BofA: Πώς η άνοδος του πετρελαίου μπορεί να εκτοξεύσει τα επιτόκια σε ΗΠΑ και Ευρώπη

Η πορεία των διεθνών τιμών του πετρελαίου αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα για τις εξελίξεις στα επιτόκια, με την Bank of America να επισημαίνει ότι ενδεχόμενη περαιτέρω άνοδος του ενεργειακού κόστους κατά τους επόμενους τρεις έως έξι μήνες θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές ανατιμήσεις στις αγορές επιτοκίων.

Σύμφωνα με την ανάλυση «Global rates and oil: Close cousins» του οίκου, η σχέση μεταξύ πετρελαίου και πληθωριστικών προσδοκιών παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία.

Όπως διαπιστώνουν οι αναλυτές της αμερικανικής τράπεζας, η αύξηση των τιμών του πετρελαίου συνδέεται διαχρονικά με υψηλότερη αποζημίωση για τον πληθωρισμό, όπως αυτή αποτυπώνεται στις αγορές επιτοκίων. Αντίθετα, τα πραγματικά επιτόκια τείνουν να υποχωρούν όταν ακριβαίνει η ενέργεια, αν και οι ΗΠΑ αποτέλεσαν αξιοσημείωτη εξαίρεση κατά τη διάρκεια του 2026.

Η Bank of America εκτιμά ότι η συνέχιση των συγκρούσεων στο Ιράν και την Ουκρανία αποτελεί βασική πηγή αβεβαιότητας, καθώς ενδεχόμενες νέες διαταραχές στην παραγωγή και τη διακίνηση πετρελαίου θα μπορούσαν να ενισχύσουν περαιτέρω τις πληθωριστικές πιέσεις και να οδηγήσουν τις κεντρικές τράπεζες σε περισσότερες αυξήσεις επιτοκίων.

Πώς οι τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν τα επιτόκια

Η ανάλυση της Bank of America αναδεικνύει τη στενή σχέση μεταξύ των μεταβολών στις τιμές του πετρελαίου και των κινήσεων των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων. Χαρακτηριστικό είναι ότι, από την αρχή του 2026, τα διετή επιτόκια στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί συνολικά κατά 113 μονάδες βάσης. Ωστόσο, τις ημέρες κατά τις οποίες οι τιμές του πετρελαίου κινούνταν ανοδικά, η σωρευτική αύξηση έφτασε τις 196 μονάδες βάσης, ενώ τις υπόλοιπες ημέρες καταγράφηκε συνολική υποχώρηση κατά 83 μονάδες βάσης.

Ακόμη μεγαλύτερες διακυμάνσεις παρατηρήθηκαν στις αγορές του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γερμανίας, στοιχείο που, σύμφωνα με τους αναλυτές, επιβεβαιώνει τη σημαντική επίδραση του ενεργειακού κόστους στη διαμόρφωση των προσδοκιών για τη νομισματική πολιτική.

Η αμερικανική τράπεζα περιγράφει μια αλληλουχία εξελίξεων, σύμφωνα με την οποία η αύξηση των τιμών ενέργειας ενισχύει τις πληθωριστικές προσδοκίες, οδηγεί τις αγορές να προεξοφλούν αυστηρότερη νομισματική πολιτική και τελικά μπορεί να ωθήσει τις κεντρικές τράπεζες σε πρόσθετες αυξήσεις επιτοκίων.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed), η οποία, σύμφωνα με την Bank of America, ενδέχεται να έχει περιορισμένα περιθώρια να αντισταθεί στις πιέσεις για αυξήσεις επιτοκίων. Η ανθεκτικότητα της αμερικανικής οικονομίας και της κατανάλωσης, η διατήρηση του πληθωρισμού πάνω από τον στόχο μετά την πανδημία και οι σχετικά περιορισμένες δυνατότητες της αγοράς εργασίας να απορροφήσει πρόσθετη ζήτηση ενισχύουν αυτό το ενδεχόμενο.

Οι συγκρούσεις σε Ιράν και Ουκρανία αυξάνουν τους κινδύνους

Καθοριστικό ρόλο για τη μελλοντική πορεία των τιμών του πετρελαίου αναμένεται να διαδραματίσουν η διάρκεια και η ένταση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία.

