνα με υπολογισμούς της Goldman - να φτάσουν περίπου τα 80 δισ. ευρώ έως το 2023, και ο ESM μπορεί να παράσχει μόνο έως και 60 δισ. ευρώ για να διατηρήσει τη δανειοδοτική ικανότητά για άλλες ανάγκες. Επιπλέον, και τα δύο εργαλεία απαιτούν το σημαντικό bail-in των ιδιωτών επενδυτών ως προϋπόθεση για την εφαρμογή τους. Από το 2016, η οδηγία για την εξυγίανση των τραπεζών BRRD απαιτεί το bail-in τουλάχιστον του 8% των συνολικών υποχρεώσεων προτού μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης για την εξυγίανση μιας τράπεζας.

Προκειμένου να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου και να δημιουργηθεί ένα κοινό backstop, η μεταρρύθμιση του ESM συμφώνησε ότι, εάν το SRF εξαντληθεί, ο ESM θα μπορούσε να λειτουργήσει ως backstop και να δανείσει τα απαραίτητα κεφάλαια στο SRF (μέχρι 68 δισ. ερώ). Ωστόσο, η μεταρρύθμιση του ESM εξακολουθεί να βρίσκεται σε αναμονή καθώς η απαιτούμενη επικύρωση εξακολουθεί να εκκρεμεί λόγω της απόφασης της ιταλικής κυβέρνησης να μη χορηγήσει την υποστήριξή της. Έτσι τα δύο εργαλεία παραμένουν λιγότερο αποτελεσματικά από τις δυνατότητές τους.

Το Ταμείο Ανάκαμψης στηρίζει τον δημοσιονομικό χώρο

Ταυτόχρονα, τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να βασίζονται στην υποστήριξη ποικίλων εθνικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων, σημειώνει η G.S. Ειδικότερα, το Ταμείο Ανάκαμψης παρέχει περίπου 408 δισ. ευρώ σε δημοσιονομική στήριξη για την περίοδο 2023-26 και, επιπλέον, αυτό μπορεί να συμπληρωθεί με περίπου 165 δισ. ευρώ χρηματοδότησης του REPowerEU που θα πρέπει να διατεθεί στο επόμενους δύο μήνες.

Επίσης, μια τέτοια δημοσιονομική στήριξη, μοιρασμένη μεταξύ επιχορηγήσεων και δανείων με αναλογία περίπου 40-60, θα παρείχε επιτόκιο δανεισμού με σημαντικά χαμηλότερο επιτόκιο από αυτό που πληρώνουν επί του παρόντος η συντριπτική πλειονότητα των χωρών μελών της ΕΕ για την έκδοση κρατικού χρέους. 

Αν και αυτή η δημοσιονομική στήριξη δεν μπορεί να κατευθυνθεί στον τραπεζικό τομέα, καθώς εξαρτάται από την εκτέλεση προσυμφωνημένων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που καθορίζονται στο εθνικό σχέδιο ανάκαμψης κάθε χώρας, διατηρεί την ικανότητα για δαπάνες από τα κράτη, ενώ ταυτόχρονα απελευθερώνει δημοσιονομικό χώρο για την αντιμετώπιση πιθανών χρηματοπιστωτικών εντάσεων.

Οι γραμμές άμυνας της ΕΚΤ

Τέλος, η Goldman Sachs βλέπει τρεις πιθανές γραμμές άμυνας για να ενεργήσει η ΕΚΤ σε περίπτωση σοβαρών τραπεζικών πιέσεων. 

Το πρώτο είναι ότι το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να κάνει χρήση της "αρχής του διαχωρισμού" μέσω της παροχής ρευστότητας για να προστατεύσει την πορεία σύσφιξης. Η ΕΚΤ διαθέτει αρκετά εργαλεία ρευστότητας διαθέσιμα και μπορεί να δημιουργήσει και νέα (όπως μια νέα σειρά LTRO με μεγαλύτερη διάρκεια).

Το δεύτερο είναι νέα εργαλεία πιστωτικής χαλάρωσης, συμπεριλαμβανομένων πιο γενναιόδωρων απαιτήσεων για collaterals, νέων TLTRO και στοχευμένων αγορών περιουσιακών στοιχείων με το TPI (το οποίο, όπως έχει τονίσει η Λαγκάρντ, θα μπορούσε ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση οικονομικών πιέσεων). 

Η τρίτη (και τελευταία) λύση θα ήταν το τέλος του κύκλου σύσφιξης (ή ακόμη και η μείωση των επιτοκίων) εάν τα τραπεζικά δεινά αυξάνονταν αρκετά ώστε να υπονομεύσουν τις προοπτικές ανάπτυξης και, κατά συνέπεια, του πληθωρισμού. Αυτό θα απαιτούσε, κατά την άποψη της Goldman, απότομη κλιμάκωση των πιέσεων, δεδομένης της ανθεκτικής ανάπτυξης και του υψηλού πληθωρισμού σήμερα, καθώς και την πιθανότητας άλλοι παράγοντες πολιτικής (συμπεριλαμβανομένων των δημοσιονομικών και ρυθμιστικών αρχών) να παρέμβουν για να στηρίξουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα σε αυτό το σενάριο.