Η μείωση του πληθυσμού εντείνει την πίεση στο ασφαλιστικό

Ο πληθυσμός της Ελλάδας βρίσκεται σε καθοδική τροχιά για 15 συνεχόμενα χρόνια. Σε κάθε Ελληνίδα αντιστοιχεί 1,24 παιδί, την ίδια στιγμή που οι μεγαλύτεροι σε ηλικία πολίτες ζουν περισσότερο. Ο πληθυσμός δεν μειώνεται από φυσική φθορά, αλλά από έλλειψη νέων. Η επιταχυνόμενη γήρανση του πληθυσμού και η δραματική συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα για την ελληνική οικονομία, με τις τελευταίες προβολές της Eurostat να επιβεβαιώνουν τη σοβαρότητα της κατάστασης.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, η χώρα μας εισέρχεται σε έναν φαύλο κύκλο: λιγότεροι νέοι, περισσότεροι ηλικιωμένοι, περισσότερες συνταξιοδοτήσεις και μικρότερη βάση εργαζομένων για τη στήριξη του συστήματος. Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι οι όποιες αποφάσεις θα πρέπει να ληφθούν… χθες. Χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις στο δημογραφικό, στην απασχόληση και τη μετανάστευση, οι προβολές αυτές κινδυνεύουν να εξελιχθούν σε μια από τις μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών. Ηδη, το ασφαλιστικό «πιέζεται» από τη γήρανση, καθώς χρόνο με τον χρόνο το κύμα συνταξιοδότησης γίνεται μαζικότερο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει την 4η μεγαλύτερη μείωση πληθυσμού στην Ευρώπη έως το 2100. Ο πληθυσμός, που ήδη βρίσκεται σε καθοδική τροχιά για 15η συνεχόμενη χρονιά, διαμορφώθηκε πέρυσι στα 10,37 εκατ. και εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει περαιτέρω στα 10,36 εκατ. το 2026. Η πτωτική πορεία αποκτά χαρακτηριστικά δομικής κρίσης: ο πληθυσμός προβλέπεται να μειωθεί στα 10,2 εκατ. το 2030, να πέσει κάτω από τα 10 εκατ. έως το 2035, κάτω από τα 9 εκατ. μέχρι το 2055 και να περιοριστεί δραματικά στα μόλις 7,2 εκατ. έως το τέλος του αιώνα. Τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat για το προσδόκιμο ζωής συμπληρώνουν τη δημογραφική εικόνα της Ελλάδας, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή αύξηση της μακροζωίας, η οποία ενισχύει τη γήρανση του πληθυσμού. Συγκεκριμένα, το προσδόκιμο ζωής στη χώρα κινείται σε επίπεδα αντίστοιχα του ευρωπαϊκού μέσου όρου, διαμορφούμενο περίπου στα 81,8 έτη συνολικά, με 79,2 έτη για τους άνδρες και 84,4 έτη για τις γυναίκες. Η εικόνα «σκοτεινιάζει» περισσότερο εάν προστεθούν και τα στοιχεία για τις γεννήσεις, καθώς η υπογεννητικότητα επιδεινώνει περαιτέρω τη δημογραφική προβολή. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 γεννήθηκαν στην Ε.Ε. 3,55 εκατ. παιδιά, μειωμένα κατά 3,3%, με τον δείκτη γονιμότητας στο ιστορικά χαμηλό 1,34. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με ιδιαίτερα χαμηλές επιδόσεις, 1,24, γεγονός που επιταχύνει τη γήρανση και τη μείωση του πληθυσμού.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο συνολικός πληθυσμός της Ε.Ε. αναμένεται να κορυφωθεί το 2030 στα 453,3 εκατ. και στη συνέχεια να υποχωρήσει κάτω από τα 400 εκατ. έως το 2100.

Ωστόσο, για την Ελλάδα το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό αλλά κυρίως ποιοτικό. Η ταχεία γήρανση του πληθυσμού, με τη συνεχή αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων και τη συρρίκνωση των νεότερων ηλικιών, δημιουργεί έντονες πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα και στην αγορά εργασίας. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με το πρωτοφανές κύμα συνταξιοδοτήσεων που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος ΑΤΛΑΣ, το 2026 διαμορφώνονται ήδη οι συνθήκες για να μιλάμε στο τέλος του έτους για ρεκόρ σε νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης. Μόνο το πρώτο δίμηνο υποβλήθηκαν 36.999 αιτήσεις, αριθμός που ξεπερνάει κάθε αντίστοιχη επίδοση από το 2017 και μετά. Η τάση αυτή ακολουθεί την ήδη αυξημένη κινητικότητα των προηγούμενων ετών, με 197.228 αιτήσεις το 2024 και περίπου 199.450 το 2025.

Το φαινόμενο δεν είναι συγκυριακό. Σύμφωνα με αναλύσεις της ΕΝΥΠΕΚΚ, η μαζική έξοδος ενισχύεται από τη συσσώρευση ώριμων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων για ασφαλισμένους γεννημένους μεταξύ 1955 και 1965. Καθοριστικό ρόλο παίζουν επίσης δύο ακόμη παράγοντες: αφενός ο φόβος για μελλοντική αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης μετά το 2030, αφετέρου η δυνατότητα που δίνεται πλέον στους συνταξιούχους να συνεχίζουν να εργάζονται χωρίς περικοπή της σύνταξής τους.