Χαοτικό το καθεστώς των φοροαπαλλαγών στην Ελλάδα – Ξεπερνούν τις 1.200

Κομισιόν, ΟΟΣΑ, ΔΝΤ και Τράπεζα της Ελλάδος συνιστούν την επανεξέταση των φοροαπαλλαγών και την κατάργηση όσων δεν έχουν κοινωνική στόχευση, θέτοντας στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης το εύρος, το κόστος και την αποτελεσματικότητά τους στο ελληνικό φορολογικό σύστημα.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, σε μια περίοδο που τα κράτη αναζητούν δημοσιονομικό χώρο για στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές, οι διεθνείς οργανισμοί και οι θεσμικοί φορείς προειδοποιούν ότι οι φορολογικές δαπάνες πρέπει να επανεξεταστούν υπό το πρίσμα της διαφάνειας, της αποδοτικότητας και της αναπτυξιακής αξίας τους.

Σημειώνεται ότι όλες οι χώρες διαθέτουν φοροαπαλλαγές και ειδικά φορολογικά καθεστώτα. Ωστόσο, στην περίπτωση της Ελλάδας το εύρος και η πολυπλοκότητά τους την κατατάσσουν μεταξύ των χωρών με τις περισσότερες φοροαπαλλαγές για φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις, σύμφωνα με σχετική έκθεση της Κομισιόν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει μάλιστα ότι η χώρα δεν διαθέτει έναν μόνιμο και συστηματικό μηχανισμό αξιολόγησής τους, προτείνοντας τη θεσμοθέτησή του ώστε να υπάρχει διαρκής έλεγχος κόστους και αποτελεσματικότητας.

Τα μεγέθη είναι ενδεικτικά της έκτασης του ζητήματος. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, το 2024 οι φοροαπαλλαγές ανήλθαν σε 22,88 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 4,06 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2023, αντιστοιχώντας στο 30,9% των συνολικών φορολογικών εσόδων.

Η Κομισιόν στις ανακοινώσεις για το ευρωπαϊκό εξάμηνο σημειώνει ότι το ελληνικό φορολογικό σύστημα περιλαμβάνει 1.236 φορολογικές δαπάνες και απαλλαγές, αριθμός που εντείνει την πολυπλοκότητα και επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της είσπραξης εσόδων. Οπως σημειώνει, μια συστηματική αξιολόγηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξορθολογισμό του πλαισίου, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο ΟΟΣΑ εισηγείται τον περιορισμό των φοροαπαλλαγών, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, προκειμένου να δημιουργηθεί πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος για κρίσιμες δημόσιες δαπάνες, όπως η υγεία και η εκπαίδευση.

Το ΔΝΤ, από την πλευρά του, τονίζει ότι αναποτελεσματικές και οπισθοδρομικές φορολογικές δαπάνες, όπως μειώσεις συντελεστών ΦΠΑ ή απαλλαγές που ευνοούν δυσανάλογα τα υψηλότερα εισοδήματα, θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά. Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει την ανάγκη επανεξέτασης με κριτήριο τόσο την αναπτυξιακή απόδοση όσο και την κοινωνική στόχευση, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πλέγματος μεταρρυθμίσεων για τη φορολογική συμμόρφωση.

Οι φορολογικές δαπάνες στην ουσία αποτελούν αποκλίσεις από τον βασικό κορμό του φορολογικού  συστήματος, δημιουργώντας προνομιακή μεταχείριση για συγκεκριμένες κατηγορίες δραστηριοτήτων ή φορολογουμένων. Η Ελλάδα υπολογίζει το κόστος τους με βάση τη μέθοδο των διαφυγόντων εσόδων, ωστόσο η ακριβής αποτίμηση παραμένει δύσκολη όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Οι διαφορετικές μεθοδολογίες μεταξύ χωρών καθιστούν τις συγκρίσεις ιδιαίτερα σύνθετες, καθώς άλλες χώρες αποτυπώνουν απώλειες εσόδων, ενώ άλλες ενσωματώνουν τις απαλλαγές ως δομικό στοιχείο του φορολογικού συστήματός τους.

