Δημοσιονομικό Συμβούλιο: Η σημασία της κοστολόγησης των οικονομικών προγραμμάτων

Πετάει το γάντι στο πολιτικό μας σύστημα; Η ίδια θα διαφωνήσει ριζικά. Η Αναστασία Μιαούλη, πρόεδρος του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, εμφανίζεται στην «Κ» εξαιρετικά προσεκτική σε σχέση με τον ρόλο που καλείται να επιτελέσει η Ανεξάρτητη Αρχή ως προς την κοστολόγηση των προεκλογικών εξαγγελιών των κομμάτων για την οικονομία. Εξάλλου, η διαδικασία θα είναι εθελοντική. Δημιουργείται όμως ήδη ένα δεδομένο: «Εσύ, πήρες σφραγίδα από το ΕΔΣ;».

– Θεωρητικά, ουδείς μπορεί να διαφωνήσει με τη χρησιμότητα ενός εργαλείου κοστολόγησης των οικονομικών προγραμμάτων, και δη προεκλογικά. Είναι έτσι και στην πράξη; Εχετε ίσως κάποιο πρώτο feedback από τα κόμματα;

– Πιστεύω πως είναι έτσι και στην πράξη. Εχουμε ήδη δημοσιεύσει το τεχνικό υπόμνημα που περιγράφει τη μεθοδολογία και τη διαδικασία κοστολόγησης, και αναμένουμε τις παρατηρήσεις των κομμάτων. Αυτή τη στιγμή κτίζεται διπλή εμπιστοσύνη: αφενός η εμπιστοσύνη των πολιτών στη διαδικασία, αφετέρου –εξίσου κρίσιμη– η εμπιστοσύνη των ίδιων των κομμάτων. Χωρίς αυτήν, η κοστολόγηση δεν μπορεί να λειτουργήσει ουσιαστικά, γιατί προϋποθέτει εποικοδομητική συνεργασία. Νομίζω πως το αντιλαμβανόμαστε όλοι, πέρα από επιμέρους ενστάσεις: πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό βήμα ως προς την ποιότητα του δημοκρατικού διαλόγου και την ενημέρωση των πολιτών.

– Σας προβληματίζει ότι μπορεί κάποιες πολιτικές δυνάμεις να μη σας αναγνωρίσουν ως αρμοδίους ή ακόμη και ικανούς να αξιολογήσετε τις εξαγγελίες τους;

– Μας ενδιαφέρουν οι απόψεις και ιδιαίτερα των πολιτικών δυνάμεων. Αλλά να τα πάρουμε με τη σειρά. Πρώτον, η αρμοδιότητα: δεν είναι πρωτόγνωρη διεθνώς. Την έχουν τα πιο έγκυρα ανεξάρτητα δημοσιονομικά συμβούλια, πάντα βέβαια σε συνεργασία με τις αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες και Αρχές των χωρών τους. Δεύτερον, η επάρκεια: είμαστε μικρή υπηρεσία, δεν υπάρχει αμφιβολία, αλλά με αξιόλογο προσωπικό, καλούς επιστήμονες και πάνω από όλα ανθρώπους με ήθος – απαραίτητα στοιχεία για μια τόσο ευαίσθητη διαδικασία. Αξιοποιούμε παράλληλα, βήμα βήμα, τις δυνατότητες του νόμου αναθεώρησης του δημοσιονομικού πλαισίου (Ιούλιος 2025), που προβλέπει αναδιοργάνωση σε τμήματα, προσωπικό και υποδομές – φυσικά με τους χρόνους που επιβάλλουν η λειτουργία εντός Δημοσίου και οι αξιόπιστες διαδικασίες του ΑΣΕΠ.

– Θα είναι σε θέση ο συγκεκριμένος μηχανισμός να προφυλάσσει τα κόμματα και από λάθη;

– Ναι, σωστά – και μάλιστα αυτό είναι ένα από τα βασικά οφέλη της διαδικασίας: η κοστολόγηση μπορεί να εντοπίσει αστοχίες ή υπολογιστικά λάθη πριν αυτά εκτεθούν δημοσίως, δίνοντας στο κόμμα τη δυνατότητα να τα διορθώσει εγκαίρως. Θα ήθελα όμως σε αυτό το σημείο να τονίσω ότι πρόκειται για συμβουλευτική υπηρεσία. Δεν είναι ελεγκτικός μηχανισμός. Διαδικασία εθελοντική που σέβεται πλήρως την απόφαση κάθε κόμματος να τροποποιήσει ή και να αποσύρει μια πρόταση. Αυτό όμως δεν μειώνει την αξία της – αντιθέτως, κοστολογημένες προτάσεις ενισχύουν πρωτίστως την αξιοπιστία των ίδιων των κομμάτων που τις καταθέτουν, ενημερώνουν καλύτερα τους πολίτες και αναβαθμίζουν συνολικά τον πολιτικό διάλογο.

– Φαντάζομαι πάντως ότι θα ελπίζετε να μην πέσουν όλοι μαζί δύο μήνες πριν από τις εκλογές, αν υποθέσουμε ότι θα επιδείξουν τέτοιο ζήλο τα πολιτικά μας κόμματα.

