Απόψεις

Ατενίζοντας τον έναστρο ουρανό!

του Γιάννη Κουκουφίκη

10 Σεπτεμβρίου 2026 - 08:05

Προσθέστε το Newshub στα
αγαπημένα σου στη Google

Υπάρχουν άραγε τόσα πολλά αστέρια στο σύμπαν όσοι και οι κόκκοι άμμου στη Γη;

Οι φίλοι μου ξέρουν ότι έχω λόξα με την αστροφυσική και την αστρονομία, ασφαλώς σαν απλός ερασιτέχνης.

Το καλοκαίρι είναι μια καλή εποχή για να πάει κανείς στην παραλία. Επίσης, για να ασχοληθεί ερασιτεχνικά και με την αστρονομία. Ή και τα δύο!

Θυμήθηκα μια φράση του θείου μου Χρήστου Κουκουφίκη. Μου είχε πει κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών, όταν ήμουν 7 χρονών: «Γιαννάκη μου, πρέπει να ξέρεις ότι υπάρχουν τόσα πολλά αστέρια στο σύμπαν όσοι και οι κόκκοι άμμου στη Γη!»

Υποθέτω ότι τη στιγμή που μου το είπε δεν τον πολυπίστεψα. Είχα ήδη μπερδευτεί από τον τεράστιο αριθμό των κόκκων άμμου στην παραλία του Αγιοκάμπου, που καταλαβαίνετε, να σκεφτώ για όλη τη Γη, ούτε κατά διάνοια!

Σήμερα, αποφάσισα να δω αν ο θείος μου είχε δίκιο.

Πραγματικά πόσα αστέρια υπάρχουν στο Σύμπαν;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι πολύ απλή: δεν έχουμε ιδέα! Δεν γνωρίζουμε το μέγεθος του σύμπαντος, ίσως είναι άπειρο! Ωστόσο, μπορεί κανείς να αναρωτηθεί πόσα αστέρια υπάρχουν στο παρατηρήσιμο Σύμπαν. Γι' αυτό εμείς θα το υπολογίσουμε με μια πολύ απλή ερώτηση:

• Πόσοι γαλαξίες υπάρχουν στο παρατηρήσιμο σύμπαν;

• Πόσα αστέρια (κατά μέσο όρο) έχει ένας γαλαξίας;

Η δεύτερη ερώτηση είναι αρκετά απλή. Θα γνωρίζετε για παράδειγμα ότι ο γαλαξίας μας, έχει μεταξύ 200 και 400 δισεκατομμύρια αστέρια. Ένας τεράστιος αριθμός! Αν οι κάτοικοι της Γης αποφασίσουν να μοιραστούν το Γαλαξία μας, αυτό σημαίνει ότι ο καθένας από εμάς θα λάβει για τον εαυτό του σαράντα αστέρια, τα οποία πιθανώς θα συνοδεύονται από μερικές εκατοντάδες πλανήτες!

Το ζήτημα του αριθμού των γαλαξιών στο σύμπαν είναι πιο περίπλοκο. Αλλά ευτυχώς υπάρχει το τηλεσκόπιο Hubble! Μεταξύ 2003 και 2004, οι αστρονόμοι είχαν εστιάσει το Hubble σε μια πολύ μικρή σκοτεινή γωνία του ουρανού και προσπάθησαν να κάνουν την πιο ακριβή εικόνα, όσο τους ήταν δυνατόν, για αυτό που έβλεπαν.

Και ορίστε τι είδαν (είναι η πιο κάτω εικόνα). Πριν εξετάσουμε αυτήν την εικόνα, προσέξτε την μερικά δευτερόλεπτα, και συλλογιστείτε πως είναι μια από τις πιο εκπληκτικές εικόνες που πήρε ποτέ ο Άνθρωπος.

Αυτό που μας δείχνει η εικόνα είναι αυτό που μπορεί να δει το τηλεσκόπιο Hubble όταν το στρέψουμε σε μια μικρή, σκοτεινή γωνιά του ουρανού. Από τη λεπτομερή ανάλυση όλων των δεδομένων, οι αστρονόμοι έχουν εντοπίσει σε αυτό το πλάνο κάτι παραπάνω από 10.000 γαλαξίες! Αυτό που είναι εκπληκτικό είναι ότι αυτό το πλάνο καλύπτει μόνο ένα μικρό κομμάτι του ουρανού: περίπου ισοδύναμο με την επιφάνεια του κεφαλιού μιας καρφίτσας που κρατούμε κατά μήκος του βραχίονα μας!

Για να είμαστε ακριβείς, το οπτικό πεδίο της εικόνας είναι περίπου 0,04°, πράγμα που σημαίνει ότι θα πρέπει να πάρει περίπου 23 εκατομμύρια εικόνες όπως αυτή, για να καλύψει το σύνολο του ουρανού. Από τη στιγμή που βρέθηκαν 10.000 γαλαξίες σε αυτή την εικόνα, αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν σίγουρα τουλάχιστον: 23 εκατομμύρια x 10.000 = 230 δισεκατομμύρια γαλαξίες. Δεδομένου ότι πρόκειται για τον υπολογισμό «κατά μέσο όρο», δεχόμαστε ότι υπάρχουν μερικές εκατοντάδες δισεκατομμύρια γαλαξίες στο παρατηρήσιμο Σύμπαν.

