Από τα Ίμια στον Κίμωνα

Η κρίση των Ιμίων, τριάντα χρόνια πριν, τον Ιανουάριο του 1996, αποτελεί μια καίρια χρονική στιγμή. Πρόκειται για το τέλος, μιας συνισταμένης της κοινωνίας μας, που ήθελε τις ένοπλες δυνάμεις, τμήμα της δημόσιας πατριωτικής ηθικής, του ενοποιητικού πλαισίου δηλαδή που διαταξικά και σε βάθος, δημιουργούσε την αίσθηση ενός κοινού τόπου με κύρια έκφανση του, το ενδιαφέρον για την ιστορική αλλά και διαχρονική τύχη της Ελλαδας.

Έκτοτε, η οικονομική ανάπτυξη της χώρας μας, η παρουσία του χρηματιστηρίου ως κριτήριο υλικής, κοινωνικής και ηθικής επιβεβαίωσης, οδήγησε σταδιακά στην αρχή του τέλους της κοινωνικής πατριωτικής ηθικής που πρέσβευε η γενιά του πολέμου, η γενιά που βίωσε σε νεαρή ηλικία και διαμόρφωσε την προσωπικότητα της κατα τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Άντεξε αυτή η πατριωτική ηθική στην Ελλάδα για πενήντα χρόνια, παρά το μετεμφυλιακό κράτος, την χουντα, την εθνική καταστροφή της Κύπρου.

Οι γενιές άλλαξαν, η αγωνία της κατανάλωσης μας άλλαξε και οι ηθικές υποχρεώσεις μας έναντι ενός, σταθερά ιδιοτελούς κράτους που το απασχολούσε ο εαυτός του, εμοιαζαν γραφικές. Η αγωνία για την τύχη της χώρας μας ως σύνολο, εδάφους και ανθρώπων, έπαψε τις τελευταίες δεκαετίες, επι της ουσίας να αποτελεί προτεραιότητα. «Ευκολότερες» και πιο ρηχές στοχεύσεις παραμέρισαν παλαιότερες κοινές αγωνίες, ακυρώνοντας και την κοινή σύνθεση και ταυτότητα που αφορούσε την ανάγκη μας για εθνική σύνθεση.

Δεν είναι μόνον οι νέες γενιές των οικονομικών ελιτ που έθεσαν πιο ψυχρές και ιδιωτικές συναισθηματικά προτεραιότητες, συνδεδεμένες με την οικονομική επιτυχία, τον απόλυτο ανταγωνισμό.

Σταδιακά απαξιώθηκε η αίσθηση-ανάγκη για κοινή τύχη, αυτό επηρέασε την εκπαίδευση και γενικότερα επηρέασε το κύρος επαγγελμάτων και αρμοδιοτήτων που τους είχε «ανατεθεί» η κοινή μας ηθική προετοιμασία για την ομαδική αλλά και προσωπική προσπάθεια.

Η απαξίωση αυτού του δημοκρατικού πατριωτισμού, της αγάπης και της έγνοιας για τον τόπο μας, δεν επήλθε απο την ταύτιση του με τον εθνικισμό που ανιστόρητα και ανώριμα επέμενε η κομουνιστική Αριστερά. Εάν ήταν απο αυτο, θα είχε επέλθει εδώ και χρόνια. Επήλθε απο την απαξίωση που υπέστησαν τα επαγγέλματα που είχαν επιφορτιστεί με την έννοια της «αποστολής» για την αντοχή μας, την ηθική μας συγκρότηση και την προοπτική μας. Δηλαδή, οι δάσκαλοι, οι εκπαιδευτικοί εν γένει, οι υγειονομικοί και οι στρατιωτικοί. Στην θεοποίηση της οικονομίστικης λογικής για την ύπαρξη μας, κανονάρχησαν και τα απολύτως κυρίαρχα ποσοστά του πολιτικού προσωπικού μας.

Η ηθική αποστασιοποίηση αυτών των κλάδων απο τους κοινούς στόχους που αφορούσαν τα λειτουργήματα τους μαζι με τις μικροεξουσίες, τις οικονομικές διεκδικήσεις, την οικονομική ιδιοτέλεια, κατάργησαν «στα μάτια του κόσμου» τον σεβασμό απέναντι στους κλάδους που είχαν επιφορτιστεί για την ασφαλή μας βελτίωση και ασφάλεια.

Η πολιτεία, η οποία δυστυχώς δεν πείθει για την αξιοκρατία της ούτε για την ιεραρχία που συγκροτεί, απορροφημένη απο την λογική των αριθμών ολιγώρησε και δεν έβαλε σε προτεραιότητα την θωράκιση του ηθικού των λειτουργών αυτών των ευαίσθητων κλάδων, αλλά και οι μετέχοντες στους κλάδους δεν το διεκδίκησαν και δεν πίεσαν για αυτό.

Η λειτουργία κοινών τόπων, όπως η εργασία, τα γλέντια, η κοινή μάθηση, το σωματικό παιχνίδι, η υπηρεσία στις ένοπλες δυνάμεις, οι κοινές ελπίδες και αγωνίες, η γοητεία απο την υγιή πολιτιστική παράδοση, έφτιαχνε διαχρονικά τις σχεσεις μας και τις υπευθυνότητες μας.

Ωστόσο φαίνεται ότι η περίοδος των υφέσεων κλείνει. Η ανάγκη για ανασυγκρότηση των κοινών στόχων επείγει. Ο επανεξοπλισμός του Πολεμικού Ναυτικού για παράδειγμα, δύναται να λειτουργήσει οχι ως αφετηρία αλλά ως συνέχεια της παράδοσης ενός υψηλού φρονήματος και επαγγελματισμού που δεν έπαψε. Από την δημιουργία του Κυπριακού Ναυτικού το 1964, το αντιδικτατορικό Κίνημα του Ναυτικού το 1973, την αποστολή των δύο υποβρύχιων στην Κύπρο τον Ιούλιο 1974, την ταχύτατη ανασυγκρότηση του Στόλου τις πρώτες ημέρες της Μεταπολίτευσης με δυναμικές ασκήσεις στο Αιγαίο με τον προσδιορισμό της σαφούς απειλής απο την ανατολή, την απολύτως συγκροτημένη αντίδραση του Στόλου στην κρίση του 1987, την προετοιμασία και την εξαιρετική αυτοσυγκράτηση των κυβερνητών των πλοίων στα Ίμια το 1996, την «επακούμβηση» του καλοκαιριού του 2020. Ενα πλήθος επαγγελματικών ενεργειών, πραγματοποιήθηκε παρά την διεθνή αδυναμία και την οικονομική δυσπραγία μας κατά καιρούς.

Ο επαγγελματισμός στις ένοπλες δυνάμεις δεν είναι πολεμοχαρής σχεδιασμός. Αντίστοιχα η υψηλής επαγγελματικής ποιότητας πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση δεν είναι προγονολατρεια. Ειναι η αντιμετώπιση κοινών αναγκών μιας χωρας που χρειάζεται να ανανεώσει τον αυτοσεβασμό της και το εξωτερικό κυρος της.

*το αρθρο δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή 31/01/26