AI: Το ενεργειακό χάσμα που αφήνει την Ευρώπη πίσω από ΗΠΑ και Κίνα

Η Ευρώπη επιχειρεί να κλείσει την απόσταση που τη χωρίζει από τις ΗΠΑ και την Κίνα στην τεχνητή νοημοσύνη, όμως ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια βρίσκεται πριν ακόμη από τα τσιπ και τα μεγάλα υπολογιστικά μοντέλα: στο ηλεκτρικό ρεύμα.

Η κατακερματισμένη αγορά ενέργειας, οι περιορισμένες διασυνδέσεις και τα γερασμένα δίκτυα απειλούν να εξελιχθούν σε βασικό περιορισμό για τις επενδύσεις σε data centers, σύμφωνα με ανάλυση του Martin Vladimirov, διευθυντή του προγράμματος Γεωοικονομίας του Center for the Study of Democracy (CSD), που δημοσιεύει το Reuters.

Η διαφορά με τις ΗΠΑ αποτυπώνεται ήδη στα μεγέθη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τον Ιούλιο σχέδιο για επτά μεγάλες μονάδες υπολογιστικής ισχύος για την AI. Δεκαοκτώ από τα 27 κράτη-μέλη διεκδικούν τουλάχιστον μία εγκατάσταση, δεσμεύοντας περίπου 3 δισ. ευρώ για μελλοντικές αγορές υπολογιστικής ισχύος.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι συνολικές κεφαλαιουχικές δαπάνες έξι hyperscalers, κυρίως αμερικανικών, αναμένεται να ξεπεράσουν τα 1,3 τρισ. δολάρια έως το 2027, σύμφωνα με την S&P Global Ratings. Τα δύο ποσά δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα, όπως επισημαίνει η ανάλυση, δείχνουν όμως την κλίμακα της επενδυτικής απόστασης.

Ρεύμα υπερδιπλάσιο από τις ΗΠΑ

Το ενεργειακό κόστος προσθέτει ακόμη ένα μειονέκτημα. Το 2025, οι μεγάλες ενεργοβόρες βιομηχανίες στην Ε.Ε. πλήρωναν κατά μέσο όρο περίπου 107 δολάρια ανά μεγαβατώρα για ηλεκτρική ενέργεια, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Η τιμή ήταν υπερδιπλάσια από εκείνη των ΗΠΑ και περίπου 57% υψηλότερη από της Κίνας.

Η πίεση έχει ήδη αποτυπωθεί στην ευρωπαϊκή βιομηχανία. Η συνολική παραγωγή το 2025 ήταν μόλις 1% υψηλότερη από το επίπεδο του 2021, σύμφωνα με ανάλυση στοιχείων της Eurostat από το CSD.

Στα χημικά, η παραγωγή υποχώρησε κατά 19% στην ίδια περίοδο. Στον βασικό σίδηρο και χάλυβα η πτώση έφθασε το 16%, στο τσιμέντο το 14% και στο αλουμίνιο το 11%.

Η ενέργεια δεν είναι ο μόνος λόγος. Η ασθενέστερη παγκόσμια ζήτηση, η μεταφορά παραγωγικών μονάδων από την Ευρώπη προς τις ΗΠΑ και την Κίνα και ο εντονότερος ανταγωνισμός, κυρίως από ασιατικές επιχειρήσεις, έχουν επίσης επιβαρύνει την ευρωπαϊκή μεταποίηση.

Ωστόσο, ενώ μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας ανέκαμψαν από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ενεργοβόρος βιομηχανία δεν έχει επιστρέψει στα προηγούμενα επίπεδα.

Data center σε δύο χρόνια, σύνδεση σε επτά

Για την τεχνητή νοημοσύνη το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο πιεστικό, καθώς τα data centers απαιτούν μεγάλες και σταθερές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Περίπου το 40% των δικτύων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ε.Ε. είναι ηλικίας άνω των 40 ετών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι έως το 2030 απαιτούνται επενδύσεις 584 δισ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση των ευρωπαϊκών δικτύων.

