Εργασιακός οδηγός για το καλοκαίρι – Οι αλλαγές και το νέο πλαίσιο

Καλοκαίρι και η τουριστική βιομηχανία ανεβάζει ταχύτητα, ξενοδοχεία και εστιατόρια αναζητούν προσωπικό ακόμη και την τελευταία στιγμή, ενώ χιλιάδες νέοι εργαζόμενοι υπογράφουν συμβάσεις λίγων εβδομάδων ή λίγων μηνών. Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις καλούνται να διαχειριστούν αυξημένο φόρτο εργασίας, ελλείψεις προσωπικού και ολοένα μεγαλύτερη ανάγκη για ευελιξία. Πρόκειται για την εποχή που κάθε χρόνο πραγματοποιείται το μεγαλύτερο «κρας τεστ» για την ελληνική αγορά εργασίας.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, συμβάσεις ορισμένου χρόνου, μερική απασχόληση, εκ περιτροπής εργασία, νέες διαδικασίες ταχείας πρόσληψης μέσω του myErgani, διευθέτηση του χρόνου εργασίας, άδειες, έκτη ημέρα εργασίας και μέτρα προστασίας από τον καύσωνα συνθέτουν ένα διαφορετικό εργασιακό τοπίο, στο οποίο συχνά εργαζόμενοι αλλά και επιχειρήσεις χάνονται, μη γνωρίζοντας τι ακριβώς προβλέπει ο νόμος. Αλλωστε, οι τελευταίες αλλαγές της εργατικής νομοθεσίας, σε συνδυασμό με τις ιδιαιτερότητες της θερινής περιόδου, δημιουργούν ένα τελείως διαφορετικό νέο πλαίσιο που αφορά τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τους εργαζομένους.

Η «Κ», με τη βοήθεια του γνωστού δικηγόρου – εργατολόγου που εξειδικεύεται χρόνια στα εργασιακά, Γιάννη Καρούζου, συγκέντρωσε τις βασικές ρυθμίσεις που ισχύουν αυτό το καλοκαίρι και απαντά στα συχνότερα ερωτήματα της εποχής, της πιο απαιτητικής περιόδου για την ελληνική αγορά εργασίας.

Οι συμβάσεις που κυριαρχούν το καλοκαίρι. Η συντριπτική πλειονότητα των εποχικών προσλήψεων πραγματοποιείται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Πρόκειται για την πιο διαδεδομένη μορφή απασχόλησης στον τουρισμό, στην εστίαση και στο λιανεμπόριο, καθώς επιτρέπει στις επιχειρήσεις να καλύπτουν τις αυξημένες ανάγκες της θερινής περιόδου χωρίς να δημιουργούνται μόνιμες εργασιακές σχέσεις.

Σε αντίθεση με μια σύμβαση αορίστου χρόνου, η λήξη της είναι προκαθορισμένη και δεν απαιτείται απόλυση ή άλλη διαδικασία καταγγελίας. Η εργασιακή σχέση ολοκληρώνεται αυτόματα με τη συμπλήρωση του συμφωνημένου χρόνου ή με την ολοκλήρωση του έργου για το οποίο προσλήφθηκε ο εργαζόμενος.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εργοδότης ή εργαζόμενος μπορούν να διακόψουν τη συνεργασία όποτε επιθυμούν. Η πρόωρη λύση επιτρέπεται μόνο όταν υπάρχει σοβαρός λόγος, όπως βαριά παραβίαση των υποχρεώσεων, μη καταβολή μισθών ή σοβαρά ζητήματα ασφάλειας στον χώρο εργασίας. Αν μια σύμβαση λυθεί χωρίς τέτοιο λόγο, ο εργαζόμενος μπορεί να διεκδικήσει τις αποδοχές που θα λάμβανε μέχρι τη λήξη της.

Μερική ή εκ περιτροπής εργασία; Δεν είναι το ίδιο. Ενα από τα συχνότερα λάθη αφορά τη σύγχυση ανάμεσα στη μερική και την εκ περιτροπής απασχόληση.

Στη μερική απασχόληση ο εργαζόμενος εργάζεται λιγότερες ώρες κάθε ημέρα σε σχέση με έναν εργαζόμενο πλήρους απασχόλησης. Αν του ζητηθεί να εργαστεί περισσότερο από το συμφωνημένο ωράριο, οι πρόσθετες ώρες αμείβονται με προσαύξηση 12% (ανά ώρα).

Η εκ περιτροπής εργασία λειτουργεί διαφορετικά. Εδώ ο εργαζόμενος απασχολείται με πλήρες ημερήσιο ωράριο, αλλά λιγότερες ημέρες την εβδομάδα ή λιγότερους μήνες τον χρόνο. Σε αυτή την περίπτωση είναι δυνατή ακόμη και η υπερωριακή απασχόληση, με τις αντίστοιχες προσαυξήσεις που προβλέπει η νομοθεσία.

Κοινό χαρακτηριστικό και των δύο μορφών είναι ότι δεν μειώνονται τα βασικά εργασιακά δικαιώματα των εργαζομένων.

