Τα σενάρια της κρίσης – Πώς η Αγκυρα επιχειρεί να "τραβήξει το σχοινί" και να δημιουργήσει τεχνητές εντάσεις στο Αιγαίο

Η προστασία των θαλάσσιων υποδομών και των περιοχών δικαιοδοσίας Ερευνας και Διάσωσης τίθεται στο επίκεντρο της δράσης των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η διπλωματία των «πράσινων» προσχημάτων έχει μπει για τα καλά στην ατζέντα της τουρκικής αναθεωρητικής στρατηγικής. Μετά τις έντονες αντιδράσεις της Αγκυρας στις ανακοινώσεις της Αθήνας για τη δημιουργία ελληνικών θαλάσσιων πάρκων, η τουρκική ηγεσία περνά στην αντεπίθεση, προχωρώντας στη δική της μονομερή ανακήρυξη προστατευόμενων ζωνών. Πρόκειται για μια τακτική κίνηση που κατά κοινή ομολογία δεν παράγει κανένα έννομο διεθνές αποτέλεσμα, καθώς παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Ωστόσο, στο επιχειρησιακό πεδίο, η Αγκυρα δημιουργεί ένα επικίνδυνο πλαίσιο αμφισβήτησης, επιχειρώντας να επιβάλει τετελεσμένα «από την πίσω πόρτα» συμφωνα με τη Realnews.

Η ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία σε κρίσιμες περιοχές του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου δεν αποτελεί μια αθώα οικολογική ευαισθητοποίηση. Είναι ένας προσεκτικά σχεδιασμένος υβριδικός «Δούρειος Ιππος» που στοχεύει στην αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, στην περικύκλωση στρατηγικών νησιωτικών συμπλεγμάτων και στον επιχειρησιακό ακρωτηριασμό του Πολεμικού Ναυτικού.

Τα δεδομένα είναι σαφή και κανείς δεν μπορεί να τα αγνοήσει. Η Τουρκία έχει ενεργό απειλή πολέμου (casus belli) σε περίπτωση που η Ελλάδα ασκήσει το νόμιμο δικαίωμα της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Επιπλέον, το ανυπόστατο θεώρημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» έχει γίνει κτήμα της επίσημης πολιτικής της χώρας. Διδάσκεται στις σχολικές αίθουσες και μια νέα γενιά Τούρκων γαλουχείται πάνω σε αυτή τη θεωρία. Μια θεωρία που διαδίδεται καθημερινά μέσω των τουρκικών μέσων ενημέρωσης και έρχεται ως συνέχεια της πολιτικής αμφισβήτησης των προηγούμενων δεκαετιών της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο και του «γκριζαρίσματος» νησιών. Η Τουρκία όχι μόνο δεν συμβιβάζεται, αλλά κάθε φορά κάνει και ένα βήμα παραπάνω στις διεκδικήσεις της.

Πλέον, η εκτίμηση είναι ότι το επόμενο στάδιο της κλιμάκωσης θα αφορά τη δημιουργία τεχνητών εντάσεων στο Αιγαίο από την πλευρά της Τουρκίας. Και αυτό διότι δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι τα «θαλάσσια πάρκα» που ανήγγειλε ήρθαν για να μείνουν, μαζί με το casus belli και τη «Γαλάζια Πατρίδα» και το ερώτημα που τίθεται είναι όχι το εάν, αλλά το πότε και με ποιον τρόπο θα ξεσπάσει η επόμενη κρίση.

Αποκωδικοποιώντας στο ελληνικό Πεντάγωνο τις τελευταίες κινήσεις, οι επιτελείς έχουν καταλήξει στα τέσσερα επικρατέστερα σενάρια βάσει των οποίων η Αγκυρα μπορεί να δημιουργήσει τεχνητή ένταση, που θα μπορούσε να εξελιχθεί ακόμη και σε θερμό επεισόδιο.

