Η Κίνα ήταν έτοιμη για τον οικονομικό πόλεμο του Τραμπ

Το Πεκίνο ετοιμάζεται να υποδεχθεί την άνοιξη με αυξημένα μέτρα ασφαλείας, περιορισμούς κυκλοφορίας και έντονη διπλωματική κινητικότητα, καθώς η επικείμενη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα Μαΐου - η πρώτη του στην Κίνα εδώ και σχεδόν μία δεκαετία - αναμένεται να αποτελέσει σημείο καμπής στις αμερικανοκινεζικές σχέσεις. Ωστόσο, από την οπτική του Πεκίνου, ο Αμερικανός πρόεδρος θα φτάσει εκεί ευρισκόμενος σε μια σαφώς πιο αποδυναμωμένη θέση σε σχέση με την τελευταία του συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ στη Νότια Κορέα, μόλις πριν έξι μήνες.

Η συγκεκριμένη μεταβολή δεν είναι συγκυριακή. Για δεύτερη φορά από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ επιχειρεί να αξιοποιήσει τη γεωοικονομική ισχύ των ΗΠΑ απέναντι σε έναν μεγάλο στρατηγικό αντίπαλο, φαίνεται ωστόσο να έχει υποτιμήσει τόσο την ανθεκτικότητα όσο και την προσαρμοστικότητα της κινεζικής οικονομίας, με αποτέλεσμα να προκαλεί ευρύτερες παγκόσμιες οικονομικές αναταράξεις.

Η Ουάσιγκτον, αρχικά, προσπάθησε να πιέσει την Κίνα μέσω δασμών υψηλής έντασης, επιδιώκοντας να πλήξει το παραγωγικό της μοντέλο και να αναδιαμορφώσει τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Το Πεκίνο απάντησε με στοχευμένους περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, δημιουργώντας έντονη πίεση στις δυτικές βιομηχανίες και οδηγώντας σε έναν εμπορικό πόλεμο που κατέληξε σε προσωρινή εκεχειρία, υπό την πίεση μιας παγκόσμιας κρίσης εφοδιασμού κρίσιμων υλικών, από ηλεκτρονικά έως αμυντικά συστήματα.

Ο Τραμπ, πλέον, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια ακόμη πιο ασταθή γεωπολιτική εξίσωση. Η σύγκρουση Ιράν-Ισραήλ και οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή έχουν οδηγήσει σε μερικό αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, του σημαντικότερου ενεργειακού διαύλου παγκοσμίως. Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει μία από τις βαθύτερες διαταραχές στις αγορές ενέργειας στην ιστορία, μετατρέποντας μια στρατιωτική κρίση σε παγκόσμιο οικονομικό πόλεμο φθοράς.

Οι δευτερογενείς επιπτώσεις ευνοούν κράτη τα οποία οι μεν ΗΠΑ επιχειρούσαν να περιορίσουν, η δε Κίνα έχει συστηματικά ενισχύσει. Η εκτόξευση των τιμών πετρελαίου οδήγησε την Ουάσιγκτον σε προσωρινή χαλάρωση κυρώσεων προς τη Ρωσία και το Ιράν, αποδυναμώνοντας έναν βασικό πυλώνα της αμερικανικής γεωοικονομικής στρατηγικής, προκειμένου να διασφαλιστεί η επάρκεια προσφοράς.

Στρατηγική
Για τον Σι Τζινπίνγκ, η συγκυρία λειτουργεί ως επιβεβαίωση μιας μακροχρόνιας στρατηγικής που βασίζεται στην ενεργειακή αυτάρκεια, τη βιομηχανική ανεξαρτησία και τον κρατικό σχεδιασμό σε συνθήκες κρίσης. Η Κίνα, η οποία λειτουργεί με λογική σχεδόν "πολεμικής οικονομίας" σε στρατηγικούς τομείς, εμφανίζεται καλύτερα προετοιμασμένη να απορροφήσει τους κραδασμούς.

Η χώρα έχει επενδύσει τεράστια κεφάλαια στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, διατηρώντας παράλληλα ισχυρή παρουσία στον άνθρακα, γεγονός που περιορίζει την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές. Η Κίνα διαθέτει τη μεγαλύτερη εγκατεστημένη ισχύ ηλιακής ενέργειας παγκοσμίως, ενώ περίπου το 50% των νέων οχημάτων που πωλούνται εκεί είναι ηλεκτρικά, μειώνοντας την ευαισθησία των καταναλωτών στις διεθνείς ενεργειακές διακυμάνσεις.

