Ιράν: Γιατί ο Τραμπ χρειάζεται τους Ευρωπαίους στα στενά του Ορμούζ και γιατί αυτοί είναι απρόθυμοι να πάνε

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής -κάθε πρόεδρος και πολύ περισσότερο ο σημερινός- δεν είναι συνηθισμένος να απευθύνει προσκλήσεις σε συμμάχους χωρίς αυτοί να ανταποκρίνονται στο κάλεσμά του. Το 2003, όταν οι Αμερικανοί αποφάσισαν να εισβάλουν στο Ιράκ συνάντησαν με πρωτοφανή σχεδόν τρόπο άρνηση από αρκετούς συμμάχους τους, ωστόσο και πάλι κατάφεραν να σχηματίσουν μια πολυεθνική συμμαχία που για χρόνια ενεπλάκη σε ένα φαινομενικά αδιέξοδο πόλεμο.

Σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ εισπράττει τη μία άρνηση μετά την άλλη από τους συμμάχους των ΗΠΑ σε σχέση με τη συμμετοχή τους στα σχέδια και την πολιτική της Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή. Λίγες εβδομάδες μετά την αποτυχία του “Συμβουλίου της Ειρήνης” για τη Γάζα, ο πόλεμος κατά του Ιράν έρχεται να επιβεβαιώσει σε σημαντικό κάτι που ενοχλεί εξαιρετικά τον Οβάλ Γραφείο, αν και θα έπρεπε να το περιμένει: οι σύμμαχοι γυρνούν την πλάτη στην Αμερική.

“Δεν σας έχω ανάγκη”

Ο Αμερικανός ηγέτης απευθύνθηκε δύο φορές στους συμμάχους της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), αλλά και πέραν αυτής, σε χώρες που έχουν στενές στρατηγικές και αμυντικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα -προς έκπληξη όλων ακόμα και στην Κίνα!- προκειμένου να συνδράμουν στην προσπάθεια άρσης των ιρανικών μέτρων ελέγχου της ναυσιπλοΐα στα στενά του Ορμούζ. 

Η αλήθεια είναι -και εδώ δεν είναι αβάσιμη η στάση του Ντόναλντ Τραμπ- ότι οι χώρες της Ευρώπης και της Ανατολικής Ασίας έχουν πιθανότατα πολύ μεγαλύτερη ανάγκη να παραμείνουν ανοιχτά τα στενά σε σχέση με τις ΗΠΑ, οι οποίες δεν εξαρτώνται από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο του Περσικού Κόλπου. Ωστόσο, τα πράγματα είναι λίγο πιο σύνθετα από την πρώτη ανάγνωση.

Κι αυτό οδήγησε όλους σχεδόν τους αποδέκτες της έκκλησης του Λευκού Οίκου να μην συγκινηθούν. Μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία έδειξαν ουσιαστικά ενδιαφέρον να συζητήσουν το ενδεχόμενο συνδρομής τους, υπό όρους όμως, ειδικά στην γαλλική περίπτωση, και όχι με τρόπο άμεσο και γρήγορο. Η κατάσταση όμως στον Περσικό Κόλπο γίνεται ήδη πιεστική για την παγκόσμια οικονομία.

Μετά από αυτή την σχεδόν ομόθυμη άρνηση που εισέπραξε, ο Αμερικανός πρόεδρος άλλαξε ρότα 180 μοίρες και δημοσίευσε ανάρτηση στην οποία τονίζει ότι οι ΗΠΑ έχουν με μεγάλη διαφορά τις ισχυρότερες ένοπλες δυνάμεις στον κόσμο και δεν χρειάζονται κανέναν για να διασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, επιτέθηκε με σφοδρότητα στους συμμάχους του ΝΑΤΟ που σπεύδουν να βοηθήσουν την Αμερική, μολονότι εκείνη εξασφαλίζει την ασφάλειά τους για δεκαετίες…