1. Παιχνίδια με τις NAVTEX των ασκήσεων

Το πρώτο σενάριο άμεσης έντασης αφορά τις στρατιωτικές δραστηριότητες των Ενόπλων Δυνάμεων. Η Τουρκία αναμένεται να εκμεταλλευτεί το πρόσχημα των «προστατευόμενων θαλάσσιων ζωνών» για να αμφισβητήσει το δικαίωμα της Αθήνας να δεσμεύει περιοχές για ασκήσεις μέσω NAVTEX.

Οταν το ΓΕΕΘΑ, το Αρχηγείο Στόλου ή η Πολεμική Αεροπορία προγραμματίζουν διακλαδικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά ή σενάρια ανθυποβρυχιακού πολέμου εντός των περιοχών αυτών (όπως μεταξύ Λήμνου – Σαμοθράκης), η Αγκυρα θα εκδίδει αντι-NAVTEX. Σε αυτές θα ισχυρίζεται ότι η ελληνική στρατιωτική δραστηριότητα «ρυπαίνει» και «καταστρέφει» το περιβάλλον του τουρκικού θαλάσσιου πάρκου. Σε περίπτωση που ελληνικά πολεμικά πλοία ή συμμαχικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ εκτελέσουν τα σενάρια της άσκησης, η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να προκαλέσει τεχνητή ένταση στο πεδίο, στέλνοντας σκάφη της τουρκικής ακτοφυλακής ή της διοίκησης ναυτικών δυνάμεων για να «παρεμποδίσουν την περιβαλλοντική ρύπανση», κατηγορώντας παράλληλα την Ελλάδα διεθνώς.

2. «Πόλεμος» δικαιοδοσίας σε Ερευνα και Διάσωση

Το δεύτερο επικίνδυνο σενάριο συμπλέκεται με την πάγια τουρκική επιδίωξη για τον διαμελισμό του Αιγαίου στον 25ο μεσημβρινό όσον αφορά τις αρμοδιότητες Ερευνας και Διάσωσης (SAR). Δημιουργώντας ένα θαλάσσιο πάρκο, η Αγκυρα θα υποστηρίξει ότι διατηρεί και την αποκλειστική επιχειρησιακή δικαιοδοσία συντονισμού.

Σε περίπτωση ναυτικού ατυχήματος ή ακόμη και πτώσης μαχητικού αεροσκάφους στην περιοχή μεταξύ Λήμνου – Σαμοθράκης ή κοντά στο Καστελλόριζο, η Τουρκία μπορεί να σπεύσει να αναλάβει τον συντονισμό των επιχειρήσεων SAR, αμφισβητώντας ευθέως το Ελληνικό Κέντρο Συντονισμού Ερευνας και Διάσωσης (ΕΚΣΕΔ) του Λιμενικού Σώματος. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη εμπλοκή μέσων στον αέρα και στη θάλασσα, με τουρκικά ελικόπτερα και σκάφη να επιχειρούν να διώξουν τα ελληνικά μέσα από την περιοχή, προκαλώντας θερμό επεισόδιο εν μέση θαλάσση.

3. Μπλόκο στις θαλάσσιες υποδομές

Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού των αποτρεπτικών μας δυνατοτήτων, οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις και το Πολεμικό Ναυτικό ποντίζουν υποβρύχιους αισθητήρες, υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών και συστήματα επιτήρησης για τον εντοπισμό εχθρικών υποβρυχίων. Το τρίτο σενάριο θέλει την Τουρκία να χρησιμοποιεί τα θαλάσσια πάρκα ως νομικό και πολιτικό εμπόδιο σε αυτή τη διαδικασία. Εάν η Ελλάδα επιχειρήσει να εγκαταστήσει ή να συντηρήσει στρατιωτικές υποδομές στον βυθό της περιοχής του Καστελλόριζου ή του βορείου Αιγαίου, η Τουρκία μπορεί να επέμβει ισχυριζόμενη ότι οι εργασίες αυτές «καταστρέφουν τον βυθό» και ότι παραβιάζουν την οικολογική ισορροπία της ζώνης. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να επιχειρήσει να «τυφλώσει» τα ελληνικά αμυντικά συστήματα επιτήρησης, παρεμποδίζοντας παράλληλα και κρίσιμα ενεργειακά έργα, όπως η πόντιση ηλεκτρικών καλωδίων διασύνδεσης, προκαλώντας ναυτική ανάσχεση.