Συνολικός Υπολογισμός Άστρων:

Είμαστε στο τέλος του υπολογισμού μας: αν υπάρχουν μερικές εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστέρια ανά γαλαξία και εκατοντάδες δισεκατομμύρια γαλαξίες, ως προϊόν των δύο διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν περίπου 10²³ (10 στην εικοστή τρίτη δύναμη) αστέρια στο παρατηρήσιμο Σύμπαν μας!

Πόσοι κόκκοι άμμου υπάρχουν πάνω στη Γη;

Για τη σύγκριση με τον αριθμό των κόκκων της άμμου στη Γη, τώρα ας πάμε στην παραλία! Το ερώτημα αυτό είναι λίγο πιο δύσκολο από ό,τι το προηγούμενο, έτσι θα αναγκαστώ να κάνω μερικές προσεγγίσεις. Τέλος πάντων, αυτό που επιδιώκουμε είναι μια τάξη μεγέθους.

Υποθέτουμε ότι όλες οι ακτές του κόσμου έχουν 100 μέτρα πλάτος και 10 μέτρα βάθος. Από ό,τι μπόρεσα να βρω, μπορούμε να εκτιμήσουμε το συνολικό μήκος ακτογραμμής στον κόσμο σε ένα εκατομμύριο χιλιόμετρα. Αυτό μας δίνει συνολικό όγκο άμμου 1000 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (10¹² m3).

Τώρα, πόσοι κόκκοι άμμου υπάρχουν σε ένα κυβικό μέτρο; Εξαρτάται βεβαίως από το μέγεθος των κόκκων! Από όσο ξέρω, οι κόκκοι είναι συχνά μικρότεροι από ένα χιλιοστό, αλλά διακρίνονται με γυμνό μάτι. Σύμφωνα με τους γεωλόγους, μπορούμε να ονομάσουμε «άμμο» αυτό το οποίο είναι μεταξύ 1/16 του χιλιοστού έως 2 χιλιοστά. Έβαλα κατά μέσο όρο 200 μm! Με το μέσο μέγεθος κόκκων, μπορεί να υπάρχουν περίπου 100 δισεκατομμύρια κόκκοι άμμου ανά κυβικό μέτρο (10¹¹ κόκκοι/m³).

Τελικός Υπολογισμός Κόκκων Άμμου:

10¹² m³ άμμου × 10¹¹ κόκκοι/m3 = 10²³ κόκκοι άμμου στη Γη.
Η ίδια ακριβώς τάξη μεγέθους με τον αριθμό των άστρων στο παρατηρήσιμο Σύμπαν!

Ηθικό δίδαγμα της ιστορίας;

Συγχαρητήρια θείε Χρίστο, τελικά είχες δίκαιο! Ακόμα και όταν το Hubble δεν είχε ακόμη ξεκινήσει!

Για να προχωρήσω περαιτέρω την αναλογία, να σκεφτείτε ότι υπάρχουν σχεδόν τόσοι πολλοί κόκκοι άμμου σε 1 κυβικό μέτρο, όσο περίπου και αστέρια σε έναν γαλαξία, και τόσα πολλά κυβικά μέτρα άμμου στη Γη, όσοι και οι γαλαξίες στο παρατηρήσιμο Σύμπαν. Έτσι:

1 κυβικό μέτρο άμμου = 1 γαλαξίας

Και επίσης να θυμόμαστε ότι αυτός ο αστρονομικός αριθμός αντιστοιχεί περίπου στον ίδιο αριθμό των μορίων που υπάρχουν σε ένα ποτήρι νερό*.

Δεν ξέρω, αλλά αισθάνομαι πολύ μικρός!

Για να προχωρήσουμε περαιτέρω...

Προφανώς, οι ακριβείς υπολογισμοί αυτού του μεγέθους δεν είναι εύκολοι, αλλά δεν ξεφεύγουν από έναν παράγοντα της τάξης του 10.

Ένα από τα λεπτότερα σημεία της συλλογιστικής, μπορεί να είναι το μήκος της παγκόσμιας ακτογραμμής. Όπως ίσως γνωρίζετε, ο ακριβής υπολογισμός του μήκους μιας ακτής σε γενικές γραμμές δεν έχει νόημα, επειδή είναι ένα fractal αντικείμενο. Η ακτογραμμή ορίζεται συνεπώς μόνο με «μια ορισμένη κλίμακα». Αλλά στη συλλογιστική μου, εισάγω κλίμακα που κυμαίνεται στα 100 μέτρα πλάτος. Γι' αυτό και πρέπει το συνολικό μήκος της παγκόσμιας ακτής, όπως το προσδιορίζω, να έχει ένα χαρακτηριστικό μέγεθος 100 μέτρα. Νομίζω ότι ο αριθμός των 1.000.000 χιλιομέτρων πρέπει να είναι λογικός.

*Όπως μάθαμε στη χημεία, ο αριθμός Avogadro είναι περίπου 6,02 × 10²³. Για εκείνους που τον έχουν ξεχάσει, στο παράδειγμα, ποσοτικοποιεί τον αριθμό των μορίων του νερού σε 18 γραμμάρια νερού.

*Ο Γιάννης Κουκουφίκης εκτός από επιτυχημένος επιχειρηματίας, είναι ένας πολύ σημαντικός Μελετητής Τέχνης.

*Σημείωση: Οι απόψεις των αρθρογράφων αποτελούν προσωπικές θέσεις και δεν αποτελούν τυχόν θέσεις του newshub.gr

Κάντε μας follow:

top48h

Απόψεις

Δειτε περισσοτερα