Η Bank of America επισημαίνει ότι οι διεθνείς τιμές ενδέχεται να ενσωματώνουν ήδη σημαντικό ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου. Μετά τις αμερικανικές εκλογές, οι αγορές αποτίμησαν υψηλότερη πιθανότητα επίλυσης της σύγκρουσης με το Ιράν, χωρίς ωστόσο να υπάρχει βεβαιότητα για την αποκλιμάκωση της κατάστασης.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η ανάλυση από την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA), τα εμπορικά και κρατικά αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως έχουν μειωθεί κατά περίπου 500 εκατ. βαρέλια από την αρχή του έτους. Η μείωση αποδίδεται εν μέρει στους περιορισμούς της προσφοράς από τις χώρες του Περσικού Κόλπου, οι οποίοι έχουν οδηγήσει σε αυξημένη χρήση των διαθέσιμων αποθεμάτων.

Παρότι το πραγματικό ύψος των παγκόσμιων αποθεμάτων δεν μπορεί να υπολογιστεί με απόλυτη ακρίβεια, η Bank of America θεωρεί εύλογη μια εκτίμηση περίπου 1,5 δισ. βαρελιών για τα διαθέσιμα αποθέματα ασφαλείας.

Επικαλούμενη σχετική ανάλυση του Brookings Institution από τον Μάιο του 2026, η τράπεζα προειδοποιεί ότι εάν τα αποθέματα μειωθούν περαιτέρω, οι ανατιμήσεις του αργού πετρελαίου θα μπορούσαν να επιταχυνθούν.

Άλμα 76% στις τιμές του ντίζελ

Σημαντικές πιέσεις καταγράφονται και στον τομέα της διύλισης, καθώς οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν περιορίσει τη διαθέσιμη παραγωγική δυναμικότητα.

Σύμφωνα με την ανάλυση, οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν μειώσει τη συνολική παραγωγική δραστηριότητα διύλισης της Ρωσίας κατά περίπου 30%, βάσει εκτιμήσεων του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA). Η εξέλιξη αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 2% της παγκόσμιας δραστηριότητας διύλισης.

Παράλληλα, οι επιθέσεις του Ιράν σε διυλιστήρια χωρών του Περσικού Κόλπου εκτιμάται από αναλυτές της ενεργειακής αγοράς ότι έχουν περιορίσει τη δραστηριότητα κατά επιπλέον ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 2% της παγκόσμιας προσφοράς.

Οι διαταραχές αυτές έχουν συμβάλει στην εκτίναξη των τιμών του ντίζελ κατά 76% μέσα στο 2026, από περίπου 3,50 δολάρια ανά γαλόνι στα 6,25 δολάρια.

Η ουκρανική ηγεσία έχει ήδη δηλώσει από τον Οκτώβριο ότι σκοπεύει να συνεχίσει τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, γεγονός που διατηρεί την αβεβαιότητα για την ομαλοποίηση της ενεργειακής προσφοράς.

Οι αναλυτές της Bank of America τονίζουν ότι ακόμη και σε περίπτωση σύντομης αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης με το Ιράν, δεν είναι δεδομένο ότι η προσφορά πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο θα επανέλθει άμεσα στα προπολεμικά επίπεδα.

Πληθωρισμός και πραγματικά επιτόκια: Τι δείχνουν τα ιστορικά στοιχεία

Η Bank of America εξετάζει τη σχέση μεταξύ πετρελαίου και επιτοκίων μέσα από δύο βασικές συνιστώσες: τα πραγματικά επιτόκια και την αποζημίωση για τον πληθωρισμό.

Όπως εξηγεί, τα ονομαστικά επιτόκια προκύπτουν από το άθροισμα των πραγματικών επιτοκίων και της αποζημίωσης για τον πληθωρισμό. Η δεύτερη συνιστώσα εμφανίζει σταθερά θετική σχέση με τις τιμές του πετρελαίου, ενώ τα πραγματικά επιτόκια συνήθως υποχωρούν όταν αυξάνεται το ενεργειακό κόστος.

Η ανάλυση καλύπτει 4.460 ημέρες από το τέλος του 2008 και εξετάζει τις κινήσεις των διετών επιτοκίων swaps σε ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο και Γερμανία.

Κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, τα διετή επιτόκια αυξήθηκαν συνολικά κατά 359 μονάδες βάσης στις ΗΠΑ, 312 στο Ηνωμένο Βασίλειο και 108 στη Γερμανία, ενώ η τιμή του πετρελαίου ενισχύθηκε κατά 49 δολάρια.

Ωστόσο, όταν εξετάζονται αποκλειστικά οι ημέρες ανόδου του πετρελαίου, οι σωρευτικές αυξήσεις των διετών επιτοκίων φτάνουν τις 1.293 μονάδες βάσης στις ΗΠΑ, τις 1.424 στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις 1.096 στη Γερμανία. Οι μεγάλες αυτές μεταβολές αντισταθμίστηκαν σε σημαντικό βαθμό από τις μειώσεις που καταγράφηκαν τις υπόλοιπες ημέρες.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η συμπεριφορά της συνιστώσας του πληθωρισμού. Στις ΗΠΑ, το διετές inflation swap σημείωσε σωρευτική αύξηση 3.802 μονάδων βάσης τις ημέρες ανόδου του πετρελαίου, ενώ τις υπόλοιπες ημέρες υποχώρησε κατά 3.375 μονάδες βάσης.