Νάρκες έχουμε, πλοία δεν έχουμε

Τι ισχύει όμως στην πραγματικότητα, έχουν ανάγκη οι Ηνωμένες Πολιτείες τους συμμάχους τους για το άνοιγμα των στενών ή όχι, πότε ήταν ειλικρινής ο πρόεδρος; Η αλήθεια είναι ότι επιχειρησιακά οι Αμερικανοί έχουν απόλυτη ανάγκη τους Ευρωπαίους για τη συγκεκριμένη προσπάθεια. Κι αυτό γιατί οι Ιρανοί σύμφωνα με όλες τις υπάρχουσες πληροφορίες έχουν ποντίσει θαλάσσιες νάρκες στα στενά τις τελευταίες ημέρες, απειλούν να ποντίσουν κι άλλες  και φυσικά μόνο οι ίδιοι γνωρίζουν τα ακριβή σημεία στα οποία “στρώνονται” αυτά τα ναρκοπέδια, που είναι θανάσιμη απειλή για τα πλοία που δεν γνωρίζουν πού πρέπει να περάσουν.

Σε αυτόν τον πόλεμο βλέπουμε να κυριαρχούν ταυτόχρονα πολύ σύγχρονες και πολύ παραδοσιακές μορφές πολέμου -ειδικά στον ναυτικό πόλεμο οι δεύτερες. Μια από αυτές είναι ο ναρκοπόλεμος. Μια μορφή πολέμου για την οποία σήμερα το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό (USN) δεν είναι έτοιμο να δράσει, όσο κι αν αυτό φαίνεται παράδοξο. Κι ο λόγος είναι ότι οι Αμερικανοί τα τελευταία χρόνια, αλλάζοντας δόγμα διεξαγωγής παράκτιων επιχειρήσεων, έμειναν ουσιαστικά χωρίς πλοία ναρκοπολέμου (ναρκοθηρικά). 

Μόνο τέσσερα από την τελευταία σε υπηρεσία κλάση ναρκοθηρικών, την κλάση Avenger, παραμένουν ενεργά σε άλλες περιοχές του κόσμου, ενώ μόλις πριν λίγους μήνες άλλα τέσσερα πλοία της κλάσης που στάθμευαν στο Μπαχρέιν, βγήκαν εκτός υπηρεσίας! Οι αποστολές ναρκοπολέμου σύμφωνα με το τρέχον δόγμα παράκτιων επιχειρήσεων του USN πρέπει να πραγματοποιούνται από τα Πλοία Παράκτιου Πολέμου (Littoral Combat Ships) τα οποία όμως δεν έχουν εξελιχθεί σύμφωνα με τους αρχικούς σχεδιασμούς, δεν έχουν μέχρι σήμερα αναλάβει ξανά ανάλογες αποστολές και είναι οπωσδήποτε πολύ πιο ακριβά πλοία και με πολύ μεγαλύτερο πλήρωμα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται στην περίπτωση απώλειάς τους.

Απέναντι σε αυτό το κενό, ουσιαστικά, από τη μεριά των Αμερικανών, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ έχουν να αντιτάξουν μερικούς από τους μεγαλύτερους στόλους πλοίων ναρκοπολέμου στον κόσμο. Πιο συγκεκριμένα, η Πολωνία, η Γαλλία και η Φινλανδία κατέχουν αντίστοιχα την τρίτη, τέταρτη και πέμπτη θέση στην παγκόσμια κατάταξη μετά την Κίνα και τη Ρωσία σε σκάφη ναρκοθηρίας/ναρκαλιείας. Συνολικά οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ διαθέτουν περίπου 150 ειδικά σκάφη ναρκοπολέμου. 

Επιπλέον αυτής της εντυπωσιακής ανισορροπίας δυνάμεων, όπου αναδεικνύεται ξεκάθαρα ότι δεν είναι μόνο τα αεροπλανοφόρα και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά που χρειάζονται στις πολεμικές επιχειρήσεις, σημαντικό στοιχείο είναι και τα ίδια τα πολεμικά πλοία. Δηλαδή, ενώ το αμερικανικό ναυτικό έχει τις τελευταίες δεκαετίες απενεργοποιήσει τις φρεγάτες ως πλοία συνοδείας αεροπλανοφόρων, μένοντας σε μεγαλύτερα σκάφη, όπως τα καταδρομικά κλάσης Ticonderoga και τα βαριά αντιτορπιλικά κλάσης Arleigh Burke, για το ιδιαίτερα περιορισμένο θαλάσσιο περιβάλλον του Περσικού Κόλπου και ιδίως των στενών του Ορμούζ είναι πολύ καταλληλότερα ελαφρύτερα πολεμικά πλοία, όπως οι φρεγάτες. Φρεγάτες όμως σε σημαντικούς αριθμούς διαθέτουν μόνο οι ναυτικές δυνάμεις των ευρωπαϊκών συμμαχικών νατοϊκών χωρών. 