Ενδεικτικά, η πλήρης κατάργηση των απαλλαγών ΦΠΑ στην Ελλάδα θα μπορούσε να αποφέρει δημοσιονομικό όφελος άνω του 1 δισ. ευρώ, ενώ παράλληλα θα συνέβαλλε στη μείωση του κενού ΦΠΑ σε μονοψήφιο επίπεδο. Ωστόσο, η ακριβής αποτίμηση του κόστους των απαλλαγών στον ΦΠΑ παραμένει δύσκολη, καθώς πολλές εξαιρέσεις, ιδίως σε επαγγελματικές κατηγορίες, δεν αποτυπώνονται πλήρως στις δηλώσεις, περιορίζοντας τη διαφάνεια των δεδομένων.

Συνολικά το 2024 καταγράφηκαν 1.236 περιπτώσεις φοροαπαλλαγών.

1. Φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων (252 απαλλαγές και εκπτώσεις). Το σύνολο των φοροαπαλλαγών υπολογίζεται σε 4,95 δισ. ευρώ έναντι 5,098 δισ. ευρώ το 2023.

2. Φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων (265 απαλλαγές και εκπτώσεις). Απαλλαγές ύψους 5,8 ευρώ δισ. ευρώ είχαν οι επιχειρήσεις.

3. Φορολογία κεφαλαίου. Χρησιμοποιήθηκαν οι απαλλαγές σε περισσότερες από 4,98 εκατομμύρια περιπτώσεις και είχαν εκπτώσεις σε ΕΝΦΙΑ, ειδικό φόρο ακινήτων, μεταβιβάσεις, γονικές παροχές, κληρονομιές και δωρεές 9,06 δισ. ευρώ. Ανατρέχοντας στα επιμέρους στοιχεία προκύπτει ότι αυτή η αύξηση είναι αποτέλεσμα των απαλλαγών πρώτης κατοικίας ύψους 2,4 δισ. ευρώ. Αυξημένη είναι και η φορολογική δαπάνη για τις απαλλαγές από τον ειδικό φόρο ακινήτων, καθώς προβλέπονται 6,3 δισ. ευρώ έναντι 6,1 δισ. ευρώ το 2023.

4. ΦΠΑ (75 εκπτώσεις και φοροαπαλλαγές). Το όφελος για επιχειρήσεις, επαγγελματίες και καταναλωτές ήταν 1 δισ. ευρώ. Τις μεγαλύτερες φοροαπαλλαγές έχουν οι υπηρεσίες ιδιωτικής εκπαίδευσης, που γλιτώνουν 501 εκατ. ευρώ.

5. Τέλη χαρτοσήμου (76 εκπτώσεις). Οι απαλλαγές ανήλθαν σε 72,9 εκατ. ευρώ.

6. Φόρος ασφαλίστρων (56 απαλλαγές). Οι μειώσεις έφθασαν στα 622 εκατ. ευρώ.

7. Ειδικός φόρος κατανάλωσης (40 φοροαπαλλαγές). Το ύψος των απαλλαγών ήταν 1 δισ. ευρώ, με τη μερίδα του λέοντος να έχουν τα ενεργειακά προϊόντα με 551 εκατ. ευρώ και η αιθυλική αλκοόλη και τα αλκοολούχα ποτά με 470 εκατ. ευρώ.

8. Τέλη ταξινόμησης οχημάτων (26 απαλλαγές). Οι εκπτώσεις διαμορφώθηκαν σε 270 εκατ. ευρώ.

9. Τέλη κυκλοφορίας οχημάτων. Το ποσό των απαλλαγών ανήλθε σε 24,5 εκατ. ευρώ.