Οι προσλήψεις… εξπρές. Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του νέου εργασιακού πλαισίου είναι η δυνατότητα πρόσληψης διάρκειας έως δύο ημερών μέσω της εφαρμογής myErgani.

Η νέα διαδικασία σχεδιάστηκε κυρίως για τις επιχειρήσεις που χρειάζονται προσωπικό κυριολεκτικά από τη μία ημέρα στην άλλη, όπως η εστίαση, οι εκδηλώσεις, τα catering ή η κάλυψη αιφνίδιων απουσιών προσωπικού.

Ο εργοδότης αποστέλλει ηλεκτρονική πρόταση στον εργαζόμενο, ο οποίος πρέπει να την αποδεχθεί πριν αναλάβει εργασία. Η διαδικασία αντικαθιστά όλες τις επιμέρους δηλώσεις που απαιτούνταν μέχρι σήμερα, περιορίζοντας σημαντικά τη γραφειοκρατία.

Μπορεί να δουλεύει κάποιος δέκα ώρες χωρίς υπερωρία;

Η απάντηση είναι «ναι», αλλά μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Το σύστημα διευθέτησης του χρόνου εργασίας επιτρέπει, σε περιόδους αυξημένης ζήτησης, την αύξηση του ημερήσιου ωραρίου μέχρι τις δέκα ώρες, χωρίς οι επιπλέον ώρες να πληρώνονται ως υπερωρία εκείνη τη στιγμή.

Το «αντάλλαγμα» είναι ότι ο εργαζόμενος λαμβάνει αργότερα μειωμένο ωράριο, επιπλέον ημέρες ανάπαυσης ή πρόσθετη άδεια με αποδοχές, ώστε ο μέσος χρόνος εργασίας να παραμένει στα νόμιμα όρια.

Οι πρόσφατες αλλαγές δίνουν μεγαλύτερη ευελιξία, καθώς η περίοδος αναφοράς μπορεί πλέον να φτάνει έως και τους δώδεκα μήνες. Ωστόσο, ο νόμος προβλέπει ρητά ότι κανείς δεν μπορεί να απολυθεί επειδή αρνήθηκε να συναινέσει σε τέτοια διευθέτηση.

Πότε επιτρέπεται η έκτη ημέρα εργασίας. Στον τουρισμό και στην εστίαση η έκτη ημέρα εργασίας αποτελεί ίσως το πιο συζητημένο θέμα κάθε καλοκαίρι.

Η γενική αρχή παραμένει το πενθήμερο. Ωστόσο, οι ισχύουσες συλλογικές συμβάσεις επιτρέπουν, υπό προϋποθέσεις και σε περιόδους αυξημένης ζήτησης, εργασία και κατά την ημέρα ανάπαυσης.

Στα ξενοδοχεία, για παράδειγμα, αυτό μπορεί να συμβεί όταν η πληρότητα υπερβαίνει συγκεκριμένα όρια. Σε κάθε περίπτωση όμως η πρόσθετη εργασία συνοδεύεται από αυξημένη αμοιβή, η οποία γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν πραγματοποιείται Κυριακή ή επίσημη αργία.

Αδεια: Τι δικαιούται ο εργαζόμενος. Η καλοκαιρινή άδεια παραμένει αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα.

Το δικαίωμα γεννιέται από την πρώτη ημέρα εργασίας και αυξάνεται ανάλογα με την προϋπηρεσία. Ο εργοδότης οφείλει να τη χορηγήσει μέσα σε δύο μήνες από τη στιγμή που θα ζητηθεί και, σε κάθε περίπτωση, μέχρι τις 31 Μαρτίου του επόμενου έτους.

Κατά τη διάρκειά της καταβάλλονται κανονικά τόσο οι αποδοχές όσο και το επίδομα άδειας, ενώ η απόλυση εργαζομένου που βρίσκεται σε νόμιμη άδεια είναι άκυρη.

Καύσωνας και πυρκαγιές αλλάζουν τα δεδομένα. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι κάθε καλοκαιριού και επηρεάζουν άμεσα και την αγορά εργασίας.

Σε περιόδους καύσωνα το υπουργείο Εργασίας μπορεί να επιβάλλει διακοπή συγκεκριμένων υπαίθριων εργασιών, χωρίς οι εργαζόμενοι να χάνουν τις αποδοχές τους. Παράλληλα, οι εργοδότες υποχρεούνται να λαμβάνουν μέτρα προστασίας, όπως προσαρμογή ωραρίου, διαλείμματα, κλιματιζόμενους χώρους ή ακόμη και τηλεργασία όπου αυτή είναι εφικτή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η περίπτωση των πυρκαγιών. Αν ένας εργαζόμενος αδυνατεί να μεταβεί στην εργασία του επειδή κινδυνεύει η κατοικία ή η οικογένειά του, μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να επικαλεστεί τις διατάξεις περί ανωτέρας βίας και να λάβει άδεια με αποδοχές.