Ολική επαναφορά του ελληνικού ΑΕΠ στα επίπεδα του 2010 μέχρι το τέλος του 2023

Την επιστροφή του ΑΕΠ στο ύψος όπου βρισκόταν το 2010, πριν η Ελλάδα μπει στα Μνημόνια, μέσα σε μία τετραετία, θα σημάνει το τέλος του 2023, με την οικονομία να διανύει άλλη μία περίοδο παγκόσμιας κρίσης, έχοντας όμως λύσει πολλά χρόνια προβλήματα που την οδήγησαν στην εγχώρια κρίση χρέους.

Από το 2020 μέχρι και το 2023 η ελληνική οικονομία, εν μέσω δύο διαδοχικών παγκόσμιων κρίσεων (του κορονοϊού και τώρα της ενεργειακής), κατάφερε να αφήσει πίσω τα περισσότερα από τα "βάρη" που της άφησε η κληρονομιά της 8ετίας των Μνημονίων. Μπορεί τα βασικά δημοσιονομικά προβλήματα (δίδυμα ελλείμματα, ρύθμιση χρέους, ισοσκελισμένοι Προϋπολογισμοί) να λύθηκαν την περίοδο 2010-2018 με αντίτιμο μέτρα λιτότητας ύψους περίπου 64 δισ. ευρώ, αλλά και η κληρονομιά των Μνημονίων ήταν βαριά.

Στο τέλος του 2018 η φορολογία σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις παρέμενε στα ύψη, τα κόκκινα δάνεια έφταναν τα 80 δισ. ευρώ, τα εισοδήματα είχαν συρρικνωθεί κατά 30%, η ανεργία βρισκόταν στο 19% και η ετήσια ανάπτυξη λόγω χαμηλών επενδύσεων και αποβιομηχάνισης ήταν στο 1,5%. Επιπλέον, η Ελλάδα με την ενισχυμένη εποπτεία είχε πάρει μια παράταση των συνεχών τριμηνιαίων αξιολογήσεων κατά 4 χρόνια, με τους θεσμούς να έχουν τον τελευταίο λόγο σε κάθε δημοσιονομικό μέτρο της κυβέρνησης.

Από το 2020 μέχρι και το τέλος του 2022 η εικόνα έχει αλλάξει πολύ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν λυθεί όλα τα προβλήματα.

Στο πεδίο της ανάπτυξης, η Ελλάδα αναμένεται να έχει έναν ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης 5,6% για το 2022 με βάση την πρόβλεψη του Προϋπολογισμού (και 6% ή μεγαλύτερη με βάση τους θεσμούς), έναντι ανάπτυξης 8,2% το 2021. Για το 2023 η πρόβλεψη θέλει την ανάπτυξη να επιβραδύνει σημαντικά, λόγω της κρίσης, στο 1,8%, όταν όμως η αντίστοιχη πρόβλεψη για την Ευρωζώνη είναι 0,3%.

Το ΑΕΠ, ως καθαρό ποσό, θα φτάσει στα 224 δισ. ευρώ, όσο περίπου ήταν και το 2010, έναντι 180 δισ. που ήταν το 2018. Πέρα, όμως, από τους καθαρούς αριθμούς, βασική είναι και η διαφαινόμενη αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου για την οικονομία. Τούτο με δεδομένο ότι πλέον στο ΑΕΠ συμμετέχουν περισσότερο οι επενδύσεις, οι οποίες για την τριετία 2020-2022 έφτασαν το 30% του ΑΕΠ, και οι εξαγωγές, που βρίσκονται ως αξία στο 25% του ΑΕΠ, και λιγότερο η ιδιωτική κατανάλωση, η οποία μέχρι και το τέλος του 2018 παρήγε το 65% του ΑΕΠ.

Τα δημόσια οικονομικά

Εκτός από τις αναπτυξιακές προοπτικές, σημαντική βελτίωση καταγράφουν και τα δημόσια οικονομικά. Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης, ως ποσοστό του ΑΕΠ, εξαιτίας κυρίως της ανάπτυξης των τελευταίων δύο ετών, υποχωρεί εντυπωσιακά, κατά περίπου 50 ποσοστιαίες μονάδες την τελευταία τριετία, φτάνοντας στο τέλος του 2023 στο 159,4% του ΑΕΠ, από 206,4% του ΑΕΠ που είχε φτάσει στο τέλος του 2020, λόγω των έκτακτων δαπανών για την αντιμετώπιση των αναγκών της πανδημίας του κορονοϊού. Ωστόσο, το ύψος του χρέους παραμένει "αγκάθι" για τα δημόσια οικονομικά και για τα χρόνια που έρχονται, αφού διατηρεί σε υψηλά επίπεδα το ρίσκο και τα επιτόκια δανεισμού της χώρας.

Το δημοσιονομικό έλλειμμα, από το 9,7% του ΑΕΠ το 2020, θα μειωθεί φέτος στο 2,1% του ΑΕΠ και στο 1,4% του ΑΕΠ στο τέλος του 2023.