Παράλληλα, η ενεργειακή της δομή είναι πολυκεντρική: η εξάρτηση από μόνον έναν προμηθευτή πετρελαίου έχει περιοριστεί, με Ρωσία και Σαουδική Αραβία να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των κινεζικών εισαγωγών. Συνολικά, η ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας προσεγγίζει το 80%, επίπεδο εξαιρετικά υψηλό για έναν καθαρό εισαγωγέα ενέργειας.

Αντίθετα, στις Ηνωμένες Πολιτείες η πολιτική πίεση αυξάνεται, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να περιορίσει τις τιμές των καυσίμων ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων. Το οικονομικό επιτελείο εκτιμά ότι η τιμή της βενζίνης θα μπορούσε να υποχωρήσει το καλοκαίρι, η αγορά ωστόσο παραμένει ευάλωτη σε γεωπολιτικές διαταραχές.

Η στρατηγική της Ουάσινγκτον, στο μεταξύ, περιλαμβάνει προσπάθειες ελέγχου κρίσιμων ενεργειακών ροών από χώρες όπως το Ιράν και η Βενεζουέλα, με στόχο τη μακροπρόθεσμη αποδυνάμωση της κινεζικής επιρροής. Η αποτελεσματικότητα, ωστόσο, αυτής της πολιτικής παραμένει αμφισβητούμενη, καθώς οι αγορές ενέργειας έχουν γίνει πιο κατακερματισμένες και πολιτικοποιημένες.

Η Κίνα, την ίδια στιγμή, εμφανίζεται να λειτουργεί με σχετική σταθερότητα, ενώ άλλες οικονομίες αντιμετωπίζουν ενεργειακές ελλείψεις, διακοπές ρεύματος και περιοριστικά της κατανάλωσης μέτρα. Η διαφορά ανθεκτικότητας αποδίδεται στην προληπτική στρατηγική του Πεκίνου, η οποία ξεκίνησε ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 2010.

Ο Σι είχε ήδη προειδοποιήσει το 2023 για την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε "ακραία σενάρια παγκόσμιας αποσταθεροποίησης", μετά από δύο μεγάλα σοκ: την πανδημία της COVID-19 και τον πρώτο εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ. Η στρατηγική αυτή μετουσιώθηκε σε θεσμικά εργαλεία ελέγχου εξαγωγών, χρηματοοικονομικής θωράκισης και βιομηχανικής υποκατάστασης εισαγωγών.

Ιδιαίτερα σημαντικός υπήρξε ο ρόλος των σπάνιων γαιών, όπου η Κίνα ανέπτυξε μηχανισμούς αδειοδότησης και ελέγχου που της επιτρέπουν να παρακολουθεί και να κατευθύνει κρίσιμες ροές πρώτων υλών. Παρότι οι εξαγωγές αυτές αντιπροσωπεύουν μικρό ποσοστό του συνολικού εμπορίου, αποτελούν γεωοικονομικό εργαλείο υψηλής μόχλευσης.

Στο νέο διεθνές περιβάλλον, η σύγκρουση Ιράν-ΗΠΑ λειτουργεί ως παράλληλο παράδειγμα χρήσης ενεργειακών chokepoints ως όπλων ισχύος, ενώ η αμφισβήτηση της κυριαρχίας του δολαρίου εντείνεται μέσω εναλλακτικών μηχανισμών πληρωμών και τοπικών νομισμάτων.

Ευκαιρία
Για την Κίνα, η τρέχουσα συγκυρία δεν αποτελεί απλώς κρίση, αλλά και ευκαιρία. Η επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης παγκοσμίως ενισχύει τις κινεζικές εξαγωγές ηλιακών πάνελ, μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων, ενδυναμώνοντας την οικονομική και γεωπολιτική της επιρροή.

Καθώς ο Τραμπ προετοιμάζεται για το ταξίδι του στο Πεκίνο, το διεθνές περιβάλλον έχει μεταβληθεί ριζικά. Η επίσκεψη δεν αποτελεί απλώς διπλωματικό γεγονός, αλλά ένδειξη μιας νέας εποχής όπου οι οικονομικοί πόλεμοι, οι ενεργειακές κρίσεις και οι αλυσίδες εφοδιασμού έχουν μετατραπεί σε κεντρικά πεδία γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Κίνα δεν εμφανίζεται ως παθητικός αποδέκτης πιέσεων, αλλά ως ένας παίκτης που έχει προετοιμαστεί συστηματικά για έναν κόσμο μόνιμης αστάθειας - έναν κόσμο στον οποίο ο Τραμπ, όπως όλα δείχνουν, θα φτάσει όχι για να επιβάλει τους όρους του, αλλά για να διαπραγματευτεί σε ένα περιβάλλον που έχει ήδη διαμορφωθεί από άλλους.

Bloomberg