Στο μικροσκόπιο του ΔΝΤ το επενδυτικό κενό της Ελλάδας

Περισσότερο κεφαλαιουχικό ασφαλιστικό άνοιγμα κλειστών επαγγελμάτων, ολοκλήρωση του κτηματολογίου και πλήρη, ταχύτερη εφαρμογή του Πτωχευτικού Κώδικα προτείνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για την αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων στο άμεσο μέλλον.

Σε κείμενο εργασίας που υπογράφουν ερευνητές του Ταμείου εξετάζεται η δημιουργία του επενδυτικού κενού της ελληνικής οικονομίας που έφτασε το 10% του ΑΕΠ στα χρόνια της κρίσης, με αποκορύφωμα το 2019 όταν το ποσοστό επενδύσεων υποχώρησε στο 6% του ΑΕΠ που ήταν από τα χαμηλότερα του κόσμου.

Ως αιτία της πολύ χαμηλής ροής ιδιωτικών επενδύσεων την περίοδο 2012-2019, η έκθεση επισημάνει τα πολλά διαρθρωτικά προβλήματα στο επιχειρηματικό περιβάλλον, τη μειωμένη χρηματοδότηση από τις τράπεζες, τους φραγμούς στη ροή ιδιωτικών κεφαλαίων (ειδικά μετά την επιβολή των capital controls το 2015) και το υψηλό ιδιωτικό χρέος των επιχειρήσεων. 

Πάγιο διαρθρωτικό πρόβλημα, σύμφωνα με το ΔΝΤ, αποτελεί και ο μεγάλος αριθμός αυτοαπασχολούμενων και μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Τούτο διότι οι επιχειρήσεις αυτές δεν έχουν προοπτικές να κάνουν επενδύσεις μεγάλης κλίμακας, λόγω της μικρής αγοράς που εξυπηρετούν και το χαμηλό επίπεδο καινοτομίας και νέων τεχνολογιών που απαιτεί η δραστηριότητά τους.

Επίσης, ως εμπόδιο μεγάλων επενδύσεων είναι ότι ένα μεγάλο ποσοστό επιχειρήσεων της ελληνικής οικονομίας δραστηριοποιείται στις υπηρεσίες, οι οποίες -με κάποιες εξαιρέσεις όπως ο τουρισμός- είναι επιχειρήσεις χαμηλής έντασης κεφαλαίου.

Παρ’ όλα αυτά, στο κείμενο αναγνωρίζεται η προσπάθεια που γίνεται από τις ελληνικές αρχές για αλλαγή του κλίματος στον τομέα των επενδύσεων από το 2019 και μετά. Επισημαίνεται, για παράδειγμα, η στροφή σε πράσινες και ψηφιακές επενδύσεις, ο μεγάλος αριθμός μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνεται στο Ταμείο Ανάπτυξης και αφορούν τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, τη βελτίωση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, την επιτάχυνση της απόδοσης δικαιοσύνης και τις συγχωνεύσεις επιχειρήσεων.

Επίσης, θετική θεωρείται η μείωση του φορολογικού βάρους σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά και η προσπάθεια για μείωση της γραφειοκρατίας. Στη σωστή κατεύθυνση κατατάσσει τη δημιουργία νέου φορέα προετοιμασίας μεγάλων επενδύσεων αλλά και τις συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, που αποτελούν πρόκριμα για μεγάλες επενδύσεις στο άμεσο μέλλον. 

Μάλιστα, αποκαλύπτει ότι το υπουργείο Οικονομικών έχει από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τεχνική βοήθεια για την αξιολόγηση των επενδύσεων που θα υλοποιηθούν μέσω του Ταμείου, ώστε να έχουν τη μεγαλύτερη δυνατή απόδοση για την οικονομία και την απασχόληση. Όπως τονίζεται, η διαδικασία αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη και στόχο έχει τη μεγιστοποίηση κόστους-οφέλους των κοινοτικών πόρων.

Οι προτάσεις 

Πέρα από αυτά που γίνονται ήδη, σημειώνεται ότι πιο φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις θα μπορούσαν ενδεχομένως να ξεκλειδώσουν υψηλότερες ιδιωτικές επενδύσεις, χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο την εξωτερική βιωσιμότητα της οικονομίας. Ως τέτοιες αναφέρονται:

- Η μεγαλύτερη στροφή του ασφαλιστικού σε ένα πιο κεφαλαιοποιητικό σύστημα ώστε να ενθαρρυνθεί η ιδιωτική αποταμίευση.

- Η παράταση του εργασιακού βίου για όσους βρίσκονται στα πρόθυρα της σύνταξης.

- Η σωστή ιεράρχηση των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων που έχουν ενταχθεί ήδη στο Ταμείο Ανάκαμψης, που θα μπορούσε να είναι ένα μοχλός αύξησης και του αριθμού και της ποιότητας των επενδύσεων. 

- Η ένταση στη συνεργασία ιδιωτικών και δημόσιων κεφαλαίων με βάση συγκεκριμένες προτεραιότητες θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε υψηλότερα επίπεδα επενδύσεων.

- Η επιτάχυνση της άρσης των περιορισμών σε κλειστά επαγγέλματα και τους πιο ανταγωνιστικούς τομείς της οικονομίας, όπως έχει άλλωστε προτείνει και η ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού.

- Η ενθάρρυνση ιδιωτικών επενδύσεων σε διεθνώς ανταγωνιστικούς τομείς όπου η Ελλάδα έχει μικρό ή καθόλου μερίδιο.

- Η ολοκλήρωση του κτηματολογίου, σε συνδυασμό με την εφαρμογή του νέου πτωχευτικού κώδικα, μπορεί να αναζωογονήσει την αγορά κατοικίας. 

- Η ολοκλήρωση της ιδιωτικοποίησης βασικών δημόσιων υποδομών (π.χ. λιμάνια, αεροδρόμια, παραγωγή ενέργειας) μπορεί να γίνει καταλύτης για μεγάλες ξένες επενδύσεις. Αρκεί βέβαια οι επενδύσεις που θα έρθουν να αφορούν νέα project που θα ενισχύσουν την εταιρική διακυβέρνηση και τον ανταγωνισμό.