Το ίδιο βεβαίως μπορεί να συμβεί και σε εργασίες πολιτικού χαρακτήρα, όπως η πόντιση καλωδίου τηλεπικοινωνιών. Αν η Τουρκία δημιούργησε ένταση στις Κυκλάδες κατά τη διεξαγωγή εργασιών πόντισης καλωδίου τηλεπικοινωνιών, είναι περιττό να αναφέρουμε τι θα επιχειρήσει να στήσει σε περίπτωση εγκατάστασης καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης του Καστελλόριζου με τη Ρόδο για παράδειγμα.

4. Διπλωματικός και πληροφοριακός πόλεμος

Το τέταρτο σενάριο εξελίσσεται στα διεθνή fora. Η Αγκυρα ενδέχεται να επιχειρήσει μια πρωτοφανή αντιστροφή της πραγματικότητας, μεταφέροντας τη γεωπολιτική διαφορά στο πεδίο της οικολογίας και των διεθνών οργανισμών (ΟΗΕ, Ε.Ε., UNEP, UNESCO).

Στόχος της είναι να παρουσιάσει την Ελλάδα ως μια χώρα που «στρατιωτικοποιεί» και «ρυπαίνει» προστατευόμενες περιβαλλοντικές περιοχές. Καταγγέλλοντας τις ελληνικές ναυτικές ασκήσεις ως «οικολογικό έγκλημα», η Τουρκία θα επιδιώξει να ασκήσει διπλωματική πίεση στην Αθήνα, ζητώντας την αποστρατιωτικοποίηση των θαλάσσιων ζωνών και τον περιορισμό της παρουσίας του Πολεμικού Ναυτικού. Πρόκειται για έναν κλασικό πληροφοριακό πόλεμο που ο θύτης μεταμφιέζεται σε προστάτη του περιβάλλοντος για να υφαρπάξει κυριαρχικά δικαιώματα.

«Γκριζάρισμα» μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης

Για να γίνει κατανοητό το βάθος του τουρκικού σχεδιασμού, πρέπει να κοιτάξουμε προσεκτικά τον χάρτη στο βόρειο Αιγαίο. Η ανακήρυξη θαλάσσιου πάρκου στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη δεν είναι καθόλου τυχαία. Πρόκειται για ένα καίριο επιχειρησιακό σημείο, το οποίο αποτελεί τη φυσική έξοδο των Στενών των Δαρδανελίων προς το Αιγαίο, αλλά και έναν κρίσιμο διάδρομο ναυσιπλοΐας για τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ και του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.

Στρατηγικά, η Αγκυρα επιχειρεί με αυτή την κίνηση να «σπάσει» τη συνέχεια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και να παρεμβάλει μια τουρκικής δικαιοδοσίας ζώνη στην καρδιά του βορειοανατολικού Αιγαίου. Με το πρόσχημα της προστασίας του θαλάσσιου οικοσυστήματος, η Τουρκία επιδιώκει να ελέγξει τις θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας (SLOCs) και να δημιουργήσει μια σφήνα ανάμεσα στα δύο ελληνικά νησιά. Παράλληλα, στοχεύει στον περιορισμό της κίνησης των ελληνικών υποβρυχίων και των μονάδων επιφανείας του Πολεμικού Ναυτικού, που επιτηρούν την έξοδο του τουρκικού στόλου από τα Στενά, επιχειρώντας να επιβάλει καθεστώς «συγκυριαρχίας» σε διεθνή ύδατα που επηρεάζονται άμεσα από την ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Η περικύκλωση του Καστελλόριζου

Ακόμη πιο επιθετική και αποκαλυπτική των τουρκικών προθέσεων είναι η στοχοποίηση του νησιωτικού συμπλέγματος της Μεγίστης. Η οριοθέτηση θαλάσσιου πάρκου στην περιοχή του Καστελλόριζου αποτελεί την απόλυτη εφαρμογή του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η Αγκυρα επιχειρεί να εφαρμόσει στην πράξη την ανιστόρητη και νομικά ανυπόστατη θεωρία της, σύμφωνα με την οποία τα νησιά -ακόμη και ένα πλήρως κατοικημένο σύμπλεγμα με πλήρη δικαιώματα θαλάσσιων ζωνών- δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ πέραν των χωρικών τους υδάτων.