Οι αναλυτές καταλήγουν ότι οι μεταβολές στην αποζημίωση για τον πληθωρισμό διαδραματίζουν συνήθως σημαντικότερο ρόλο στη διαμόρφωση των ονομαστικών επιτοκίων από τις αντίρροπες κινήσεις των πραγματικών επιτοκίων.

Η αμερικανική εξαίρεση του 2026

Παρά τη διαχρονική αυτή τάση, η αμερικανική αγορά παρουσίασε φέτος μια σημαντική διαφοροποίηση.

Σύμφωνα με την Bank of America, τα πραγματικά επιτόκια στις ΗΠΑ αυξήθηκαν αισθητά περισσότερο τις ημέρες κατά τις οποίες οι τιμές του πετρελαίου παρέμεναν σταθερές ή υποχωρούσαν. Η εξέλιξη συνδέεται πιθανότατα με την ισχυρή αύξηση των κεφαλαιουχικών επενδύσεων στην αμερικανική οικονομία.

Ο λόγος των ανοδικών προς τις καθοδικές μεταβολές των πραγματικών επιτοκίων στις ΗΠΑ διαμορφώθηκε περίπου στο 3 προς 1 κατά τη διάρκεια του 2026, έναντι ιστορικού μέσου όρου κοντά στο 0,9 προς 1.

Αντίθετα, στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία η συμπεριφορά των πραγματικών επιτοκίων παρέμεινε πιο κοντά στα ιστορικά πρότυπα.

Πάντως, κατά τον τελευταίο μήνα η αμερικανική αγορά εμφανίζει σημάδια επιστροφής στην κανονικότητα, με τον αντίστοιχο λόγο να προσεγγίζει επίσης το 0,9 προς 1. Η Bank of America εκτιμά ότι αυτό ενδέχεται να σημαίνει πως η επίδραση της επενδυτικής έκρηξης έχει ήδη ενσωματωθεί σε σημαντικό βαθμό στις αποτιμήσεις.

Οι κίνδυνοι για τη Fed και οι προτάσεις προς τους επενδυτές

Με δεδομένη την αβεβαιότητα γύρω από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις, η Bank of America θεωρεί ότι οι κίνδυνοι για τα επιτόκια είναι ασύμμετροι.

Στο ευνοϊκότερο σενάριο για τη νομισματική πολιτική, η Fed θα μπορούσε να διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια. Αντίθετα, σε περίπτωση παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης και νέας επιτάχυνσης του πληθωρισμού, ενδέχεται να χρειαστεί να προχωρήσει σε σημαντικότερη σύσφιξη, οδηγώντας τα επιτόκια σε περιοριστικά επίπεδα που δεν μπορούν ακόμη να προσδιοριστούν με ακρίβεια.

Στο πλαίσιο αυτό, οι αναλυτές προτείνουν στους επενδυτές να εξετάσουν δυνατότητες αντιστάθμισης κινδύνου, ιδιαίτερα μέσω βραχυπρόθεσμης προστασίας έναντι του πληθωρισμού στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία.

Παράλληλα, θεωρούν σκόπιμη την εξέταση θέσεων πληρωμής σταθερού επιτοκίου (pay-fixed) στην αμερικανική αγορά διετών επιτοκίων, με στόχο την αντιστάθμιση του κινδύνου από ενδεχόμενες περαιτέρω αυξήσεις.

Η Bank of America εκτιμά ότι η Fed ενδέχεται να δυσκολευτεί να ανατρέψει τις προσδοκίες των αγορών για αυξήσεις επιτοκίων, ιδιαίτερα εάν αυτές έχουν ήδη προεξοφληθεί σε σημαντικό βαθμό πριν από τις συνεδριάσεις της.

Επιπλέον, επισημαίνει ότι ο νέος πρόεδρος της Fed δεν έχει ακόμη εδραιώσει την αξιοπιστία του ως προς την καταπολέμηση του πληθωρισμού. Υπό αυτές τις συνθήκες, εάν οι αγορές αποδίδουν πιθανότητα άνω του 50% σε μια αύξηση επιτοκίων και η κεντρική τράπεζα αποφασίσει τελικά να διατηρήσει αμετάβλητη την πολιτική της, υπάρχει κίνδυνος να χάσει τον έλεγχο των προσδοκιών και των αποδόσεων στα μακροπρόθεσμα επιτόκια.