Κλιματική ανθεκτικότητα – Τι πρέπει να αλλάξει

Η Ελλάδα γνωρίζει πλέον πολύ καλά τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Πυρκαγιές, πλημμύρες, παρατεταμένοι καύσωνες και λειψυδρία δημιουργούν ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις σε υποδομές, επιχειρήσεις, αγροτική παραγωγή και τοπικές κοινωνίες.

Τα οικονομικά στοιχεία δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα προκάλεσαν στην Ελλάδα οικονομικές απώλειες 18,3 δισ. ευρώ την περίοδο 1980-2024. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των πέντε χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης με τη μεγαλύτερη πίεση στους υδάτινους πόρους και αυτό θα κλιμακώνεται.

Το ερώτημα επομένως είναι συγκεκριμένο: τι πρέπει να αλλάξει ώστε η χώρα να είναι καλύτερα προετοιμασμένη για την επόμενη κλιματική κρίση και εάν οι δράσεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα επαρκούν.

Η απάντηση απαιτεί σημαντική μετατόπιση πόρων και προτεραιοτήτων προς την πρόληψη αλλά και σημαντική αύξηση των διαθέσιμων πόρων και καλύτερη οργάνωση. Οι τέσσερις παρακάτω στρατηγικές δράσεις θα μπορούσαν να αλλάξουν σημαντικά την κατάσταση. Αυτές είναι:

1. Ενα εθνικό σχέδιο κλιματικής ανθεκτικότητας με μετρήσιμους στόχους και διαφάνεια.

Η Ελλάδα διαθέτει στρατηγικές προσαρμογής και περιφερειακά σχέδια. Χρειάζεται πλέον έναν ισχυρότερο μηχανισμό εφαρμογής και επαρκή διακυβέρνηση, όπως και λογοδοσία των υπευθύνων, ειδικά των δημοσίων φορέων. Κάθε περιφέρεια και κάθε μεγάλος δήμος πρέπει να γνωρίζουν με ακρίβεια ποιοι είναι οι κυριότεροι κλιματικοί κίνδυνοι για την περιοχή τους: πυρκαγιά, πλημμύρα, ακραία θερμοκρασία, διάβρωση ακτών ή έλλειψη νερού. Χωρίς μετρήσιμους δείκτες η κλιματική ανθεκτικότητα κινδυνεύει να παραμείνει ένας γενικός πολιτικός στόχος, στον οποίο πάντα θα φταίνε τα φαινόμενα και ποτέ οι πολιτικοί ή εμπλεκόμενοι φορείς του Δημοσίου.

2. Κάθε κρίσιμη υποδομή να περνάει από «climate resilience test».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ζητήσει από την Ελλάδα να προχωρήσει σε σχέδιο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας βασικών υποδομών απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Πριν χρηματοδοτηθεί ένα μεγάλο έργο θα πρέπει να απαντώνται συγκεκριμένα ερωτήματα: αντέχει σε ακραία βροχόπτωση και πυρκαγιά από το εξωτερικό περιβάλλον; Μπορεί να λειτουργήσει σε παρατεταμένο καύσωνα; Τι συμβαίνει σε περίπτωση διακοπής ηλεκτροδότησης ή υδροδότησης; Πόσο γρήγορα μπορεί να αποκατασταθεί;

3. Περισσότερη πρόληψη σε πυρκαγιές και πλημμύρες.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς παραμένει απαραίτητη. Η μεγαλύτερη επένδυση, όμως, πρέπει να γίνεται πριν ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος και είναι ιδιαίτερα γνωστό στην επιστημονική κοινότητα από πού προκαλούνται οι περισσότερες πυρκαγιές. Από τους μετασχηματιστές και τη μη σταδιακή υπογειοποίηση του δικτύου ενέργειας, ειδικά σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

4. Οι επιχειρήσεις πρέπει να γνωρίζουν τον πραγματικό κλιματικό κίνδυνό τους.

Η κλιματική ανθεκτικότητα αφορά άμεσα και την ελληνική επιχειρηματικότητα. Ο τουρισμός, η γεωργία, η βιομηχανία τροφίμων, η ενέργεια και οι μεταφορές πρέπει να βρεθούν στο επίκεντρο, λόγω της ιδιαίτερα μεγάλης εξάρτησής τους από φυσικούς πόρους και υποδομές.

Η επόμενη ημέρα πρέπει να σχεδιαστεί σήμερα. Το γεγονός ότι μόλις το 5% των οικονομικών απωλειών από ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα στην Ελλάδα την περίοδο 1980-2024 ήταν ασφαλισμένο αποτελεί σοβαρή προειδοποίηση.

Η Ελλάδα έχει σήμερα περισσότερα δεδομένα, καλύτερα συστήματα πρόγνωσης, ευρωπαϊκούς πόρους και πολύ μεγαλύτερη εμπειρία από ό,τι πριν από μία δεκαετία.

Το επόμενο βήμα απαιτεί συγκεκριμένες αποφάσεις: εθνικό σχεδιασμό με λογοδοσία, ανθεκτικές υποδομές, ασφάλεια νερού, πρόληψη πυρκαγιών και πλημμυρών, προσαρμογή των πόλεων και ουσιαστική συμμετοχή των επιχειρήσεων με χρήση σύγχρονων προγνωστικών εργαλείων.

Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι οι επενδύσεις προσαρμογής μπορούν να μειώσουν το κόστος της κλιματικής αλλαγής για την ελληνική οικονομία κατά σχεδόν 30%.

* Ο κ. Νίκος Αυλώνας είναι πρόεδρος του Κέντρου Αειφορίας (CSE), επισκέπτης καθηγητής Βιώσιμης Ανάπτυξης, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

** Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στην Καθημερινή της Κυριακής.