– Θα το ευχόμουν και, για την ακρίβεια, το έχουμε λάβει υπόψη σε κάποιο βαθμό. Τα χρονικά περιθώρια περιγράφονται με σαφήνεια στο τεχνικό υπόμνημα. Τελευταία υποβολή 120 ημέρες πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία των εκλογών, και τον τελευταίο μήνα πριν από τις εκλογές δεν παραδίδονται εκτιμήσεις. Προς το παρόν αναμένουμε τα ερωτήματα των κομμάτων, ώστε να προχωρήσουμε σε όσες διευκρινίσεις είναι εφικτές. Ηδη απαντάμε σε σχετικά ερωτήματα στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου και πιστεύουμε ότι η διαδικασία θα εμπλουτιστεί ακόμη περισσότερο μέσα από τη συνεργασία με τα κόμματα. Οφείλουμε όλοι μαζί να λειτουργήσουμε με σοβαρότητα, συνέπεια και διαφάνεια τελικά απέναντι στους πολίτες.

– Χωρίς να περιμένω να τις κατονομάσετε, εσείς προσωπικά έχετε ακούσει την τελευταία περίοδο οικονομικές προτάσεις οι οποίες ενδεχομένως υποψιάζεστε ότι δύσκολα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα;

– Ξέρετε, παρακολουθώ, όσο μου επιτρέπεται, τις οικονομικές εξαγγελίες, τις προθέσεις των κομμάτων. Φαίνεται πως η κρίση χρέους της προηγούμενης δεκαετίας μάς έχει κάνει όλους, νομίζω, κάπως πιο σοφούς και πιο ρεαλιστές – ίσως με διαφορετικούς τρόπους, σε διαφορετικό βαθμό ο καθένας, αλλά σίγουρα πιο συγκρατημένους. Οπως ξέρουμε, το δημόσιο χρέος εξακολουθεί να είναι το υψηλότερο στην Ε.Ε. και τα χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας –αυτά που επισημαίνουμε κι εμείς στην πρόσφατη έκθεσή μας, αλλά και η Κομισιόν και η ΤΤΕ στις δικές τους– εξακολουθούν να υπάρχουν. Ολα αυτά στενεύουν τα περιθώρια για ό,τι δεν στέκει στα πόδια του. Βέβαια μένει πάντα η απορία. Εχουμε γίνει αρκετά σοφότεροι σε σχέση με το τίμημα που πλήρωσε η χώρα σε εκείνη την κρίση; Γυρίζουμε πάλι στην αποτίμηση – δύσκολο ερώτημα, αλλά ενδιαφέρον.

– Εχει συζητηθεί η ιδέα της συνταγματικής κατοχύρωσης της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Ποια είναι η γνώμη σας;

– Είναι ένα θέμα που μπήκε δικαίως στη δημόσια συζήτηση. Αγγίζει το πώς θωρακίζουμε τη σταθερότητα της χώρας απέναντι στην πρόκληση του κάποια στιγμή να ξοδεύουμε πάνω από τις δυνατότητές μας. Γύρω από τη συνταγματική κατοχύρωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας υπάρχουν σοβαρές, αντικρουόμενες απόψεις από ακαδημαϊκούς, οικονομολόγους και συνταγματολόγους. Δεν το έχουμε ερευνήσει σε βάθος ώστε να σας δώσω μια τεκμηριωμένη θέση εκ μέρους του Συμβουλίου. Πιστεύω όμως βαθιά ότι το ζητούμενο δεν είναι τόσο νομικό όσο πολιτισμικό, αν μου επιτρέπεται ο όρος. Εννοώ ότι χρειάζεται κατανόηση της ανάγκης για δημοσιονομική συνέπεια ως στοιχείου νοοτροπίας, όχι μόνον ως κανόνα. Χωρίς δημοσιονομική σταθερότητα δεν υπάρχει εμπιστοσύνη· χωρίς εμπιστοσύνη δεν υπάρχουν επενδύσεις και ανάπτυξη· και χωρίς αυτά, δεν υπάρχουν πόροι για κοινωνική πολιτική. Το πληρώσαμε με τον φαύλο κύκλο της προηγούμενης δεκαετίας. Ισως εδώ αξίζει να δούμε και την εμπειρία άλλων χωρών. Αυστηρή συνταγματική δέσμευση συχνά οδηγεί σε πολιτικά αδιέξοδα. Χωρίς να λαμβάνω θέση υπέρ ή κατά, μήπως άραγε ακόμη πιο ουσιαστική από τη γραπτή κατοχύρωση είναι ό,τι χτίζεται μέσα από θεσμούς και κουλτούρα υπευθυνότητας;

Διπλή εμπιστοσύνη Αυτή τη στιγμή κτίζεται διπλή εμπιστοσύνη: των πολιτών και των ίδιων των κομμάτων στη διαδικασία. Χωρίς αυτήν, η κοστολόγηση δεν μπορεί να λειτουργήσει ουσιαστικά. Χρειάζεται προληπτική δημοσιονομική πολιτική. Απαιτείται προσοχή, ιδίως τώρα, στην προεκλογική περίοδο. Συνταγματική κατοχύρωση Γύρω από τη συνταγματική κατοχύρωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας υπάρχουν σοβαρές, αντικρουόμενες απόψεις. Πιστεύω όμως βαθιά ότι το ζητούμενο δεν είναι τόσο νομικό όσο πολιτισμικό, αν μου επιτρέπεται ο όρος. Εννοώ ότι χρειάζεται κατανόηση της ανάγκης για δημοσιονομική συνέπεια ως στοιχείου νοοτροπίας, όχι μόνον ως κανόνα.