Ντοκιμαντέρ για την απόσυρση των αμερικανικών σκαφών ναρκοπολέμου από τον Περσικό Κόλπο:

Γιατί οι Ευρωπαίοι λένε “όχι” στον Τραμπ

Ως εκ τούτου είναι ξεκάθαρο ότι καθαρά από άποψη επιχειρησιακή, για τον έλεγχο των στενών του Ορμούζ οι ΗΠΑ έχουν και παραέχουν ανάγκη τις ναυτικές δυνάμεις των Ευρωπαίων, ασχέτως τι λέει κατά περίπτωση ο Ντόναλντ Τραμπ. Το ζήτημα είναι γιατί τώρα οι ηγεσίες των ευρωπαϊκών χωρών στέκονται τόσο επιφυλακτικά απέναντι σε ένα ενδεχόμενο συμμετοχής τους στις επιχειρήσεις του Περσικού, έστω και μόνο σε σχέση με την ελεύθερη διέλευση από τα στενά.

Για να είμαστε δίκαιοι, τα ευρωπαϊκά κράτη στο σύνολό τους υποδέχθηκαν εξαρχής αυτό τον πόλεμο, όχι απλά επιφυλακτικά, αλλά με δυσθυμία και δυσαρέσκεια. Το γεγονός ότι η ηγεσία των ΗΠΑ δεν θεώρησε σκόπιμο να διαβουλευθεί για την κατάσταση με το Ιράν έγκαιρα με τις ηγεσίες των συμμάχων, ούτε καν με τις κυβερνήσεις χωρών όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία, επέτεινε ακόμα περισσότερο το αρνητικό κλίμα. Από άκρου εις άκρον της ευρωπαϊκής ηπείρου, μολονότι ασφαλώς η υποστήριξη για το Ιράν είναι πολύ μικρή, εξίσου μικρή είναι και η υποστήριξη για έναν πόλεμο σαν αυτό που εξελίσσεται αυτή τη στιγμή.

Αυτό δεν μπορούν να το αγνοούν οι ηγέτες των ευρωπαϊκών χωρών-μελών του ΝΑΤΟ, αλλά και της ΕΕ. Κι αν οι περισσότεροι δεν επέλεξαν να είναι τόσο απόλυτοι και αντίθετοι, όπως ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, όλοι ουσιαστικά έδειξαν με δηλώσεις ή και τη σιωπή τους ότι δεν ήταν η καλύτερη επιλογή το άνοιγμα ενός ακόμα πολεμικού μετώπου, με εξαιρετικά σοβαρές μάλιστα επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Η αμερικανική ηγεσία φέρθηκε αλαζονικά και τώρα ψάχνει να βρει υποστηρικτές σε μια πολιτική που δεν νοιάστηκε να συζητήσει.

Επιπλέον, και αυτό δεν μπορεί να αγνοηθεί, οι σημερινές εξελίξεις έρχονται να σταθούν στην ουρά μιας μακράς σειράς συγκινήσεων που έχει προσφέρει ο Ντόναλντ Τραμπ στους Ευρωπαίους τους περασμένους 15 μήνες. Ανοιχτή εχθρότητα, σκαιή ρητορική, ευθεία υποτίμηση των δυνατοτήτων και της προσφοράς τους στο ΝΑΤΟ, ανοιχτή υπονόμευση του ΝΑΤΟ, ακόμα και ξεκάθαρες απειλές εναντίον της ακεραιότητας συμμάχων, όπως η Δανία στην περίπτωση της Γροιλανδίας.

