Μεγάλη η παραβατικότητα στην ελληνική αγορά εργασίας

Αντιμέτωπους με μια όχι και τόσο ευοίωνη κατάσταση που επικρατεί στην αγορά εργασίας φέρνουν την ηγεσία του υπουργείου Εργασίας αλλά και ευρύτερα το οικονομικό επιτελείο τα στοιχεία των ελέγχων της Επιθεώρησης Εργασίας για το 2025: η αύξηση της απασχόλησης συνοδεύεται με τη διεύρυνση των παραβατικών συμπεριφορών στην αγορά εργασίας.

Ετσι, όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, οι έλεγχοι που αυξήθηκαν επίσης σε σχέση με το προηγούμενο έτος (2024) δεν αποτυπώνουν μόνο την ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, αλλά και μια λιγότερο αισιόδοξη πραγματικότητα, ότι η αδήλωτη και η υποδηλωμένη εργασία εξακολουθούν να αποτελούν ένα διαρθρωτικό χαρακτηριστικό της αγοράς εργασίας και όχι ένα παροδικό φαινόμενο που περιορίζεται σε 82.233 ελέγχους με 19.093 κυρώσεις, περισσότερες από 2.500 μηνύσεις και πρόστιμα που άγγιξαν τα 54 εκατ. ευρώ. Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας λαμβάνει πλέον διαφορετικές μορφές, οι οποίες όμως συγκλίνουν στην ίδια πρακτική: την απόκρυψη πραγματικού χρόνου εργασίας και πραγματικού εργασιακού κόστους. Δεν είναι τυχαίο ότι η συνηθέστερη παράβαση αφορά τη μη ή την ελλιπή χρήση της ψηφιακής κάρτας εργασίας, με 2.994 καταγεγραμμένες περιπτώσεις. Ακολουθούν οι παραβάσεις ωραρίου με 2.332 περιπτώσεις, η μη καταβολή δεδουλευμένων αποδοχών με 1.410 παραβάσεις και η αδήλωτη εργασία με 1.372 περιπτώσεις.

Στην πράξη, οι παραβάσεις αυτές αποτελούν διαφορετικές εκφάνσεις της ίδιας παθογένειας. Η μη ενεργοποίηση ή η πλημμελής χρήση της ψηφιακής κάρτας, η απασχόληση πέραν του δηλωμένου ωραρίου χωρίς αντίστοιχη αμοιβή και η πλήρης αδήλωτη εργασία συνθέτουν ένα πλέγμα υποδηλωμένης  απασχόλησης που επιτρέπει σε επιχειρήσεις να μειώνουν τεχνητά το εργασιακό κόστος. Το φαινόμενο συνδέεται άμεσα και με το υψηλό μη μισθολογικό κόστος που εξακολουθεί να επιβαρύνει την ελληνική εργασία, καθώς οι ασφαλιστικές εισφορές και οι λοιπές επιβαρύνσεις συνεχίζουν να λειτουργούν ως κίνητρο για την απόκρυψη πραγματικών ωρών ή ακόμη και πραγματικών θέσεων εργασίας.

Πρώτος και με μεγάλη διαφορά σε πρόστιμα και μηνύσεις αναδείχθηκε ο κλάδος της εστίασης. Στον συγκεκριμένο τομέα πραγματοποιήθηκαν 12.415 έλεγχοι, δηλαδή περισσότεροι από ένας στους τέσσερις ελέγχους που διενεργήθηκαν για τις εργασιακές σχέσεις, και επιβλήθηκαν 4.279 κυρώσεις. Η εστίαση καταγράφει διαχρονικά υψηλά επίπεδα παραβατικότητας, καθώς χαρακτηρίζεται από έντονη εποχικότητα, μεγάλη κινητικότητα προσωπικού και εκτεταμένη χρήση ευέλικτων μορφών απασχόλησης.

Στη δεύτερη θέση βρέθηκε το λιανικό εμπόριο με 1.649 κυρώσεις, ενώ ακολουθούν οι μεταφορές και τα καταλύματα. Ιδιαίτερα στις χερσαίες μεταφορές, το ποσοστό παραβατικότητας παραμένει εξαιρετικά υψηλό, γεγονός που συνδέεται κυρίως με ζητήματα χρόνου εργασίας και υπερωριακής απασχόλησης. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι σε ορισμένους κλάδους, όπως η αποθήκευση και οι υποστηρικτικές προς τη μεταφορά δραστηριότητες, σχεδόν δύο στους τρεις ελέγχους καταλήγουν σε διαπίστωση παράβασης.

Αξιοσημείωτο παραμένει και το γεγονός ότι σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων εξακολουθεί να αρνείται την είσοδο ή την παροχή στοιχείων στους επιθεωρητές εργασίας, παρά το ότι η νομοθεσία προβλέπει πλέον αυστηρές κυρώσεις για τέτοιες πρακτικές. Η συμπεριφορά αυτή καταδεικνύει ότι τμήμα της αγοράς εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τους ελέγχους ως εμπόδιο και όχι ως μηχανισμό διασφάλισης του υγιούς ανταγωνισμού.

Την ίδια στιγμή, οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης παραμένουν ιδιαίτερα διαδεδομένες. Το 2025 καταγράφηκαν 1.572.294 συμβάσεις μερικής ή εκ περιτροπής εργασίας, με σχεδόν μία στις δύο νέες προσλήψεις να αφορά ευέλικτη μορφή απασχόλησης. Παράλληλα, οι μετατροπές συμβάσεων πλήρους απασχόλησης σε ευέλικτες μορφές αυξήθηκαν κατά σχεδόν 19%, ξεπερνώντας τις 55.600 περιπτώσεις.

Ανησυχητική είναι και η εικόνα στο πεδίο της υγείας και ασφάλειας στην εργασία. Το 2025 αναγγέλθηκαν 20.498 εργατικά ατυχήματα, αριθμός αυξημένος κατά 3.139 σε σχέση με το 2024 και κατά 8.541 σε σύγκριση με το 2021.