Το πρωτογενές έλλειμμα, από την κορύφωσή του στο 7,9% του ΑΕΠ τη χρονιά της πανδημίας, θα μειωθεί στο 1,6% του ΑΕΠ για φέτος, με προοπτική να μετατραπεί σε πλεόνασμα που θα φτάσει το 0,7% του ΑΕΠ το 2021.

Τα φορολογικά έσοδα θα αυξηθούν από πέρσι κατά 6,9 δισ. ευρώ, από τα οποία μόνο το 1,5 δισ. θα προέλθει από έμμεσους φόρους, λόγω του υψηλού πληθωρισμού, και τα υπόλοιπα 5,4 δισ. από την επιτάχυνση της ανάπτυξης. Στο μεταξύ, την τριετία 2020-2022 η ` φορολογική επιβάρυνση για τους μισθωτούς μειώθηκε κατά 4% μέσω της μείωσης συνολικά 18 φόρων που αποτελούν κληρονομιά των Μνημονίων. Την ίδια ώρα, η οικονομία άντεξε να αφήσει περιθώριο για μέτρα στήριξης, τα οποία έφτασαν τα 50 δισ. ευρώ για την τριετία 2020-2022, για την κάλυψη των αναγκών του κορονοϊού και την άμβλυνση των επιπτώσεων από την αύξηση των τιμών της ενέργειας.

Θεσμική αναβάθμιση

Πέρα από τα οικονομικά στοιχεία, η Ελλάδα είχε την τελευταία τριετία και πολλές θεσμικές νίκες, οι οποίες βελτίωσαν σημαντικά την εικόνα της τόσο στους εταίρους της όσο και στις αγορές. Στις 21 Αυγούστου ολοκληρώθηκε το "ειδικό" για τη χώρα καθεστώς της ενισχυμένης εποπτείας, στο οποίο εντάχθηκε από το καλοκαίρι του 2018. Στο μεταξύ, η Ελλάδα είχε συνολικά 16 θετικές αξιολογήσεις, οι οποίες έφεραν σταδιακά στα δημόσια ταμεία έσοδα 5,2 δισ. ευρώ από τα κέρδη ομολόγων και, με την ολοκλήρωση της διαδικασίας, επιπλέον κέρδος άλλα 5,2 δισ. σε τόκους δανείων.

Παράλληλα, η ελληνική οικονομία αναβαθμίστηκε 11 φορές την τελευταία τριετία, παρά τις διαδοχικές κρίσεις, φτάνοντας πλέον μία θέση κάτω από την επενδυτική βαθμίδα.

Τον Απρίλιο η Ελλάδα, όπως έκαναν και τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη που εφάρμοσαν προγράμματα διάσωσης, αποπλήρωσε πρόωρα το υπόλοιπο ύψους 1,8 δισ. δανείων από το ΔΝΤ, τα οποία έληγαν κανονικά το 2024.

Κοινωνικοί δείκτες

Σε επίπεδο κοινωνικών δεικτών, η ανεργία, από το 19% που ήταν το 2018, έχει ήδη υποχωρήσει περισσότερο από 5 ποσοστιαίες μονάδες, σε σχέση με το 2019, προσεγγίζοντας πλέον, σε ετήσια βάση, το επίπεδο του 2010, δηλαδή το 12%. Παραμένει όμως η δεύτερη υψηλότερη εντός της Ε.Ε., απαιτώντας νέες προσπάθειες για τη μείωσή της σε μονοψήφιο ποσοστό.

Σε πρόσφατο κείμενο εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμάται ότι το ποσοστό φτώχειας στην Ελλάδα έχει μειωθεί κατά μισή έως δύο ποσοστιαίες μονάδες το 2021 σε σχέση με το 2020.

Μάλιστα στις ηλικίες 18-64, που είναι κατά βάση η παραγωγική ομάδα των εργαζομένων, η Ελλάδα εκτιμάται ότι θα σημειώσει ακόμα μεγαλύτερη μείωση –από δύο μέχρι τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες –, που είναι πολύ πιθανό να είναι η μεγαλύτερη μείωση στην Ευρώπη.

Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει και από τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το ποσοστό του πληθυσμού σε υλική στέρηση.

Βασικό πρόβλημα για την Ελλάδα, εκτός από την υψηλή ανεργία, είναι και το χαμηλό επίπεδο των αμοιβών κυρίως στον ιδιωτικό τομέα. Οι αυξήσεις κατά 11% τους πρώτους μήνες του 2019 και κατά 9,7% φέτος στον κατώτερο μισθό φέρνουν την Ελλάδα στην έκτη θέση σε ό,τι αφορά τον κατώτατο μισθό. Ωστόσο, η αύξηση του κατώτερου μισθού δεν συμπαρέσυρε την υπόλοιπη κλίμακα των εισοδημάτων. Αυτό θα είναι ένα από τα στοιχήματα των επόμενων ετών.