Με την ανακήρυξη της ζώνης αυτής, η Τουρκία επιχειρεί να περικυκλώσει πλήρως το Καστελλόριζο, αποκόπτοντάς το γεωγραφικά και λειτουργικά από τη Ρόδο και τα Δωδεκάνησα, δηλαδή την υπόλοιπη νησιωτική Ελλάδα. Δημιουργεί ένα «θαλάσσιο τείχος» που αγνοεί την επήρεια του συμπλέγματος και επιδιώκει να εγκλωβίσει τις ελληνικές δυνάμεις εντός των έξι ναυτικών μιλίων. Πρόκειται για μια ευθεία προσπάθεια εξαφάνισης της ελληνικής υφαλοκρηπίδας στην ανατολική Μεσόγειο και αποκοπής της δυνητικής οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου.

Η απάντηση

Οι κινήσεις της Τουρκίας, όμως, δεν έπιασαν εξαπίνης το ελληνικό Πεντάγωνο. Η τουρκική τακτική του «πράσινου» αναθεωρητισμού ήταν μια κίνηση που στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας και στο ΓΕΕΘΑ περίμεναν να συμβεί και είχαν ήδη αναλύσει όλα τα πιθανά της σενάρια.

Ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Νίκος Δένδιας, στις δημόσιες τοποθετήσεις του -ειδικά τους τελευταίους μήνες φρόντιζε συστηματικά να αναδεικνύει τις τουρκικές αιτιάσεις και την εμμονή της Τουρκίας στον επεκτατισμό και στις απειλές. Μάλιστα, αφήνοντας σαφείς αιχμές για την τακτική της Αγκυρας που υπονομεύει το κλίμα της υφιστάμενης ύφεσης, ο Ν. Δένδιας, σε ομιλία του στις 7 Φεβρουαρίου 2025 στην Κοζάνη, είχε τονίσει χαρακτηριστικά: «Χρήσιμα τα “ήρεμα νερά”, αλλά δεν μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι με τη στάση της Τουρκίας. Δεν μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι με επεισόδια όπως αυτό που έγινε στην Κάσο, πρόσφατα με την παρενόχληση του ερευνητικού σκάφους βόρεια της Κρήτης, αλλά και από τη στάση της Τουρκίας στο θέμα των περιβαλλοντικών πάρκων στο Αιγαίο».

Η Αθήνα διαμηνύει προς κάθε κατεύθυνση ότι οι μονομερείς ανακηρύξεις της Αγκυρας σε διεθνή ύδατα είναι απολύτως ανυπόστατες και παράνομες. Στο πλαίσιο αυτό, ο προγραμματισμός των ασκήσεων των Ενόπλων Δυνάμεων δεν πρόκειται να επηρεαστεί ούτε στο ελάχιστο. Το ΓΕΕΘΑ, ο Στρατός, το Αρχηγείο Στόλου και η Πολεμική Αεροπορία συνεχίζουν κανονικά και βάσει του ετήσιου επιχειρησιακού σχεδιασμού τη διεξαγωγή όλων των προγραμματισμένων διακλαδικών ασκήσεων, των βολών και των ναυτικών γυμνασίων σε όλο το εύρος του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου και αυτό που τονίζουν στρατιωτικοί κύκλοι είναι ότι «καμία οικολογική αφορμή ή τουρκική αμφισβήτηση δεν πρόκειται να περιορίσει την παρουσία και την ετοιμότητα της ελληνικής αποτρεπτικής ισχύος στο πεδίο».