Τι αλλάζει σε δάνεια και καταθέσεις από την αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ

Η πρώτη αύξηση επιτοκίων από την ΕΚΤ μετά το 2023 αναμένεται να προσθέσει περίπου 147 εκατ. ευρώ στα ετήσια έσοδα των ελληνικών τραπεζών από τόκους, αλλά το όφελος αυτό δεν προκύπτει μόνο επειδή ακριβαίνουν τα δάνεια. Προκύπτει κυρίως επειδή η αύξηση των επιτοκίων δεν περνάει με την ίδια ένταση στις καταθέσεις, οι οποίες εξακολουθούν να αμείβονται με αποδόσεις αισθητά χαμηλότερες από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Ετσι, κάθε νέα κίνηση της ΕΚΤ διευρύνει το περιθώριο κέρδους των τραπεζών, ενισχύοντας την κερδοφορία τους πολύ περισσότερο απ’ όσο ενισχύει τις αποταμιεύσεις των καταθετών.

«Οι καταθέτες θα δουν μέρος της ανόδου να μετακυλίεται στα επιτόκια των προθεσμιακών», σημειώνει χαρακτηριστικά αρμόδιο στέλεχος συστημικής τράπεζας, «αλλά αυτή δεν θα είναι ισόποση του 0,25 που ανακοίνωσε η ΕΚΤ», προεξοφλεί.

Με τις αποδόσεις των καταθέσεων να παραμένουν από τις χαμηλότερες στην Ευρωζώνη, η νέα άνοδος των επιτοκίων αναμένεται να διευρύνει το spread μεταξύ δανείων και καταθέσεων, που σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤΤΕ αυξήθηκε ήδη από τον Απρίλιο στο 4,45% από 4,08% τον Μάρτιο. Η αποτύπωσή του στα στοιχεία του Απριλίου συνδέεται με την εξέλιξη του euribor 3μήνου, που αποτελεί προάγγελο των κινήσεων της ΕΚΤ και το οποίο είχε ήδη αναρριχηθεί στο 2,2% από 2% τον Δεκέμβριο, «συμπαρασύροντας» το μέσο επιτόκιο δανείων που χρεώνουν οι ελληνικές τράπεζες στο 4,76% από 4,39% τον Φεβρουάριο.

Την ίδια στιγμή, το μέσο επιτόκιο που πληρώνουν για τις προθεσμιακές καταθέσεις των νοικοκυριών είχε αυξηθεί κατά πολύ λιγότερο, στο 1,13% από 1,09%, ενώ το αντίστοιχο επιτόκιο προς τις επιχειρήσεις είχε αυξηθεί στο 1,76% από 1,75%. Με βάση τα στοιχεία της ΕΚΤ πρόκειται μακράν για μία από τις χαμηλότερες αποδόσεις στην Ευρωζώνη, ο μέσος όρος της οποίας ήταν τον ίδιο μήνα στο 1,87%. Τα σκήπτρα των υψηλότερων αποδόσεων στις προθεσμιακές καταθέσεις κρατούν χώρες όπως η Ολλανδία με 2,42%, η Φινλανδία με 2,39%, η Ιταλία με 2,25%, η Γαλλία με 2,18%, ενώ μεταξύ των άλλων χωρών του νότου ξεχωρίζουν η Ισπανία με μέσο επιτόκιο 1,78% και η Πορτογαλία με 1,44%. Η Ελλάδα με 1,13% είναι προτελευταία πριν από την Σλοβενία, που δίνει στις προθεσμιακές καταθέσεις των νοικοκυριών μέσο  επιτόκιο μόλις 0,75%. Ετσι, το χάσμα μεταξύ όσων εισπράττουν οι ελληνικές τράπεζες από δάνεια και όσων πληρώνουν στους καταθέτες είχε ήδη αρχίσει να διαφαίνεται από τον Απρίλιο και αναμένεται να διευρυνθεί περαιτέρω μετά τη νέα αύξηση των επιτοκίων από την ΕΚΤ.

Ο ρυθμός με τον οποίο μετακυλίονται οι αυξήσεις των επιτοκίων στις αποδόσεις των καταθέσεων είναι γνωστή ως deposit beta και αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους κάθε αύξηση 25 μονάδων βάσης της ΕΚΤ μεταφράζεται σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ πρόσθετων εσόδων για τις ελληνικές τράπεζες. Με απλά λόγια, η ΕΚΤ αυξάνει τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης, αλλά ο καταθέτης βλέπει μόνο ένα μικρό μέρος αυτής της αύξησης στον λογαριασμό του, ενώ οι τράπεζες εισπράττουν σχεδόν ολόκληρο το όφελος μέσω των δανείων τους.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει για ακόμη μία φορά την ασύμμετρη μετακύλιση των επιτοκίων στην ελληνική αγορά: ενώ οι αυξήσεις περνούν σχετικά γρήγορα στα δάνεια, οι αποδόσεις των καταθέσεων ακολουθούν με πολύ βραδύτερο ρυθμό, επιτρέποντας στις τράπεζες να διατηρούν ένα από τα υψηλότερα περιθώρια μεταξύ δανείων και καταθέσεων στην Ευρωζώνη.

Οι διοικήσεις των τραπεζών έχουν υπολογίσει κατά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του α΄ τριμήνου ότι κάθε αύξηση του euribor κατά 25 μονάδες βάσης οδηγεί σε σημαντική ενίσχυση των καθαρών εσόδων από τόκους. Συγκεκριμένα:

• Η Alpha Bank υπολογίζει όφελος περίπου 20 εκατ. ευρώ ετησίως.

• Η Eurobank περίπου 35 εκατ. ευρώ.

• Η Εθνική Τράπεζα περίπου 40 εκατ. ευρώ.

• Η Τράπεζα Πειραιώς επίσης περίπου 40 εκατ. ευρώ.

Συνολικά, μια αύξηση του euribor κατά 25 μονάδες βάσης θα μπορούσε να ενισχύσει τα ετήσια καθαρά έσοδα από τόκους των τεσσάρων συστημικών τραπεζών κατά περίπου 135 εκατ. ευρώ, μετά την αφαίρεση του κόστους των καταθέσεων ή άλλων στοιχείων του παθητικού, ενώ άλλα 12 εκατ. είναι η θετική επίπτωση που αναμένουν η Credia Bank και η Optima Bank. Ετσι, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί να φέρνει νέες ανησυχίες για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό, αλλά για τις ελληνικές τράπεζες κρύβει και μια απρόσμενη θετική επίπτωση, ανατρέποντας τις προβλέψεις που ήθελαν το 2026 να σηματοδοτεί την έναρξη μιας περιόδου σταδιακής υποχώρησης των τραπεζικών εσόδων.