Τέλος του πρωταθλητή λιτότητας: Η Γερμανία ετοιμάζεται να ανοίξει την κάνουλα

Αυτή την περίοδο, η Γερμανία παραβιάζει πολλούς από τους βαθιά ριζωμένους κανόνες της. Στις 24 Ιουνίου, ο υπουργός Οικονομικών Lars Klingbeil, ανακοίνωσε σχέδια δανεισμού τεράστιων ποσών για το πρόγραμμα υποδομών ύψους 500 δισ. ευρώ και για το κολοσσιαίο πλάνο επανεξοπλισμού. Η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου αποβάλλει τη μακρά φήμη της ως πρωταθλήτρια της Ευρώπης στην σκληρή λιτότητα. Είναι μία τολμηρή κίνηση, την οποία έχουν χαιρετίσει και οι εταίροι της Γερμανίας και οι χρηματοπιστωτικές αγορές. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν ενέχει ρίσκο.

Ο Klingbeil θέλει να ανοίξει την κάνουλα των χρημάτων αμέσως μόλις η Bundetag επικυρώσει τον προϋπολογισμό του 2025 και ύστερα να αυξήσει τις δαπάνες στην άμυνα και τις υποδομές, ιδίως στην εταιρεία σιδηροδρόμων Deutsche Bahn, η οποία είναι ετοιμόρροπη και έχει γίνει σύμβολο της κατάρρευσης του δημοσίου τομέα στη χώρα. Οι δημόσιες επενδύσεις θα αυξηθούν κατά τα δύο τρίτα μεταξύ 2024 και 2026. Ισως το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η Γερμανία λέει πως θα αγγίξει τον νέο στόχο αμυντικών δαπανών του ΝΑΤΟ στο 3,5% του ΑΕΠ μέχρι το 2026, έξι χρόνια πριν από την προθεσμία που συμφώνησαν οι ηγέτες την περασμένη εβδομάδα. Για να πληρώσει για όλα αυτά, ο Klingbeil θέλει να δανειστεί 850 δισ. ευρώ με αυτή τη βουλή. Αυτό μπορεί να σημαίνει ετήσια ελλείμματα άνω του 3% του ΑΕΠ.

Υπάρχουν τρεις παράγοντες που επέτρεψαν αυτό το τσουνάμι των κονδυλίων. Ο πρώτος είναι η αλλαγή της προσέγγισης της απειλής: Ο καγκελάριος Friedrich Merz θέλει να ενισχύει τις ένοπλες δυνάμεις εναντίον του Vladimir Putin, ο οποίος -κατά τους πιο επιφυλακτικούς Γερμανούς- θα είναι έτοιμος να επιτεθεί στο ΝΑΤΟ μέχρι το 2029. Ο δεύτερος παράγοντας είναι η πρόσφατη αναθεώρηση του Συντάγματος που εξαιρεί τις περισσότερες αμυντικές δαπάνες από το αυστηρό «φρένο χρέους» και τη δημιουργία ενός επενδυτικού οχήματος για τις υποδομές από τον προϋπολογισμό.

Ο τρίτος παράγοντας είναι το σχετικά χαμηλό χρέος της Γερμανίας, το οποίο ξεπερνά ελαφρώς το 60% του ΑΕΠ. Οι εταίροι της στο ΝΑΤΟ, που έχουν υψηλότερα χρέη, ενδέχεται να χρειαστεί να κάνουν μεγαλύτερες περικοπές, ώστε να επιτρέψουν την αύξηση των αμυντικών δαπανών. Ο δανεισμός της Γερμανίας φαίνεται να είναι εφικτός, αν και οι πληρωμές τόκων θα αυξηθούν. Οι ισορροπημένοι προϋπολογισμοί δεν έχουν σημασία αν «οι γέφυρες και τα σχολεία σαπίζουν και οι ένοπλες δυνάμεις είναι παραμελημένες», είπε ο Klingbeil.

Χάρη σε αυτό το «τσουνάμι» επενδύσεων, υπάρχουν σημάδια ότι το σύννεφο πάνω από τη γερμανική οικονομία διαλύεται. Τα οικονομικά ινστιτούτα έχουν αρχίσει να ανεβάζουν τις προβλέψεις τους για ανάπτυξη, αν και η επίσημη πρόβλεψη εξακολουθεί να είναι στασιμότητα φέτος, ενώ το κλίμα ανάμεσα στις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές βελτιώνεται. Βέβαια, η προθεσμία της 9ης Ιουλίου που έχει θέσει ο Donald Trump για την εφαρμογή δασμών πλησιάζει.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι; Ο ένας είναι ότι η γραφειοκρατία, τα προβλήματα στον σχεδιασμό και οι ελλείψεις προσωπικού, ιδίως στις κατασκευές και τους μηχανολόγους, θα δυσκολέψουν τη σωστή επένδυση των χρημάτων, όπως έμαθαν και οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Επίσης, το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού εξακολουθεί να υπόκειται στο φρένο χρέους και σε αυτά τα σημεία τα χρήματα παραμένουν περιορισμένα: η κυβέρνηση έχει ήδη «μαζέψει» μία δέσμευση για μείωση των φόρων ρεύματος. Υπάρχει μία τρύπα 144 δισ. ευρώ ανάμεσα στα εκτιμώμενα έσοδα και τις δαπάνες το 2027-2029. Ο Klingbeil στοιχηματίζει ότι η ανάπτυξη θα κλείσει αυτό το κενό.

Το πιο σημαντικό, προειδοποιεί ο Robin Winkler, επικεφαλής οικονομολόγος στην Deutsche Bank, είναι ότι η ανάπτυξη θα μπορούσε να μειώσει την πίεση στην κυβέρνηση, ώστε να κάνει τις απαραίτητες αλλά πολιτικά δύσκολες μεταρρυθμίσεις. Οι επιχορηγήσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα είναι το μεγαλύτερο θέμα στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό και η Γερμανία γερνά γρήγορα. Η χώρα θέλει απεγνωσμένα να επεκτείνει τις ώρες εργασίας, ώστε να περιορίσει τις δημογραφικές προκλήσεις, επεκτείνοντας για παράδειγμα τη φροντίδα των παιδιών, ώστε να διευκολύνει τις γυναίκες που θέλουν να εργαστούν περισσότερο.

Economist