Η χρονική απόσταση είναι επίσης μεγάλη. Ενα data center μπορεί να κατασκευαστεί σε περίπου δύο χρόνια. Η σύνδεσή του όμως με το ευρωπαϊκό δίκτυο μπορεί να χρειαστεί έως και επτά.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι νέες επενδύσεις συγκεντρώνονται στις χώρες όπου υπάρχει διαθέσιμο και σχετικά φθηνό ηλεκτρικό ρεύμα. Από το 2024 έχουν ανακοινωθεί 68 μεγάλα projects data centers στην Ε.Ε., σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το CSD από εταιρικές ανακοινώσεις και εθνικούς οργανισμούς επενδύσεων.

Τα 43 βρίσκονται σε μόλις τέσσερις χώρες. Γαλλία, Ισπανία, Φινλανδία και Σουηδία. Η διαφορά στο κόστος είναι μεγάλη. Ενα data center ισχύος 100 MW θα είχε ετήσιο λογαριασμό ηλεκτρικής ενέργειας περίπου 254 εκατ. ευρώ στη Γερμανία. Στην Ισπανία το αντίστοιχο ποσό υπολογίζεται στα 153 εκατ. ευρώ και στη Φινλανδία στα 91 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις του CSD.  Η Φινλανδία ευνοείται από ένα ηλεκτρικό μείγμα στο οποίο κυριαρχούν η πυρηνική ενέργεια και οι ανανεώσιμες πηγές.

Το στοίχημα των δικτύων

Η ανάλυση του Reuters εντοπίζει ως κρίσιμο βήμα τη μεγαλύτερη δυνατότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών. Σήμερα οι αδύναμες διασυνδέσεις, οι μεγάλες αποκλίσεις στα τέλη μεταφοράς και οι πολύπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης εξακολουθούν να κατακερματίζουν μια αγορά που τυπικά είναι ενιαία.

Η επέκταση της πυρηνικής και της υδροηλεκτρικής παραγωγής θα μπορούσε, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, να περιορίσει την εξάρτηση από το ακριβότερο εισαγόμενο φυσικό αέριο, ενώ οι επενδύσεις σε μπαταρίες μπορούν να ενισχύσουν την αξιοπιστία της τροφοδοσίας για τη βιομηχανία.

Παράλληλα, προτείνεται κοινός ευρωπαϊκός σχεδιασμός για τις μελλοντικές ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε δίκτυα, νέα παραγωγή από ΑΠΕ και βιομηχανικές επενδύσεις να αναπτύσσονται συντονισμένα. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και οι εθνικές κυβερνήσεις θα μπορούσαν να χρηματοδοτούν εκ των προτέρων τις αναγκαίες υποδομές αντί να περιμένουν πρώτα την εμφάνιση της ζήτησης.

Αντίστοιχη λογική προτείνεται και για τις μεγάλες υποδομές AI,  όχι μία «gigafactory» σε κάθε κράτος-μέλος, αλλά επιλογή τοποθεσιών με βάση την πραγματική ζήτηση, την επάρκεια του δικτύου και τη διαθεσιμότητα ενέργειας, με πρόσβαση των υπόλοιπων χωρών μέσω διασυνδεδεμένων υπολογιστικών κόμβων.

Η ενέργεια, πάντως, είναι μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Η Ε.Ε. παράγει λιγότερο από το 10% των ημιαγωγών παγκοσμίως και δεν διαθέτει επαρκή παραγωγική ικανότητα στα πλέον προηγμένα τσιπ. Παρά την ισχυρή θέση της ολλανδικής ASML στον εξοπλισμό λιθογραφίας, η ευρωπαϊκή αγορά εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικό σχεδιασμό τσιπ, ασιατική παραγωγή και μη ευρωπαϊκές πλατφόρμες cloud.

Πριν από δύο χρόνια, ο Μάριο Ντράγκι είχε προειδοποιήσει ότι χωρίς ανάκαμψη των επενδύσεων και της παραγωγικότητας η Ευρώπη κινδυνεύει με μια «αργή αγωνία». Στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης, το κατά πόσο η Ευρώπη θα καταφέρει να εξασφαλίσει αρκετή και ανταγωνιστική ηλεκτρική ενέργεια γίνεται πλέον μέρος της ίδιας εξίσωσης.

MoneyReview.gr