Όλα αυτά άφησαν όχι απλά σημάδια, αλλά ανοιχτές πληγές στις σχέσεις των δυνάμεων μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Και τώρα, που ξαφνικά ανακύπτει ανάγκη, ο Αμερικανός πρόεδρος θυμάται τους συμμάχους και ζητά την συνδρομή τους για τη διαχείριση μιας δύσκολης κατάστασης. Μιας κατάστασης η οποία έχει προκληθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις δικές του αποφάσεις και επιλογές, τις οποίες δεν καταδέχθηκε να συζητήσει μαζί τους, υποτιμώντας τους σταθερά. Η ψυχολογία είναι κι αυτή κομμάτι των διεθνών σχέσεων, όπως και της πολιτικής ανάλυσης.

Επιπρόσθετα, είναι εξαιρετικά επισφαλής και η επίκληση εκ μέρους του Λευκού Οίκου της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας ως πλατφόρμας για την εμπλοκή των Ευρωπαίων στον Περσικό Κόλπο. Και αυτό γιατί αφενός το ΝΑΤΟ είναι ένας αμυντικός οργανισμός και όχι επιθετικός, δηλαδή έχει εκ της ιδρύσεώς του ταχθεί να αντιδρά σε επιβουλές κατά της ασφάλειας των μελών του, αφετέρου δε έχει σαφές γεωγραφικό πλαίσιο αναφοράς. Το επιχειρησιακό πλαίσιο απόκρισης του ΝΑΤΟ είναι ο ευρωατλαντικός χώρος. Η μόνη φορά που έδρασε η Συμμαχία έξω από αυτόν τον χώρο ήταν στο Αφγανιστάν και αυτό μόνο γιατί ουσιαστικά είχε προηγηθεί η τρομοκρατική επίθεση κατά του ατλαντικού μετώπου των ΗΠΑ. Στον δε Περσικό Κόλπο και τη Μέση Ανατολή το ΝΑΤΟ έχει αποφύγει διαχρονικά να εμπλακεί, ακόμα και στον πρώτο πόλεμο του Κόλπου το 1991 οι ΗΠΑ σχημάτισαν αντί του ΝΑΤΟ μια ad hoc πολυεθνική συμμαχία με συμμετοχή όχι μόνο ευρωπαϊκών χωρών, αλλά και αραβικών και άλλων.

Η ηγεσία των ευρωπαϊκών χωρών, ακόμα και ηγέτες όπως η Τζόρτζια Μελόνι της Ιταλίας που είναι σταθερά κοντά στον πρόεδρο Τραμπ, στέκονται σαφέστατα σε απόσταση από τις επιλογές της Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή και δεν επιθυμούν την εμπλοκή τους. Τόσο γιατί δεν βλέπουν ένα ορατό τέλος σε αυτή τη σύγκρουση, ούτε βέβαια και ένα σαφή πολιτικό στόχο από τη μεριά των ΗΠΑ, όσο και γιατί τυχόν απώλειες θα είναι πολύ δύσκολο να εξηγηθούν στις ευρωπαΪκές κοινωνίες.

Πίσω δε από όλη αυτή την απροθυμία εμπλοκής βρίσκεται και η βεβαιότητα ότι μια γενικευμένη ευρωπαϊκή εμπλοκή στις ναυτικές επιχειρήσεις στο Ορμούζ θα μπορούσε πολύ εύκολα να ξεφύγει από τα στενά όρια της εκκαθάρισης ναρκοπεδίων και της προστασίας των πλοίων. Και δεν χρειάζεται να κάνουν κάτι οι ευρωπαϊκές δυνάμεις για αυτό. Φτάνει μια επίθεση από τη μεριά των Ιρανών ή μια απρόβλεπτη ενέργεια από τον καθόλα απρόβλεπτο Τραμπ για να εμπλακούν στον κύκλο του πυρός και τα ευρωπαϊκά πλοία. Και τότε τα πράγματα θα περιπλακούν ακόμα περισσότερο. Αντί για αυτό, οι Ευρωπαίοι είναι διατεθειμένοι να διαχειριστούν μόνο τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου σε αυτή τη φάση…