Πώς μπορούν να προστατευθούν οι οφειλέτες του Δημοσίου από τις κατασχέσεις

Η αυξανόμενη πίεση που ασκούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο φέρνει ολοένα και περισσότερους πολίτες αντιμέτωπους με τον κίνδυνο κατασχέσεων, καθώς η εφορία ενεργοποιεί τα προβλεπόμενα μέτρα είσπραξης απέναντι σε όσους δεν έχουν ρυθμίσει τα χρέη τους. Τραπεζικοί λογαριασμοί, ακίνητα και άλλα περιουσιακά στοιχεία μπορούν να βρεθούν στο στόχαστρο μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, ωστόσο η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένους μηχανισμούς προστασίας που παραμένουν άγνωστοι σε μεγάλο μέρος των οφειλετών.

Οπως αναφέρεται σε ρεπορτάζ της «Καθημερινής», με βάση το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, η φορολογική διοίκηση έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει σε μέτρα αναγκαστικής είσπραξης όταν μια οφειλή καταστεί ληξιπρόθεσμη και δεν έχει προηγηθεί εξόφληση ή ένταξη σε κάποια ενεργή ρύθμιση. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται οι κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών, ακινήτων και λοιπών περιουσιακών στοιχείων. Παράλληλα όμως προβλέπονται συγκεκριμένες εξαιρέσεις και δικλίδες προστασίας, όπως το ακατάσχετο ποσό για μισθούς, συντάξεις και τραπεζικές καταθέσεις, αρκεί ο φορολογούμενος να έχει ολοκληρώσει εγκαίρως τις απαιτούμενες ηλεκτρονικές δηλώσεις. Παρά τις δυνατότητες που παρέχει η νομοθεσία, χιλιάδες πολίτες είτε δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους είτε παραλείπουν να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα εργαλεία προστασίας.

Ενα από τα συνηθέστερα λάθη που παρατηρούνται είναι η αδιαφορία απέναντι στις ειδοποιήσεις της φορολογικής διοίκησης και η αναβολή κάθε ενέργειας μέχρι την τελευταία στιγμή. Η στάση αυτή οδηγεί συχνά στη συσσώρευση προσαυξήσεων, στη διόγκωση των συνολικών οφειλών και στη σημαντική μείωση των διαθέσιμων επιλογών αντίδρασης. Πολλοί φορολογούμενοι χάνουν την ευκαιρία να ενταχθούν εγκαίρως σε πρόγραμμα ρύθμισης, να κατοχυρώσουν τον ακατάσχετο λογαριασμό τους ή να ζητήσουν καθοδήγηση από τη ΔΟΥ ή τον λογιστή τους, πριν κινηθούν οι διαδικασίες επιβολής αναγκαστικών μέτρων.

Οι πρόσφατες αλλαγές στο πλαίσιο προστασίας των τραπεζικών καταθέσεων ενισχύουν σημαντικά τη θέση εκατοντάδων χιλιάδων φορολογουμένων που έχουν ληξιπρόθεσμα χρέη προς το Δημόσιο, αλλά και δανειοληπτών με υποχρεώσεις προς τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers). Η νέα νομοθετική παρέμβαση προβλέπει αύξηση του ακατάσχετου ορίου τραπεζικού λογαριασμού από τα 1.250 ευρώ στα 1.600 ευρώ μηνιαίως, διευρύνοντας την προστασία που παρέχεται στις τραπεζικές καταθέσεις.

Η αύξηση του προστατευόμενου ποσού κατά 350 ευρώ σημαίνει ότι μεγαλύτερο μέρος των εισοδημάτων που προέρχονται από μισθούς, συντάξεις, ενοίκια ή άλλες τακτικές πιστώσεις θα παραμένει εκτός της διαδικασίας κατάσχεσης ακόμη και στην περίπτωση ύπαρξης ληξιπρόθεσμων οφειλών. Απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η δήλωση του συγκεκριμένου τραπεζικού λογαριασμού ως ακατάσχετου στην ηλεκτρονική πλατφόρμα της ΑΑΔΕ. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ποσά έως το νέο όριο των 1.600 ευρώ δεν μπορούν να δεσμευθούν από την ΑΑΔΕ, τον ΕΦΚΑ ή τα πιστωτικά ιδρύματα.

Οι βασικοί κανόνες που διέπουν το καθεστώς του ακατάσχετου λογαριασμού είναι οι ακόλουθοι:

• Κάθε φυσικό πρόσωπο έχει δικαίωμα να δηλώσει έναν και μόνο τραπεζικό λογαριασμό, είτε ατομικό είτε κοινό, ως ακατάσχετο και αποκλειστικά σε μία τράπεζα.

• Το ακατάσχετο όριο αυξάνεται από τα 1.250 ευρώ στα 1.600 ευρώ ανά μήνα, υπό την προϋπόθεση ότι ο λογαριασμός (IBAN) έχει δηλωθεί ηλεκτρονικά στην ΑΑΔΕ. Εφόσον το διαθέσιμο υπόλοιπο υπερβαίνει το συγκεκριμένο ποσό, το υπερβάλλον μέρος μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο κατάσχεσης.

• Η διαδικασία δήλωσης πραγματοποιείται ηλεκτρονικά μέσω της ειδικής εφαρμογής της ΑΑΔΕ με τη χρήση των προσωπικών κωδικών πρόσβασης στο Taxisnet.

• Οταν οι μισθοί, οι συντάξεις ή άλλες ασφαλιστικές παροχές καταβάλλονται σε συγκεκριμένο τραπεζικό λογαριασμό, αυτός είναι που πρέπει να δηλωθεί ως ακατάσχετος ώστε να εξασφαλίζεται η προβλεπόμενη προστασία.

• Στην περίπτωση κοινών τραπεζικών λογαριασμών, το ακατάσχετο όριο των 1.600 ευρώ εφαρμόζεται αυτοτελώς για κάθε συνδικαιούχο, μόνο όμως εφόσον όλοι οι συνδικαιούχοι έχουν δηλώσει τον ίδιο λογαριασμό ως ακατάσχετο. Ενδεικτικά, σε κοινό λογαριασμό στον οποίο καταβάλλεται σύνταξη ύψους 1.000 ευρώ, εφόσον ένας από τους δύο συνδικαιούχους δεν έχει δηλώσει τον λογαριασμό ως ακατάσχετο, μπορεί να δεσμευθεί το ποσό των 500 ευρώ που αντιστοιχεί στο δικό του μερίδιο.

• Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο δικαιούχος λαμβάνει μισθούς, συντάξεις ή άλλες αποδοχές από περισσότερους του ενός φορείς, το ακατάσχετο όριο υπολογίζεται με βάση το συνολικό ύψος των μηνιαίων πιστώσεων που κατατίθενται στον δηλωμένο λογαριασμό και όχι ξεχωριστά για κάθε πηγή εισοδήματος.